Vaccineren in het licht van de Bijbel

Het verzoek van onze groeigroep Actualiteit in het licht van de Bijbel om het onderwerp wel of niet vaccineren bij de kop te pakken, kan ik snel afhandelen met de constatering dat de Bijbel niet spreekt inenten of vaccineren, net zo min als het dragen van een hoedje op zondagmorgen, het eten van een visje op vrijdag of het alleen via christelijke internet provider Solcon online gaan.

Een volgende (denk)stap is nodig als de doorsnee ouder in de groep de eigen jonge kinderen ‘gewoon’ heeft laten inenten zonder een seconde na te denken, nu bij de vaccins tegen COVID-19 twijfelt, en een ander weloverwogen tot de conclusie komt bijna alle vaccinaties af te wijzen. Waar kunnen we elkaar vinden en vrij laten persoonlijke keuzes te maken?

Wat is vaccineren?

Een vaccin bestaat uit verzwakte ziekteverwekkers (pathogenen) die eenmaal terechtgekomen in de bloedbaan het lichaam aanzetten tot de aanmaak van lichaamseigen antistoffen (actieve immunisatie). Door vaccins tegen ziektes te geven, ontwikkelt een persoon antistoffen tegen verschillende ziektes, zonder dat het de ziekte doormaakt. Dit biedt bescherming tegen ziektes die soms ernstige gevolgen kunnen hebben. Het effect van inenten is eind 18e eeuw ontdekt en sindsdien toegepast om behoorlijk effectief verspreiding van mazelen, pokken, gele koorts, malaria, kinderverlamming (polio), dyfterie, cholera, etc. in te dammen. De wereldwijd lopende vaccinatieprogramma’s voorkomen 2-3 miljoen doden per jaar. Dat cijfer zou nog 1-2 miljoen hoger kunnen liggen door verbeterde uitvoering.

Welke groepen hebben principiële bezwaren?

Drie groepen hebben principiële bezwaren:

  • antroposofen die menen dat gezonde voeding voldoende bescherming geeft tegen kinderziektes zoals de mazelen en dat de kinderziekten positieve effecten hebben op de lichamelijke en mentale ontwikkeling van een kind.
  • bevindelijk gereformeerden, al zijn er ook elders op het christelijk erf bezwaarden te vinden, zo merken we zelf. Ze menen dat de mens zich met inenten verzet tegen Gods voorzienigheid: God bepaalt of de mens ziek wordt en of die daarvan herstelt, en Hij heeft daar Zijn bedoeling mee. Het RIVM onderzoek Acceptatie van vaccinatie in de reformatorische gezindte (2013) geeft een goed beeld wat de achtergrond, omvang en spreiding van deze opvatting is.
  • anti-vaxers
    • kritische prikkers hebben zelfbeschikking hoog zitten en willen niet beknot worden in hun vrijheid. Zo is er de Nederlandse Vereniging Kritisch Prikken (let op: ze zijn niet tegen vaccineren, maar streven naar betere informatievoorziening om op basis daarvan te kunnen kiezen) en de Stichting Vaccinvrij (met dezelfde doelstelling, al sorteert de stichtingsnaam voor op een uitkomst, dus hoezo volledige vrijheid van meningsvorming?).
    • Anders dan leunen op Gods voorzienigheid kun je als christen ernstige problemen hebben met de combinatie radicaal afwijzen van de mogelijkheid van abortussen en het gebruik van ‘foetale cellijnen’ voor onderzoek, ontwerp en/of test van vaccins.
    • Ten derde is er een categorie mensen die er stellig van overtuigd is dat de COVID-19 vaccins een carrier zijn voor modificaties in het menselijk DNA, chips van Bill Gates of andere tot het Kwaad zelf gerekende mogendheden die voor het stichten van een nieuwe wereldorde de besturing van individuen willen overnemen.

Groepsimmuniteit zonder vaccin is politieke zelfmoord

Groepsimmuniteit, destijds bij de uitbraak in maart 2020 van corona ook de inzet van het kabinet, zorgt ervoor dat niet-gevaccineerden toch beschermd worden door wel-gevaccineerden of mensen die door de ziekte te ondergaan antistoffen hebben opgebouwd resistent zijn voor besmetting. Garantie is er echter niet, zo blijkt uit nog recente uitbraken van polio op de Veluwe in 1978, bof in 2009-2012 en mazelen in 2013-2014. Volgens de WHO moet voor veel kinderziekten minstens 95% ingeënt zijn. Voor COVID-19 riep de regering op basis van RIVM statistieken in maart 2020 dat minstens 60% immuun moest zijn (geworden) wil er sprake zijn van bescherming voor niet-gevaccineerden.

