Nieuwe Hollandse Waterlinie werken, fort en lunet in buitengebied van Houten

Voor deze zonnige, maar ijskoude winterdag heb ik een route van 40km door het buitengebied van Houten in de provincie Utrecht uitgestippeld met afstandmeten.nl. Start en finish zijn bij station Houten Castellum. Ik vertrek ‘s morgens bij -10 graden Celcius om zeven uur van huis en reis vanaf Ommen per trein via Zwolle in een onverwarmd (!) treinstel naar Utrecht Centraal. Daar werp ik nog een blik op de Rabobank kantoren aan de Croeselaan. Ze staan (leeg) te schitteren in de zon. Het is alweer sinds half september 2020 dat ik er een paar uur ben geweest, de laatste halve werkdag op de 16e etage was 13 maart 2020. Door met de sprinter naar Houten Castellum. Muts op, handschoenen aan en gaan!

De Limes bij Houten CastellumHet station en gelijknamige winkelcentrum herinneren aan de Romeinse tijd, appartementencomplexen heten bijvoorbeeld Remus en Romulus (de tweelingbroers die de stad Rome gesticht zouden hebben) en Castor en Pollux (de twee sterren uit Gemini / Tweelingen), straatnamen zijn er in het Latijn. Er heeft hier echter geen castellum gelegen. Buiten de wijk is wel een Limes – de naam van de noordgrens van het Romeinse Rijk – informatiepaneel en een gelijknamige school te vinden.

Woontoren van Ridderhofstad Vuylcop te SchalkwijkOver het fietspad langs de Schalkwijkseweg de stalen boogbrug over het Amsterdam-Rijnkanaal over en dan de veel rustiger Lange Uitweg naar Schalkwijk. Daar rechts langs de Schalkwijkse Wetering die is uitgegraven toen de Lek was afgedamd en de gronden hier ontgind / verveend moesten worden. Bij een wandelbankje zet ik een blarenpleiser op mijn rechtervoet. Ik heb de relatief nieuwe lage wandelschoenen weer eens mee, maar het leer is nog altijd niet vriendelijk voor de bovenzijde aan de binnenkant van mijn voet. Ook de zonnebril mag op, zo sterk is de zonneschijn alweer. Van de kou heb ik geen last. Laagjes kleding en beweging houden me warm. Aan de overzijde halverwege de Kaaidijk staan de woontoren van de Ridderhofstad Vuylcop.

Kerk in Tull en 't WaalSommige stukken van de wetering zijn nog open water, op andere stukken en ook op het Inundatiekanaal ligt voldoende ijs om te schaatsen. Diverse mensen hebben nu al de ijzers ondergebonden. Ik wandel door naar het Elpad door het Verdronken Bos. Ook hier ben ik al niet meer alleen. Meer wandelaars hebben dit als waterberging opnieuw ingerichte gebied gevonden. Op de Waalseweg ga ik eerst rechtsom een lus door het al duizend jaar oude dorp Tull en ‘t Waal. Het deel ‘t Waal, in de basis een lintdorp met een Hervormde kerk en wat nieuwbouw tussen de Waalseweg en de Lekdijk is eerst aan de beurt. De geplande route door de Ossenwaard volgen gaat vanwege het hoge water niet. Ik blijf hoog en droog op de dijk. Bij het Waalse Bos sla ik af. De acht hectare is de afgelopen jaren opnieuw ingeplant met 20.000 bomen, nadat essen massaal het loodje hadden gelegd. Op de plaatselijke ijsbaan zijn de eerste schaatsers begonnen.

Zicht op Werk aan de Waalse WeteringHet Werk aan de Waalse Wetering is tussen 1875 en 1878 gebouwd met als doel de oprukkende vijand via de Vuylkoopstroomrug onder vuur houden en tegenhouden. Bij inundatie van de polders zou er een smalle strook land nauwelijks onder water komen te staan. Op de gracht rond het fort wordt geschaatst. Ik bekijk de vesting en geniet van het panorama over de besneeuwde weilanden. Op een wandelbankje aan de voet van het Werk pauzeer ik kort.

