Gezien: The Social Dilemma (2020)

The Social Dilemma is een Amerikaanse docudramafilm uit 2020, geregisseerd door Jeff Orlowski. Interviews met tot inkeer gekomen programmeurs en ontwerpers van Twitter, Facebook, Google, Instagram en Pinterest, aangevuld met de opvattingen van Amerikaanse senatoren, universitair docenten en ethici zijn gelardeerd met een casus van een gezin met opgroeiende tieners en jong volwassenen die gevangen zitten in het web dat algoritmes op social media voor hen hebben gesponnen.

Het heersende geloof is dat de oprichters van deze bedrijven niet van meet af aan verrot waren, maar door hun kapitalistische insteek voor de winst kwartaal op kwartaal gaan, niet gehinderd door morele kaders, critici als Jaron Lanier en Roger McNamee, of afvallige werknemers als Tristan Harris, Justin Rosenstein, Tim Kendall, Sandy Parakilas en Aza Raskin. Graduele veranderingen in gedrag van mensen bewerkstelligen, noem het misbruik (alleen software en drugs noemen hun klanten gebruikers) of manipulatie, gestuurd door Artificial Intelligence, gemaakt door mensen. Self fullfilling prophecies, extreem toegespitste content en reclames en niet zozeer ruwe data die verkocht wordt (als je niets voor een product betaalt, ben je zelf het product), maar de beoogde gedragsverandering (handel in human futures in de attention economy (een begrip dat tientallen jaren geleden al werd bedacht door econoom en gedragswetenschapper Herbert Simon, voor mij als econoom altijd verbonden aan modellen voor besluitvorming) of surveillance capitalism, dat schrijfster Shoshana Zuboff in de documentaire komt toelichten). We accepteren de werkelijkheid die ons gepresenteerd wordt.

Het was jarenlang cool om in Silicon Valley te werken en growth hacking toe te passen. Techniek lost al uw problemen op, zo geven mensen als Mark Zuckerberg aan bij senaatsverhoren. Social media stellen ons voor een social dilemma, bieden een utopie en dystopie. Ook als er systemische problemen zijn (information bubbles, versterking van overtuigingen, radicalisering, polarisatie en ontwrichting van maatschappijen, pizzagate of talloze andere complottheorie├źn rond COVID-19, 5G en vaccins), dan moeten er nog betere AI modellen ontworpen worden.

Ik bekeek de film op Netflix. Ik liet er mijn like op achter, verwijderde de titel uit mijn kijklijst, maar heb geen illusies. Het bedrijf zal me de komende tijd andere titels met een 90%+ match voorschoteld in z’n strijd om mijn aandacht. Want ook dit algoritme zal me beter en beter leren kennen, is grosso modo de boodschap van The Social Dilemma.

In de marge, en onvoldoende belicht, is het gebruik van techniek om een betere wereld te maken. Casey Newton kraakt kritische noten in een blog voor The Verge en op The Conversation wordt gezocht naar een oplossing voor het probleem dat de documentaire presenteert. Het contrast tussen het Extreme Center in de gedramatiseerde casus en het Center for Humane Technology, waaraan een deel van de geïnterviewden is verbonden en van wie Tristan Harris relatief de meeste spreektijd heeft, valt op. Zoals bij meer Netflix documentaires is ook hier een beperkt aantal spelers gecast en wordt geen poging gedaan het volledige verhaal te vertellen. Meer gebruikers anderhalf uur laten kijken na een sensationele teaser in de app gezien te hebben, is immers ook wat waard.