Premier Mark Rutte’s uitspraak dat groepsimmuniteit het doel, later bijgesteld tot het effect van genomen beleidsmaatregelen, is hem nagedragen tot in de verkiezingscampagne van maart 2021. Als te weinig mensen zich laten vaccineren, zullen meer mensen de ziekte moeten ondergaan. Dat kan de overheid door beperkingen los te laten en dat kunnen de burgers door zich onvoldoende te houden aan de beperkingen, waarvan social distancing de belangrijkste is. De regering – en dat is wat anders dan oppositielid Thierry Baudet – die bewust een pandemie met een enorme druk op het zorgsysteem en hoge sterftecijfers in de hand werkt, kan waarschijnlijk de koffers pakken.

Mijn kanttekeningen tegen bezwaren

Wat pleit voor de antroposofen is dat voeding je gezondheid kan maken en kraken. Liever onbespoten groenten, ongemodificeerd voedsel en kritisch zijn of dierlijke melk wel voor de mens bedoeld is dan de inhoud van de gemiddelde supermarkt tot je nemen. Nuchter blijven,  rust, reinheid en regelmaat, zand schuurt de maag, oppervlakkige wonden aan handen, knieën, voeten en ellebogen helen het beste in de buitenlucht en erkennen van het zelfherstellend vermogen van de mens zullen meer mensen gezond houden dan overmedicatie en supervoorzichtig zijn.

Toch zijn er allerlei verwondingen, infectieziekten, ontstekingen en falen van menselijke lichaamsdelen en organen, hersenaandoeningen, etc. die niet afdoende (snel) met een kruidendrankje of vitamine D (zonneschijn) te genezen zijn.

In een vorige studie heb ik aangegeven te geloven in predestinatie (God heeft een duidelijke bestemming voor ogen: me inlijven in Zijn koninkrijk, een eeuwig leven dichtbij Hem), maar niet in predeterminatie (alsof God mijn hele levensgang heeft voorgeprogrammeerd), vanwege de overduidelijke vrije wil van de mens. Tegelijkertijd weet ik dat ik in een gebroken wereld leef, waarin mensen onrecht wordt aangedaan, er ‘ongelukken gebeuren zonder aanzien des persoons’. Een christelijk mannenkoor uit Heerde kan evengoed door corona dodelijk getroffen worden als een bierzuipende carnavalsganger in Noord-Brabant.

Door de verantwoordelijkheid voor het bezorgen en wegnemen van ziekte en ellende bij God te laten, blijft de mens een lijdzaam wezen, zwoegend in zijn jaren hier op aarde, onzeker over zijn bestemming. Morgen kan het afgelopen zijn. En is uw paspoort voor het hemels koninkrijk dan getekend door Hem? Wil je je op basis van een beroep op Gods verantwoordelijkheid niet laten inenten of je kinderen vaccinatie onthouden, dan zul je dat consequent moeten doortrekken: geen zorgverzekering, geen beroep op zorgverleners van conceptie tot sterfbed, etc. Dus geen anticonceptie, pre- of postnatale zorg, ziekenhuisbevalling, bril, braille, gehoorapparaat, kunstgebit, kroon, brug of vulling, levensreddende operatie of palliatieve zorg. Voor de duidelijkheid: dit is niet mijn overtuiging, maar ik heb begrip voor consquent redeneren en handelen, niet voor selectief omgaan met principes en overtuigingen. Dat het diep zit, op het niveau van principes en overtuigingen, lees ik ook in het interview met ouderling Jacob Mussche van de Hersteld Hervormde Kerk in Staphorst in 2019. Pas ook op met het geven van een voorkeurstem aan ChristenUnie parlementariër Carla Dik, die in 2018 in een commentaar op de website van de partij aangaf expliciet vóór vaccineren te zijn.

De antivaxers hebben al in de 19e eeuw steun gekregen van Willem Groen van Prinsterer (1801-1876) die fel tegen de inmenging van de staat in de persoonlijke levenssfeer was. Als verantwoordelijk mens kun je zelf bepalen wat goed voor jou en je kinderen is.