Zicht op Fort Werk aan de Korte UitwegTull – met de korenmolen en vier grote boerderijen – ligt aan weerszijden van de Lange Uitweg (in oude akten “de afwegh bij het Vosje”) en grenst aan de wetering Snel, tevens de grens met Honswijk. Koppels wandelaars kiezen allemaal het Bokkenpad aan de oostzijde van het kanaal. Zelf ga ik om het Werk Korte Uitweg dat werd gebouwd tussen 1873 en 1879. Het Werk aan de Korte Uitweg ligt een kilometer ten noorden van Fort Honswijk en maakt deel uit van de Stelling van Honswijk. Door de week kun je er koffie en thee to-go krijgen. Vanochtend is het fort op slot en kan ik de koffie vergeten.

Zicht op Lunet aan de SnelAan de westzijde van het Inundatiekanaal is een enorme wal opgeworpen met ondergrondse bunkers en schietgaten. Het volgende werk op de route is het Lunet aan de Snel. Een gelijknamige stichting beheert het complex en baat het uit als evenementenlocatie. Eén van de bestuursleden komt naar me toe en vertelt dat het hek weliswaar openstaat, maar dat het voorterrein niet publiek toegankelijk is. Een foto maken mag wel. Bovenop het lunet kom ik via een poort iets verder in het hek.


Schaatsers op ijs rond Fort HonswijkHet volgende werk, amper honderd meter verderop is het al genoemde Fort Honswijk. De toren is tussen 1841 en 1848 gebouwd en de oudste en grootste van de Nieuwe Hollandse Waterlininie. Volgens de website is het terrein overdag permanent geopend, maar het hek op het toegangspad zit toch echt dicht. Op de gracht wordt volop geschaatst. Weer een stuk Lekdijk. Vorige week zaterdag was ik aan de overkant van de rivier bij Fort Everdingen. Wandelen door Werk aan de Groene WegNu heb ik zicht op het Werk aan de Groeneweg, dat tijdens de Eerste Wereldoorlog gebouwd is. De stelling met loopgraven en snel tellend zo’n tiental betonnen bunkers die als groepsverblijven dienst deden is nog intact. Je mag wandelen tussen de aarden wallen. Tegen de wind in de Achterdijk af, het spoor over en door naar Schalkwijk is geen pretje. Ik pauzeer kort in het bushokje in Den Heul, het gedeelte van Schalkwijk dat pal aan een bocht in de Lek ligt.

Het Amsterdam-Rijnkanaal weer over. Ik kort de route in en laat Werkhoven en Dwarsdijk zitten. Lage rugpijn heeft me dinsdag, woensdag en vrijdag al parten gespeeld. Pijnscheuten op gekke momenten vandaag zijn waarschuwingen. Ik neem de Beusichemerweg naar ‘t Goy. Parochiekerk 't GoyHet lintdorp met voornamelijk fruittelers is tijdens carnaval omgedoopt tot Leatste Stuyver Dorp. De Rooms-katholieke kerk uit 1870 contrasteert sterk met de blauwe lucht. Net vóór de Rondweg van Houten sla ik af, het Oostrumsdijkje op om het laatste deel van de geplande route mee te pakken. Ik pauzeer op een wandelbankje (“Laat hier uw zorgen achter, neem uw afval mee.”) aan het begin van het Ka-pad. Als je als wandelaar of fietser er doorheen zit, heb je vast andere associaties dan de Ka-sloot waarlangs het fietspad met knotwilgen is aangelegd.

Huizen langs Vlondertuin HoutenAan de oostkant kom ik Houten Zuid binnen, de merenbuurt met brede fietspaden, opvallend groene bakstenen ornamenten aan de huizen. Menigeen heeft de schaatsen onder de arm om verderop op de Rietplas te gaan schaatsen. Uit één van de kleurrijke huizen aan de Vlondertuin zijn kabels getrokken en speakers aangesloten voor muzikale omlijsting bij de Houtenaren die genieten op het ijs. Ouders en anderen die geen zin hebben om te schaatsen staan op de bruggen toe te kijken. De grassenbuurt dan en de doorsteek naar Castellum maken het af voor vandaag. Met 30,5km is het ook prima zo. Binnen tien minuten kan ik met de Sprinter terug naar Utrecht en verder met de IC naar Zwolle. De behoorlijk warme en dus goed doorbloede voeten hebben rust in de trein en koelen dus af. ‘t Kan verkeren.