Verplicht leesvoer voor een projectmanager: mijn 10 aanbevolen titels

Een deelnemer aan de maatwerk projectmanagement training die ik momenteel geef voor een klant, een combinatie van de vakopleiding projectmanagement ter voorbereiding van het IPMA-C examen en de methode PRINCE2 vroeg me aan het eind van de tweede cursusdag of ik een lijst met verplicht leesvoer, of minstens warm aanbevolen boeken voor de (aspirant) projectmanager heb. Te leuk om te laten liggen en daarom vandaag een Nederlandse versie, zodat ik naast Engelstalige werken ook Nederlandstalige boeken kan tippen. Over een aantal dagen plaats ik een Engelstalige versie van de must-reads en dan enkel met Engels leesvoer. Heb je tips of vind je dat ik één of meer titels vergeten ben, zet die dan in een commentaar onder dit bericht.

Bert Hedeman, Roel Riepma – Projectmanagement op basis van ICB versie 4 – IPMA B, IPMA C, IPMA-D , IPMA PMO
Wil je je voorbereiden op het IPMA B, C, D of PMO examen, dan belicht Projectmanagement op basis van ICB versie 4 alle competenties in het IPMA raamwerk voor projectmanagement. Honderden pagina’s vakliteratuur over de elementen van projectmanagement langs de lat van de laatste Individuele Competentie Baseline 4 (ICB4) is geen vakantielectuur. Voor de leesbaarheid hebben Bert Hedeman en Roel Riepma gekozen voor een introductie van projectmanagement (een contextueel element), gevolgd door de vaktechnische competenties volgens de projectlevenscyclus. De gedragsmatige competenties zijn in tweeën verdeeld: aansturen van jezelf en verbinding met anderen. Resteert nog een reeks contextuele competenties rond het doorvoeren van een verandering, interne en externe context.

Op een groot aantal punten zijn practices uit bijvoorbeeld PRINCE2 of de IS9000 en ISO21500 standaard verweven in het materiaal. Dat is goed voor de herkenbaarheid als je IPMA certificering nastreeft met één of meer specifieke methoden in je bagage. De 4e herziene druk uit 2019 is de courante versie. De prijs (€80) is stevig, maar daar krijg je ook wat voor. Zie ook mijn bespreking van het boek.

John Hermarij – Better Practices of Project Management Based on IPMA competences – 4th revised edition

John Hermarij was in 2002 één van de IPMA assessoren en werkte samen aan de eerste versie van het hiervoor aangegeven Projectmanagement op basis van ICB. Als projectmanagement trainer en consultant groeide in de jaren erna om een totaaloverzicht met een interculturele blik op het vakgebied projectmanagement uit te werken. Het startpunt voor het Engelstalige boek Better Practices of Project Management Based on IPMA competences is de IPMA Competence Baseline, momenteel in de vierde editie. Nergens ter wereld was een nog vollediger beschrijving van alle kennis en vaardigheden die nodig is bij het leiden van projecten beschikbaar. Better Practices vulde een gat en werd in de loop der jaren bijgewerkt tot een vierde editie in 2016. Zie ook mijn bespreking van de 2e editie van het boek uit 2011.

Robert E. Quinn e.a. – Handboek managementvaardigheden

Deze klassieker, zelf heb ik de tweede editie uit 2000, van Robert E. Quinn die rond zijn concurrerende-waardenmodel vaardigheden heeft beschreven voor de (toekomstige) manager, is geschikt als persoonlijk naslagwerk of als tekstboek in HBO/WO opleidingen. Ook dit boek is bijgewerkt met de laatste onderzoeksresultaten en nog betere vorm om de theorie te presenteren. In de 2018 editie van Handboek managementvaardigheden richt zich op de essentiële competenties die voor een succesvol manager belangrijk zijn. Een manager moet kunnen schakelen tussen rollen, en vooral verschillende competenties tegelijkertijd kunnen toepassen.

Ben Tiggelaar – MBA in één dag (het boek)

Ben Tiggelaar is bestsellerauteur, gedragswetenschapper en de meest gevraagde spreker in Nederland. Hij heeft jarenlang volle zalen getrokken met zijn frisse blik op de beste ideeën van de belangrijkste managementdenkers. Zijn claim: het is niet nodig een jarenlang MBA traject te volgen, de kernboodschappen van goeroes als Covey, Porter, Mintzberg, Drucker, Collins en Kotter zijn in één dag over deelnemers uit te storten.

Wil je het dan toch nog nalezen, pak je de boekversie van het seminar. Je kunt MBA in één dag ook als een veel sneller toegankelijk naslagwerk gebruiken naast de hiervoor genoemde handboeken.