In een CIP interview met Hetty Troost in 2018, op het eerste oog een ouder in de tweede categorie bezwaarden, lees ik argumenten die bij de derde groep horen. Niet geregeerd worden door angst (wie wel?), maar zich toch zorgen maken over vaccinatieschade (lees: onbedoelde bijwerkingen die overigens bij elk medicijn kunnen optreden, vandaar de doorgaans lijvige bijsluiter) en wat makkelijk overkomende opvattingen, als de zwangerschap, bevalling en ontwikkeling ‘toevallig’ wel goed verloopt. Hoe zou de redenatie klinken bij een minder rooskleurig verlopen levenspad? Zie ook: Oud-directeur RIVM, Roel Coutinho: ‘Neem bezwaren antivaxers serieus’ (FD, 27 februari 2021).

Misbruik van bijbelteksten om een overtuiging te staven

Jaco van den Broek (werkzaam in het primair onderwijs) schreef 26 juni 2020 voor het Reformatorisch Dagblad een artikel met de kop Vaccinaties uiting van maakbaarheidsgeloof, dat een aardig inkijkje geeft in de redeneertrant van de groep bevindelijk gereformeerden die zelf onderzoekend of gestimuleerd vanaf de kansel tegen vaccineren zijn.

Alleen al de kop maakt me alert. Wie heeft het over een maakbaarheidsgeloof? En om het artikel meteen met de geestelijke strijd uit Efeziërs 6 te openen, is een zwaktebod. Immers, de duivel, is dan de belanghebbende en verantwoordelijke en niet jijzelf, hoewel Efeziërs 6 duidelijke instructies geeft voor een actief handelend, strijden christen, niet in eigen kracht, maar met wapens als geloof, geduld en het goede nieuws.

Het beroep op Gods voorzienigheid komt niet uit de Bijbel, maar zondag 10 uit de Heidelbergse Catechismus, een interpretatie van de Schrift. Voor het nemen van voorzorgsmaatregelen zouden Deuteronomium 22:8 (heel praktisch een balustrade om het dak bij de bouw van een huis zetten), Nehemia 2:9 (de koning had Nehemia aanbevelingsbrieven en een escorte meegestuurd) en Filippenzen 2:12-13 (blijf ook bij afwezigheid van Paulus je geloof bouwen en praktizeren) pleiten. Tussen haakjes staat wat er echt in de verzen genoemd wordt, een wat arme onderbouwing voor het belang van preventie in de zorg.

Een argument dat ik veel vaker lees, is het aanhalen van Mattheüs 12:25-26 (Een koninkrijk dat tegen zichzelf verdeeld is, kan niet bestaan). Dit kan misbruikt worden als een variant op de geestelijke strijd zoals hierboven genoemd, maar net als in het RD artikel ook voor ant-christelijke, goddeloze, of hier lichaamsvreemde (‘vijandelijke’) stoffen. In Mattheüs gaat Jezus Christus echter knalhard in op de beschuldiging van de farizeeën die beweerden, dat Jezus door Beëlzebul, de overste van demonen demonen uitdreef en daarmee niet alleen de goddelijkheid van Jezus ontkenden, maar hem expliciet voor tegenstander en duivel uitmaakten. Jezus gebruikt daarbij het krachteloos zijn van een intern verdeeld koninkrijk. Als hij als duivel zichzelf zou bestrijden, is dat niet effectief. Met andere woorden: het stuk in Mattheüs heeft helemaal niets te maken met de strijd tussen goed en kwaad, laat staan dat je een directe link mag leggen met het inspuiten van ziekteverwekkers (=kwaad) in een lichaam (=goed). En dat we volgens de context van Romeinen 12:21 niet kwaad gedrag de overhand moeten laten krijgen in ons leven, maar er juist dienstbaarheid, nederigheid, gastvrijheid, eensgezindheid, vredelievendheid en bescheidenheid tegenover moeten laten zien, is een belangrijke opdracht. Maar opnieuw, deze is niet toe te passen op al dan niet bestrijden van lichamelijke ziekten met vaccinaties.

