Gezien: Oliver Sacks – His Own Life (2019)

Dinsdagavond 24 augustus had ik het plan om Oliver Sacks: His Own Life (2019) te gaan bekijken in het Filmtheater Fraterhuis in Zwolle. E-ticket van €9,50 op zak, een half uur speling voor eten en wandelen. Een defecte trein op de weg terug vanaf Utrecht, na een dagdeel op kantoor na maanden thuiswerken, gooide roet in het eten. NS mag me geld terug bij vertraging vergoeden. ‘s Avonds kijk ik na verlaat avondeten alsnog de documentaire over het leven en werk van Oliver Sacks (1933-2015) op Picl voor €8,50.

In deze door Ric Burns geregisseerde documentaire vertelt de populaire neuroloog, wetenschapper en innemende hulpverlener over zijn leven. Uitzaaiingen van kanker zijn teruggekeerd en Sacks weet dat na zijn laatste boek, de tweede autobiografie On the Move (2015) hij zelf niet lang meer te leven heeft. Als jongen van 10, 11 jaar was hij door zijn ouders al gestimuleerd om foetussen te ontleden. Een hallucinerende, schizofrene broer Michael voedde Olivers empathie. Van een liefhebber van scheikunde en biologie , orde en stabiliteit, bracht het persoonlijk lijden een begaan zijn met mensen. Zijn coming-out op z’n 18e zorgde voor een crisis met z’n ouders, maar ook geremdheid om gevoelens in seksualiteit om te zetten. Let wel, in de jaren ’50 was het in Groot-Brittannië niet veilig om homoseksueel te zijn. Medische wetenschap en literatuur had z’n aandacht.

In juli 1960 komt de excentrieke hulpverlener en schrijver, verstokte verhalenverteller en geseculariseerde zoon uit een orthodox Joodse familie vanuit Groot-Brittannië naar Californië. na een stage bij Mount Zion Hospital in San Francisco. Afwijzing, drugsgebruik, zelfdestructie tekenen de vroege jaren ’60 van Oliver, een scherp contrast met zijn eveneens ontluikende medemenselijkheid. Na afstuderen aan UCLA in 1965 gaat hij naar New York. Eind 1965 ziet hij het licht, zoekt begin 1966 hulp bij een psychiater om clean te worden. Vrij van drugs is hij pas in 1967. In 1970 werd zijn eerste boek, Migraine gepubliceerd. Het ziekenhuis Beth Abraham in de Bronx aan de oostkust is 40 jaar zijn werkplek. De epidemische slaapziekte die veel Europeanen in de jaren 1920 had getroffen leidde tot experimenten met muziek en L-Dopa, in 1973 samen met Olivers moeder op schrift gesteld en in 1990 verfilmd in Awakenings en Musicophilia (2007).

Een eigen ongeluk in Noorwegen en vervreemding van zijn eigen been intrigeerde tien jaar en leidde tot Quickenings: a leg to stand on (1984). Patiënten met allerlei neurologische aandoeningen kregen in de jaren van persoonlijke omgang en beschreven casuïstiek van Oliver Sacks’ boeken een gezicht. Sacks is geen theoreticus, observeert en beschrijft, raakt zijn publiek. De relatie tussen tussen lichaam en geest, de biologische basis voor bewustzijn heeft hem jarenlang beziggehouden zonder het gevoel van verwondering te verliezen. Visuele ervaringen kregen hun weerslag in The Island of the Colorblind (1997), The Mind’s Eye (2010) en Hallucinations (2012). Acceptatie door collega’s kwam laat. Op z’n oude dag, vanaf 2008 krijgt Oliver dan toch nog een relatie met auteur Bill Hayes (1961). In februari 2015 zijn de uitzaaiingen in zijn lever geconstateerd. Op 30 augustus 2015 overlijdt hij. De tussendoor als His Own Life gefilmde interviews en in 2019 uitgebrachte productie vormen een sluitstuk, een eerbetoon aan een bijzondere man.