Klaus D. Tumuscheit – Hoe overleef ik een project?

De projectmanager is al gauw de kop van jut. Alle ballen op hem of haar. Hoe overleef je in zo’n jungle? Klaus D. Tumuscheit beschrijft in Hoe overleef ik een project? (vertaald uit Überleben im Projekt: 10 Projektfallen und wie man sie umgeht) tien valkuilen in een project en hoe ze ontweken kunnen worden. Hij laat zien hoe projecten getorpedeerd kunnen worden door sabotage, kortingen op het budget en een aarzelende besluitvorming en geeft aan wat projectmanagers daar tegen kunnen doen. Een ‘recht voor zijn raap’-boek: uit de praktijk voor de praktijk. Het boekje uit 2003 is enkel nog tweedehands verkrijgbaar. Een PDF versie met de belangrijkste boodschappen is te vinden op ctrl.nl.

Jeroen Gietema & Dion Kotteman – De projectsaboteur

Een variant op Hoe overleef ik een project van eigen bodem. Jeroen Gietema & Dion Kotteman beschrijven in De projectsaboteur – over het voorkomen van succes (2007) net die situaties en gedragingen die je wilt voorkomen. En dat is beter dan genezen. En reken maar dat er heel wat manieren zijn om jouw project te verstieren. Dan kun je maar beter in de huid van je tegenstander(s) kruipen om te zien hoe ze dat toch telkens flikken.

Politieke spelletjes in organisaties
Ik kreeg Politieke spelletjes in organisaties van Jane Clark als naslagwerk mee bij een Schouten & Nelissen training Politiek in organisaties. Dat er politiek wordt bedreven, spelletjes worden gespeeld, is onlosmakelijk met werk verbonden. Je hoeft geen politiek dier te worden of te leren konkelen. Wel is het goed om te leren omgaan met de negatieve uitwassen en het politieke spel zelf in te zetten om op een positieve manier anderen voor je te winnen. Dit 152 pagina’s tellend en €25 kostende boekje heeft zich snel terugverdiend.

Erin Meyer – The Culture Map (Nederlandstalige editie)

Begrijp hoe mensen denken, leidinggeven en dingen bereiken binnen verschillende culturen. Je kent wellicht het onderzoek van de in 2020 overleden Geert Hofstede uit de jaren ’80 met de vijf, later zes cultuurdimensies. Erin Meyer gaat met The Culture Map een slag verder en actueler. In de huidige context van werken met internationale teams moet je je plek als Nederlandse projectmanager met je directheid, open houding, belangstelling naar privéleven van je teamleden en voortvarendheid kennen in de omgang met mensen uit andere culturen zonder in karikaturen te vervallen. Voor elke regel is er een uitzondering te vinden. En dat is ook de nuance die Meyer in haar boodschap verwerkt.

Eliyahu M. Goldratt & Jeff Cox – Het doel: een proces van voortdurende verbetering

Het doel heeft het managementdenken in de westerse wereld veranderd. De Israëlische natuurkundige die business consultant werd, Eliyahu M. Goldratt, werd door het tijdschrift Fortune uitgeroepen tot ‘goeroe van de industrie’ en door Business Week tot ‘genie’.

In een spannend detectiveverhaal vecht hoofdpersonage Alex Rogo voor het behoud van zijn bedrijf (en zijn huwelijk). Met hulp van Jonah, een oude vriend uit zijn studententijd, slaagt hij erin om conventionele denkwijzen aan de kant te schuiven en op een originele wijze te handelen. Elk proces blijkt beperkingen te hebben die echte groei en ontwikkeling belemmeren. Het verhaal verklaart de basisprincipes van de beperkingentheorie, de Theory of Constraints, die door Eliyahu Goldratt werd ontwikkeld.

Het doel (1984) is een boek vol met eyeopeners voor iedere manager die meer zicht wil krijgen op processen in zijn bedrijf.

Jurgen Appelo – #workout – Games, Tools & Practices to Engage People, Improve Work, and Delight Clients

Het ruim 400 pagina’s tellende inspiratieboek #workout – Games, Tools & Practices to Engage People, Improve Work, and Delight Clients in de Management 3.0 serie van Jurgen Appelo is deels geboren uit frustratie over slechte managers, deels uit een gedrevenheid de wereld te veranderen. Tientallen werkvormen, ideeën, spelletjes en manieren om managen (weer) goed tot z’n recht te laten komen met blije medewerkers en klanten als resultaat. Helaas is het in 2014 uitgekomen boek niet meer verkrijgbaar sinds de komst van de opvolger Managing for Happiness: Games, Tools, and Practices to Motivate Any Team in 2016. Zie ook mijn bespreking van #workout.