Voor de leek-lezer kan een potje Grieks of Hebreeuws ook imponeren. Je moet immers gymnasium hebben voltooid en/of theologie hebben gestudeerd om te onderzoeken en te behouden wat goed is. Zeker, φαρμακεία (pharmakeia) wordt in het Nieuwe Testament gebruikt voor tovenarij, waar het buiten de Bijbel nog de betekenis heeft van (het gebruik van) geneesmiddelen (giften) of tovermiddelen. Bekijk een willekeurige Harry Potter film of luister naar het Sesamstraat liedje Zeven heksen en je begrijpt al wat van de context. Vermoede geneeskrachtige werking van kruiden in combinatie met orakelspreuken (vaak onder invloed van verdovende middelen uitgesproken brabbeltaal) of instructies (doe x maal dit of dat, denk aan het bijbelse verhaal van Naäman) is de context van het Griekse φαρμακεία. En waar de Bijbel de gelovige wijst op Gods almacht en genezing voor geest, ziel en lichaam en waarschuwt tegen tovenarij als alternatief, gaat dat niet over de 21e eeuwse betekenis van het Nederlandse woord farmacie (kennis van de geneesmiddelen en hun bereiding).

Jezelf (on)bewust terugplaatsen in de wereld van 2.000-4.000 jaar geleden is een volgend zwaktebod. Ja, Jezus gebruikte bij genezingen eenvoudige middelen, maar kom dan niet aan met teksten uit het Oude Testament om dit te bewijzen. Belangrijker dan de gebruikte middelen, zo laten na Jezus’ dood en opstanding, ook zijn volgelingen zien, is het geloof in God.

Door te schermen met het vertrouwen in een maakbare wereld als afgoderij, zet je je medegelovigen die werkzaam zijn in de zorg letterlijk en figuurlijk in een kwaad daglicht. Zij doen dat zeer waarschijnlijk uit liefde voor de medemens en het willen redden van levens, verzachten van lijden, in het volle besef dat een ongeluk in een klein hoekje zit en ieder mens komt te sterven. Is de farmaceutische industrie dan tovenarij en vergiftigt ze mensen met hun producten? Als dat je beeld is van geneeskunde en farmacie, maak er dan géén gebruik van, op geen enkel punt in je leven.

In de lijn van een goede preek kun je wijzen op de zonde van een mens door bijvoorbeeld andere dingen boven God te stellen (de Bijbel noemt dat afgoderij), de benodigde goddelijke genezing en een appèl doen op het uitstrekken van je handen om Zijn hulp en genade die Hij overvloedig geeft en zondering uitzondering. Zover heb je mijn volledige instemming. Maar het zegt niets over vaccineren.

Waarom ik voor vaccineren ben

God heeft me geschapen als denkend mens vol mogelijkheden om gezag te hebben over de aarde (Genesis 1:28) en invulling te geven aan “Kies voor het leven, voor uw eigen toekomst en die van uw nakomelingen, door de HEER, uw God, lief te hebben, hem te gehoorzamen en hem toegedaan te blijven.” (Deuteronomium 30:19-20). Verstandige overwegingen vond ik online bij Stichting Promise:

Het is onze eigen verantwoordelijkheid om goed na te denken over de vaccinatiekeuze. De volgende vragen zouden hierbij gesteld kunnen worden: Hoe vind je een goed evenwicht tussen je rol als mens en de voorzienigheid van God? Strookt vaccineren met de gulden regel: ‘Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet’?

  1. Wat is mijn intentie bij het inenten? (Van God onafhankelijk willen zijn? Om ziekte te voorkomen? Besef ik nog dat het leven niet maakbaar is en ik kwetsbaar in Gods hand lig?)
  2. Hoe kijk ik aan tegen de handeling? (Zijn er ook andere manieren om de ziekte af te weren, zoals het voorkomen van een besmetting?)
  3. Is er sprake van een goed resultaat? (Bijv. bij een griepprik: Heb ik echt vaccinatie nodig of biedt mijn eigen afweersysteem die bescherming? En wat te denken van mogelijke bijwerkingen?).

“Wie verstandig is, ziet het gevaar en hoedt zich ervoor, wie onverstandig is, gaat eraan voorbij en wordt gestraft.” (Spreuken 27:12).

Zien we iets of juist heel veel over het hoofd?

