Vaak genoeg online, informatie zoekend en publicerend, om via diverse wegen medesurfers met soortgelijke interesses te boeien. Muziek, IT, websites, genealogie, fotografie, nieuwe vormen van communicatie en interessante sites zijn gemeenplaatsen.

03 augustus 2009

Dooyeweerd geherwaardeerd in 2009

Adri Platje presenteerde op de Project management Parade 2009 zijn zoektocht Van project management naar project based leadership. Voor het inbedden van projectmatig werken in een raamwerk baseerde Platje zich op de algemene systeemtheorie The Skeleton of Science (Kenneth E. Boulding, 2004) en De Wijsbegeerte der wetsidee van Herman Dooyeweerd.

Ik kende Dooyeweerd (1894-1977) of diens filosofische werken nog niet en was verrast door de verbindingen naar 'kosmische religiositeit' in een projectmanagement presentatie. Bijbelgedeelten als Jesaja 40 en Job 37 doemden direct op, en daarmee zat ik - na deze zomer eindelijk via de bibliotheek Kalsbeeks proeve van een christelijke filosofie De wijsbegeerte der Wetsidee bemachtigd te hebben - in één van de principes van Dooyeweerds ideeën van de werkelijkheid: er zit altijd een religieuze component in.

Sterker: juist een religieus grondmotief vormt de basis voor denken en handelen in de werkelijkheid van het hier en nu. Dooyeweerd maakt een helder onderscheid tussen een dergelijke geloofsaanname (grondslag voor de beschouwing van de werkelijkheid) en theologie (eenmaal gevangen binnen een denkraamwerk jouw ideeëen over God beschrijven, maar daarin altijd beperkt zijn omdat je als schepsel niet volledig je Schepper zult kennen, exact waarop bijvoorbeeld Job door God wordt aangesproken).

Dooyeweerd stelt dat de kosmos door God geschapen is. God is daarvan zelf geen onderdeel maar geeft de onderscheiden wetten voor alle aspecten daarin. En dat is een radicaal ander vertrekpunt dan John Locke (Rede), René Descartes (cogito, ergo sum) of Immanuel Kant (Venunft). Verder stelt Dooyeweerd dat het 'archimedisch punt' waarop de denkconstructies van de Verlichting en andere wereldbeschouwingen gebaseerd zijn, is de aanname van de autonomie van de mens en diens rede (auto nomos). Elke levensbeschouwing is gebaseerd op een 'religieus grondmotief', ook al wordt dat ontkend. Zijn eigen religieus grondmotief was christelijk en dus staan de natuurwetten en overtuigingen van algemene genade van God voor de mensheid en specifieke genade voor elk zondig mens centraal.

De werkelijkheid (kosmos) kan in ken-gebieden, kringen, 'wetskringen' of 'modale aspecten van de werkelijkheid' verdeeld worden. Binnen elk gebied gelden eigen wetten. Deze kringen of modale aspecten kennen een duidelijke rangschikking. Binnen een wetskring is een entiteit als subject gebonden aan de wetten die voor die kring gelden. In een 'hogere wetskring' kan een entiteit ook een rol spelen, niet als subject, maar als object.

De 15 aspecten of wetskringen waarin Dooyeweerd de werkelijkheid onderscheidde zijn:
1 getalsmatig
2 ruimtelijk
3 beweging
4 fysisch
5 biotisch
6 psychisch
7 analytisch
8 historisch
9 taal
10 sociaal
11 economisch
12 esthetisch
13 juridisch
14 ethisch
15 pistisch
Toetsing van een willekeurige entiteit aan dit model is de proeve van deze filosofie. Zoals ook Kalsbeek beschrijft, is daarmee tevens toetsing van theologische en andere wetenschappelijke ideeën mogelijk. Veel pogingen om bijvoorbeeld het ervaren dilemma tussen wetenschap en godsdienst, schepping of evolutie, de verschillen en overeenkomsten tussen mens en dier vanuit een andere filosofie te beschrijven of te verbinden, blijken doodlopend.

Kalsbeek schreef in 1970: "Zo is mijn overtuiging, dat aan de wijsbegeerte van Dooyeweerd nog een grote werking in de breedte en in de diepte te wachten staat. Zij zal daarbij zelf allicht niet onveranderd blijven." OK, zijn ideeën werken door in het CDA en de ChristenUnie. Het kabinet Balkenende IV is daarom wel eens een 'Dooyeweerd-kabinet' genoemd vanwege de deelname van collega VU corifeën Balkenende, Rouvoet en Donner. Aan lesgeven vanuit, schrijven binnen de kaders van, maar vervolgens roepen dat je geen aanhanger bent van Dooyeweerd, zoals schrijver, filosoof en theoloog Willem Ouweneel in 2000 deed, heb je minder. Als er reden is de filosofie te veranderen, weerleggen, is er alle ruimte voor, maar dan graag wel in combinatie met een vollediger en krachtiger alternatief.

Tot dat moment lijkt me meer dan voldoende ruimte zitten om bijvoorbeeld een vakgebied als projectmanagement te toetsen aan alle 15 aspecten en niet bijvoorbeeld aan alleen een economisch aspect. Of om te expliciteren dat het pistische aspect alleen volledig tot z'n recht komt in samenhang met de voorgaande 14.

Sinds kort is het driedelige origineel van de Wijsbegeerte der Wetsidee (1935-'36) gedigitaliseerd.

Labels: , ,

This page is powered by Blogger. Isn't yours? eXTReMe Tracker