Gezien: Utøya 22 Juli (2018)

In 2018 maakte Erik Poppe een beklemmende film over de nu 10 jaar geleden uitgevoerde aanslag van de 32-jarige Anders Breivik op het politiek zomerkamp van de jeugdafdeling van de Arbeiderpartiet op het eiland Utøya 40km van Oslo, waar 22 juli 2011 hij eerst regeringsgebouwen in Oslo opblies om vervolgens 72 minuten lang toe te slaan onder onschuldige kinderen die zich op de veiligste plek op aarde waanden: 69 doden, minstens 110 gewonden waarvan 55 zwaargewond en honderden getraumatiseerde jongeren.

Poppe filmde Utøya 22 Juli met één camera en legde de scènes vast in één take. Het resulteert in meebeleven op ooghoogte, alsof je zelf ook op het eiland meeloopt met de 18-jarige hoofdpersoon Kaja (gespeeld door Andrea Berntzen die de Noorse Amanda Awards als Beste Actrice won voor haar rol) in haar zoektocht naar haar zus Emilie (Elli Rhiannon Müller Osbourne). Shock, ongeloof en gissen naar de daders tekent het eerste deel van de film.

Zijn het rotjes? Dit is niet grappig! Waarom moet iedereen naar een gebouw rennen? Waar is zusje Emilie nu weer? In de chaos rennen de jongelui het bos in om zich te verstoppen. Is het een schietoefening? Een oefening hoe de jongelui omgaan met paniek? Dilemma’s: geloven dat de politie mensen doodschiet of niet? Samen blijven en zwemmend een vluchtpoging wagen in tien graden koud water of je zus gaan zoeken? Je telefoon uitlaten of je moeder aannemen?

Tobias, een jonge tiener zit in shock in een knalgeel regenjack. Zus Emilie is niet in de tent, haar telefoon heeft ze achtergelaten. Poppe’s camera blijft meebewegen met de weer het bos in vluchtende Kaja die ansgtig haar moeder belt om te vertellen dat ze Emilie niet kon vinden. Even later stuit ze op een zwaar gewond meisje (Solveig Koløen Birkeland) dat beseft dat haar verwondingen op de rug na tweemaal door Breivik geraakt te zijn dodelijk kunnen zijn. Kaja’s hulp, helpende hand, lichaamswarmte en vragen kunnen het sterven niet tegenhouden. En als kijker zit je er bovenop! De moeder van het meisje belt.

Beneden bij het water geven haar vrienden geen kick, bij een ander groepje wordt ze weggestuurd, pas in derde aanleg mag ze bij een groepje zitten. Wie heeft de rookbommen afgevuurd in het bos? Wie bestuurde de helikopter? Waarom zijn er nog geen hulpdiensten? De ongemakkelijke, zwartgallige humor van Magnus (Aleksander Holmen) valt bij twee groepsgenoten niet goed. Hij blijft – naar het eiland gekomen om meisjes te scoren – wel bij Kaja en praat haar moed in. Politieke ambities en een sprankje hoop als Kaja Cindy Lauper‘s True Colours begint te zingen. “You with the sad eyes. Don’t be discouraged. Oh I realize it’s hard to take courage. In a world full of people. You can lose sight of it all. And the darkness inside you can make you feel so small. But I see your true colors shining through.” Het breekt Magnus en vast menig kijker. Als een seconde later Breivik met zijn geweer boven op de rotsen verschijnt, schokt dat evenzeer. De zoektocht naar Emilie is nog niet over…

Utoya 22 juli is 24 juli 2021 uitgezonden op NPO 3. De film is beschikbaar op DVD en video on demand, zoals Netflix.