In de groeigroep hebben we de ‘bezwaarde’ de ruimte gegeven uit te leggen wat de grond ervoor is. Kort samengevat verworven en veronderstelde kennis van de samenstelling van vaccins (waarbij een cocktail van met name syntetische stoffen, DNA materiaal van apen, kippen en geaborteerde foetussen) een onbegaanbare weg zijn en direct in de bloedbaan inbrengen van een vaccin het afweersysteem van een kind zo’n opdoffer geeft, dat de normale ontwikkeling tijdelijk wordt geremd. Onzin, want God maakt kinderen volmaakt, inclusief een afweersysteem. Moedermelk vult dit aan. Mocht een kind dan toch ziek worden, dan vecht het lichaam zich daar uit en wordt het sterker. Informatie zou gewoon bij het RIVM en in de bijsluiter van een vaccin toegankelijk zijn. De agenda van Bill Gates, Big Pharma en de Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO) zouden gericht zijn op het binnen een decennium onvruchtbaar maken van vrouwen en het reduceren van de wereldbevolking. Dat Trump de Amerikaanse financiële bijdrage aan de WHO heeft stopgezet, is dan lovenswaardig. Voor de vaccinatie tegen COVID-19 wordt een pleister gebruikt die als teken op de arm gebruik maakt van het Lucifer enzym dat nanodeeltjes laat oplichten onder een scanner en de drager dus kan uitlezen als wel of niet gevaccineerd. Dit is het in onze tijd werkelijkheid worden van de Openbaringen van Johannes.

Voor de goede orde: bovenstaande is niet mijn mening en desgevraagd is ons groeigroeplid geen complotdenker, maar een dwarsdenker of doordenker.

We hebben afgesproken het principe onderzoek alles en behoud het goede (1 Tessalonicenzen 5 vers 21) te hanteren. De insteek van mijn vrouw en ik is daarbij dat we in eerste aanleg informatie van de rijksoverheid vertrouwen en open minded onderbouwing zoeken bij de gedane beweringen die immers ook gestoeld zijn op openbare bronnen, boeken, onderzoek, etc.

Gebruik van geaborteerde foetussen

  • Het RIVM heeft op rijksvaccinatieprogramma.nl een uitleg over de bestanddelen van verschillende soorten vaccins, inclusief de uitleg over aanwezigheid van kippeneiwit en de afwezigheid van foetaal DNA in vaccinsOver DNA van apen wordt niet gerept.
  • Het RIVM stelt: “Het beperkte gebruik van menselijk embryomateriaal voor vaccinproductie is uitvoerig ethisch onderzocht en geëvalueerd en verantwoord bevonden, onder andere omdat er geen alternatief is. In die jaren ’60 werd bij zwangere vrouwen met rodehond soms besloten tot een operatieve abortus als deze vrouwen twaalf weken zwanger waren. Foetussen afkomstig van deze abortussen zijn voor wetenschappelijk onderzoek beschikbaar gekomen bij het Wistar Institute (WI) in de VS.” Het Pontificia Academia Pro Vita van het Vaticaan is in een brief in juni 2005 een stuk genuanceerder en haalt het onderzoek Moral Reflections on Vaccines Prepared from Cells Derived from Aborted Human Foetuses erbij. Daarin, naast Wistar Institute, een rij andere Amerikaanse farmaceutische bedrijven die wel degelijk foetussen hebben gebruikt voor een cellijn. Het Vaticaan, met een openlijk verbod op abortus als beleidslijn, roept op van alternatieve cellijnen gebruik te maken, maar laadt geen schuld op ouders die bij gebrek aan een alternatief zich toch van ‘foetaal besmette’ vaccins moeten bedienen.
    • Met de verdere ontwikkeling van COVID-19 vaccins, is op zich de vraag gerechtvaardigd of er foetale cellijnen zijn gebruikt. Kamervragen van Kees van der Staaij (SGP), Carla Dik-Faber (ChristenUnie) aan minister Hugo de Jonge op 15 januari 2021 zijn 21 februari 2021 beantwoord. (“….De recent ontwikkelde coronavaccins voldoen aan de huidige wet- en regelgeving rond het gebruik van foetaal weefsel. De vaccins zijn mijns inziens daarom toelaatbaar. Het gebruik van andere – niet foetale – cellijnen is daarbij niet een vanzelfsprekende optie. Dat neemt niet weg dat ik het belangrijk vind dat de bezwaren van sommige burgers ten opzichte van het gebruik van foetaal materiaal bij de ontwikkeling van vaccins gehoord worden. De Staatssecretaris van VWS is hierover onder andere in gesprek gegaan met de Nederlandse Patiëntenvereniging (NPV), die vanuit christelijk perspectief medische ontwikkelingen duidt. De NPV geeft in een artikel in het Reformatorisch Dagblad aan in te zien dat het gebruik van een dergelijk vaccin voor veel mensen van levensbelang kan zijn en dat men – zodra het vaccin er is – zich niet gewetensbezwaard hoeft te voelen om van het vaccin gebruik te maken. (…) Er is op dit moment sprake van een pandemie met een beperkte beschikbaarheid van vaccins. Het is belangrijk dat een grote groep Nederlanders zo snel mogelijk wordt gevaccineerd. Om deze reden wil ik dat volwassenen gebruik maken van het vaccinatieprogramma dat op dit moment wordt aangeboden. Het is niet mogelijk om als individu de keuze te maken voor een specifiek type vaccin.”) De organisatie Schreeuw om leven, bekend van controversiële campagnes bij abortusklinieken, foldermateriaal en andere uitingen om te blijven protesteren tegen de legitieme abortuspraktijk in Nederland en de keuzevrijheid die mensen – hoewel vaak enkel de aanstaande moeder wordt aangesproken – hebben, heeft de antwoorden van De Jonge vertaald in een keurige tabel in de zoektocht naar een “pro-life vaccin” met dezelfde status quo als de minister heeft aangegeven, met weglating van de opvatting van de NPV.
    • En pas op het stellen van kamervragen gelijk te stellen aan partijpolitieke standpunten of persoonlijke keuzes. Hierboven heb ik al laten zien dat Carla Dik-Faber in 2018 persoonlijk vóór vaccineren was. Noch de ChristenUnie, noch de SGP stelt als partij vóór of tegen vaccinatie te zijn. Beide partijen laten de keuze aan jou en mij. SGP’er Kees van der Staaij vermoedt dat 60% van z’n eigen achterban – de bevindelijk gereformeerden, één van de drie categorieën hierboven die tegen vaccineren is – wel gevaccineerd is.

