Over de Grebbelinie van De Klomp naar Amersfoort wandelen

Voor vandaag heb ik een route met Routeyou gemaakt om de Grebbelinie en de Utrechtse Heuvelrug tussen station Veenendaal-De Klomp en Bilthoven te gaan verkennen. De 36km tocht stond eerder op de rol, maar moest door weersomstandigheden worden uitgesteld. Dat er voor vandaag mist en miezerregen is voorspeld, weet ik. Alvast een spoiler alert: het loopt weer eens anders dan gepland.

Relive ‘Over de Grebbelinie van De Klomp naar Amersfoort’


Steenfabriek De KlompIk reis met de trein uit Ommen via Zwolle en Utrecht naar Veenendaal-De Klomp, waar ik om kwart over negen buiten het stationsgebouw blij m’n mondkapje inpak en de GPS logger aanzet. Het onder gemeente Ede vallende De Klomp is een kleine gemeenschap, ontstaan bij de turfwinning in de omgeving. Een steenfabriek is zo ongeveer het belangrijkste gebouw naast het treinstation dat inwoners van Veenendaal een goede ontsluiting geeft richting Utrecht en Arnhem. Het wandelpad langs de Klompersteeg bevalt me goed. Het is tevens de provinciegrens tussen Gelderland en Utrecht. Bijna 2km verder ligt het Fort aan de Buursteeg met het nu gesloten Grebbelinie Bezoekerscentrum. Monument op Fort aan de Buursteeg GrebbelinineHet Fort aan de Buursteeg is één van de grootste en belangrijkste verdedigingswerken van de Grebbelinie. Het werd in 1786 aangelegd op de plaats waar de Buursteeg en de Slaperdijk elkaar kruisten. Vanwege de omvang van het fort konden er enige honderden militairen bivakkeren binnen de vestingwallen. Ik loop over de wallen, fotografeer de kazematten, houten sculpturen van soldaten en een kunstwerk aan de westzijde van het verdedigingswerk.

Bunker bij Fort aan de Buursteeg 2Eerlijk is eerlijk, ik had tot vandaag een beperkt idee van de Grebbelinie. Als kind ben ik in de auto diverse keren over de Grebbeberg naar Ouwehands Dierenpark gereden, onder de indruk van de hoogteverschillen en de scherpe bochten. Ik wist dat daar in de meidagen van 1940 behoorlijk gevochten is en dat de Duitsers vooral over de klassieke verdedigingswerken vlogen. Hoog tijd voor bijles geschiedenis, vandaag praktijk in het veld. Klompenpad Oudenhorsterpad en Broekerpad parallel aan GrebbeliniepadAls verdedigingswerk met inundatie (opzettelijk onder water zetten van stukken land) om de opmars van vijandelijke troepen te vertragen is het Valleikanaal of Grift tussen de Rijn bij Rhenen (tussen de Grebbeberg en de Blauwe Kamer) en de Zuiderzee bij Spakenburg gegraven. Aan de westzijde verrees een hoge Liniedijk met talrijke fortificaties (bunkers, kazematten, loopgraven, antitank stellingen). Het land aan de oostzijde van het kanaal kon dan zonodig onder water gezet worden, wat tijdens de mobilisatie in 1939 ook gedaan werd. Voor de goede orde: het Fort aan de Buursteeg ligt niet aan het Valleikanaal en dus is het bezoekerscentrum eigenlijk wat misplaatst.

Bunker tussen A12 en De GriftEerst wachten namelijk nog vijf kilometers in westelijke richting langs een doorgaande weg met de spoorlijn aan m’n rechterhand. Na vier kilometer zie ik links een dijklichaam waarop gewandeld kan worden. Staatsbosbeheer de Grebbelinie onder haar hoede en ook dit stukje dijk tussen spoorbaan en Valleikanaal hoort erbij.

Ik volg het fietspad langs het water tot de Heuvelsesteeg, steek het spoor over en ga linksaf over De Groep. Mijn routeontwerp zou me over De Steeg, een verharde weg naar het noorden laten gaan. Aan de westzijde van het kanaal kan ik echter de Liniedijk op. Beter!


Dikte beton in bunker GrebbelinieEen blik op Komoot leert dat ik dit pad kilometers kan blijven volgen, als ik wil tot in Amersfoort. Op en langs de dijk staan bunkers en andere fortificaties. Ik heb ze niet geteld, maar het zijn er echt veel. Sommigen zijn in het dijklichaam weggezakt, een enkele is helemaal opengewerkt, zodat je een goed idee krijgt van de dikte van het gewapende beton. Een paar fortificaties zijn voorzien van nieuw aangelegde loopgraven met schietgaten en verblijven. Er staan informatiepanelen en op elk bouwwerk een QR code mocht je de details willen weten.

Voor de wandelaars is er het 91 kilometer lange gemarkeerde Grebbeliniepad uitgezet. Het Utrechtpad volgt vanwege de provinciegrens op de linie de dijk ook voor een stuk. Liefhebbers van Klompenpaden kunnen hier hun hart ophalen: op de Grebbelinie heb ik de markeringen van het Jufferpad, Oudenhorsterpad, Termatenpad en Stoutenburgerpad gezien.

Boze wolf gezien - bel dan de schaapsherderNa zo’n 8 kilometer ben ik op het punt dat de route naar Bilthoven linksaf gaat. Ga ik door langs de linie of toch naar de bossen? Het is mistig en het miezert bijna constant. Ik ga toch linksaf over een doorgaande weg. Maar wat zie ik een halve kilometer verderop? Een bewandelbaar stuk voormalig spoorlijn! Te leuk om te laten schieten. Het is het in 2017 opgebroken stuk Kersenlijn, de populaire naam voor de spoorlijn Kesteren – Amersfoort. Aangekomen bij het enorme parkeerterrein van auto importeur PON houdt de pret en ook het te bewandelen stuk op. Ik besluit weer door de dichte mist naar de Grebbelinie te lopen en pak de dijk weer op bij de Museumbunker.

Gang naar museumbunker LeusdenDit is een in 1944 gebouwde Duitse bunker. De Duitsers hadden namelijk zelf ook interesse gekregen in het gebruik van de Grebbelinie om oprukkende Geallieerden een lesje te leren. Onder toezicht van de organisatie ‘Todt’, werd de Valleistelling ingericht als Duitse verdedigingslijn, de Pantherstellung. Op de volgende kilometers ben ik op het grondgebied van de gemeente Leusden. Hier is de Grebbelinie nu een belangrijk wandelgebied van de bewoners in de aangrenzende wijken. Het regent weer serieuzer, de poncho moet om. De A28 duikt op. Het Valleikanaal gaat onder de snelweg door. Voor mij is het even rechtsom en dan met een fietstunnel langsde rechteroever. Moskee in Amersfoort langs ValleikanaalBij de eerstvolgende brug neem ik de linkeroever weer tot de Hogeweg. Daar steek ik over langs de nieuwe appartementencomplexen en volg het voetpad aan de rechteroever langs sporthal Midland en de El Fath moskee. Bij de spoorlijnen sla ik af. Een kilometer verder komt het kanaal uit in de Eem om naar Eembrugge en het Eemmeer te stromen. Ik weet dat de Westerborkpad markeringen me naar station Schothorst voeren en zo ben ik even na twee uur op het perron van spoor 3 om een klein kwartiertje later de sprinter naar Zwolle te pakken. De kleine 30 kilometer wandeling is wat korter dan de geplande 36, maar gegeven de matige weersomstandigheden en de bijzondere route over de Grebbelinie reis ik tevreden huiswaarts.