De rol van de WHO, Gates en Rockefeller

  • De reden die de Amerikaanse president Donald Trump eind mei 2020 aangaf  om de banden met de WHO te doorbreken is de hegemonie van China in de organisatie. “Hij is het er niet mee eens dat Amerika veel meer betaalt aan de WHO dan China en verbreekt daarom de banden. Het Amerikaanse geld dat naar de WHO zou gaan, zal nu besteed worden aan andere organisaties die zich wereldwijd inzetten voor de volksgezondheid. Vorige maand schortte Trump de betalingen aan de WHO al op. Hij verweet de organisatie foute informatie te hebben verspreid over het coronavirus, de crisis te hebben onderschat en China onvoldoende kritisch te hebben benaderd.” Overigens is de op een na grootste WHO donor de Bill & Melissa Gates Foundation.
  • Wie goed doet, goed ontmoet. Totdat er grote bedragen mee gemoeid zijn en je naam en faam gemaakt hebt. Want dan zijn de Rockefellers (jarenlang is deze rijke Joodse familie via de in 1913 opgerichte filantropische Rockefeller Foundation een belangrijke donor van de WHO geweest) en Gates verdacht en krijgen ze in menig complot- en eindtijdtheorie een rol in een verondersteld streven naar (wereld)macht en onderdrukking en in 2020 verspreiding van virussen via 5G en implantaten van chips. Dat de Rockefeller Foundation in 2010 voor het inmiddels achterliggende decennium allerlei doemscenario’s beschreef in Scenarios for the Future of Technology and International Development, kan maar zo geïnterpreteerd zijn als de geschreven agenda van de organisatie.

Luciferase

  • Het Lucifer enzym heeft te maken met luciferase. Dat christenen meteen alarm slaan bij het Latijnse woord voor lichtdrager, via de Vulgaat – de Latijnse bijbelvertaling van Hiëronymus van Stridon – geeft te denken. Het is in het Oude Testament de eretitel (dageraad, morgenster) van de duivel vóór zijn val. In het Nieuwe Testament wordt het woord eenmaal gebruikt om Jezus Christus als morgenster te betitelen. En dat Bill Gates die hoogstpersoonlijk komt injecteren, staat in een verhaal dat bijvoorbeeld bij Xandernieuws en Detheorist – vertaald en gebaseerd op de blog Now the End Begins – te vinden is en waar in hetzelfde artikelen een 2020 versie van het getal van het beest en nog wat giftige ingrediënten voor een eschatologische cocktail worden gebruikt. Oude wijn in nieuwe zakken. Ze zullen scheuren. Het meest nuchtere commentaar onder het Now the End Begins is nog wel de oproep om het schrijftalent in te zetten om SF boeken te gaan uitbrengen.