Geworteld in de liefde, vrij handelend in goed gedrag

Latijnse of Griekse citaten als tegeltjeswijsheden of one liners gebruiken, heeft het gevaar in zich dat de context verloren is gegaan. We merkten dat zondag 30 augustus in een overigens goedbedoelde preek over Gods plan met jou en de wereld. Menig zelfhulpboek is geschreven, jeugdavond en conferentie besteed aan het ontdekken van Gods plan voor jouw leven. Als God voor jou en mij een specifieke invulling voorgeprogrammeerd heeft, heb ik dan nog een vrije wil, kan ik tegen Zijn plan ingaan, mijn doel missen (‘zonde’). Ooit een robot aan zijn programmeur zien vragen wat de volgende handeling zou moeten zijn? Enkel het feit dat menig christen die vraag wel stelt aan God, bewijst wat mij betreft al dat ons leven niet op de seconde is voorgeprogrammeerd. Predestinatie (de beoogde bestemming staat vast, God wil de wereld redden door zijn Zoon, zie Johannes 3 verzen 16-17), niet predeterminatie (vooruitbepaling v. d. menselijke wil; voorafgaand besluit).

20090103 IJssculpturen Festival Zwolle Mozes met de stenen tafelen en 10 gebodenIn het wachten op een briefje uit de hemel om onzekerheid af te wenden, een keuze te mogen of moeten maken, vrij te zijn, kan juist een freeze (krampachtigheid, afwachten), fight (eigen zin doordrijven, over lijken gaan, signalen of hulp van anderen negeren), of flight (lastige keuzes uit de weg gaan, compensatie zoeken in verdovende middelen) reactie komen. En dat, terwijl God zijn wil voor de wereld, inclusief jou en mij in een aantal universele wetten en opdrachten heeft aangereikt.

“Om hem op de proef te stellen vroeg een van hen, een wetgeleerde: ‘Meester, wat is het grootste gebod in de wet? Hij antwoordde: ‘Heb de Heer, uw God, lief met heel uw hart en met heel uw ziel en met heel uw verstand. Dat is het grootste en eerste gebod. Het tweede is daaraan gelijk: heb uw naaste lief als uzelf.’ Deze twee geboden zijn de grondslag van alles wat er in de Wet en de Profeten staat.” (Mattheüs 22 verzen 34-40).

Hart aan Riviera Porec“Er is jou, mens, gezegd wat goed is, je weet wat de HEER van je wil: niets anders dan recht te doen, trouw te betrachten en nederig de weg van je God.” (Micha 6 vers 8).

“Wees elkaar niets schuldig, behalve liefde, want wie de ander liefheeft, heeft de gehele wet vervuld. (..) De liefde berokkent uw naaste geen kwaad, dus de wet vindt zijn vervulling in de liefde. (..) Laten we daarom zo eerzaam leven als past bij de dag en ons onthouden van bras- en slemppartijen, ontucht en losbandigheid, tweespalt en jaloezie. Omkleed u met de Heer Jezus Christus en geef niet toe aan uw eigen wil, die begeerte in u opwekt.” (Romeinen 13 verzen 8, 10, 13-14).

In één van zijn preken over 1 Johannes, waarin de gedachte wordt uitgelegd, dat God liefde is, een gelovige die dichtbij God wil leven, dus ook in liefde geworteld is en zijn medemens dan wel moet liefhebben, heeft bisschop, theoloog en filosoof Augustinus van Hippo (354-430) het zo onder woorden gebracht: “Bemin en doe dan wat je wilt: wil je zwijgen, zwijg uit liefde, wil je schreeuwen,  schreeuw uit liefde, wil je corrigeren, doe het uit liefde, wil je vergeven, vergeef uit liefde. Draag de bron van liefde in je hart, want uit liefde kan alleen het goede voortkomen.” 

In veel blogs en andere aanhalingen is dit verworden tot “Heb lief en doe wat je wilt”, alsof het twee gelijkwaardige delen in één zin zijn, zoals de twee grootste geboden in de Bijbel: heb God lief boven alles en je naaste als jezelf. In onze moderne samenleving lijkt de oproep te genieten van de vrijheid “doe wat je wilt”  een nog verdere verminking van deze eeuwenoude boodschap. Het startpunt is de liefde. Als je geworteld bent in liefde – en ter herinnering: God is liefde (1 Johannes 3 vers 16) – is alles wat je doet, zwijgen, schreeuwen, corrigeren of vergeven geënt in of doordrenkt met liefde. De gelijkstelling van God en liefde kan Paulus in zijn uitleg over wie toch die onbekende god is op de Areopagus in Athene stellen: “Want in hem leven wij, bewegen wij en zijn wij. Of, zoals ook enkele van uw eigen dichters hebben gezegd: ‘Uit hem komen ook wij voort.'” (Handelingen 17 vers 28).

Geloven doe je niet alleen. Opnieuw Paulus: “Mij, de allerminste van alle heiligen, is de genade geschonken om de heidenen de ondoorgrondelijke rijkdom van Christus te verkondigen, en voor allen in het licht te stellen hoe het mysterie dat in alle eeuwen verborgen was in God, de schepper van het al, werkelijkheid wordt. Zo zal nu door de kerk de wijsheid van God in al haar schakeringen bekend worden aan alle vorsten en heersers in de hemelsferen, naar het eeuwenoude plan dat hij heeft verwezenlijkt in Christus Jezus, onze Heer, in wie wij vrijelijk toegang hebben tot God, vol vertrouwen door ons geloof in hem. Ik vraag u dan ook de moed niet te verliezen wanneer ik lijd omwille van u, want daaraan kunt u eer ontlenen. Daarom buig ik mijn knieën voor de Vader, die de vader is van elke gemeenschap in de hemelsferen en op aarde. Moge hij vanuit zijn rijke luister uw innerlijke wezen kracht en sterkte schenken door zijn Geest, zodat door uw geloof Christus kan gaan wonen in uw hart, en u geworteld en gegrond blijft in de liefde. Dan zult u met alle heiligen de lengte en de breedte, de hoogte en de diepte kunnen begrijpen, ja de liefde van Christus kennen die alle kennis te boven gaat, opdat u zult volstromen met Gods volkomenheid.” (Efeziërs 3 verzen 8b – 19).

Wat heeft God voorbereid?

In de context van het niet meer willen volgen van onze eigen begeerten, maar de Geest van God, levend dankzij de genade van Hem en geen gevolg van onze daden, schrijft Paulus in Efeziërs 2 vers 10: “Want hij heeft ons gemaakt tot wat wij nu zijn: in Christus Jezus geschapen om de weg te gaan van de goede daden die God heeft voorbereid.”

Praktisch vertaald

In het boek Prediker, naast Job en Spreuken bij de joodse wijsheidsliteratuur horend, gelooft de schrijver nog dat het einde van de mens de dood is. Hij roept op: “Dus eet je brood met vreugde, drink met een vrolijk hart je wijn. God ziet alles wat je doet allang met welbehagen aan. Draag altijd vrolijke kleren, kies een feestelijke geur. Geniet van het leven met de vrouw die je bemint. Geniet op alle dagen van je leven, die God je heeft gegeven. Het bestaan is leeg en vluchtig en je zwoegt en zwoegt onder de zon, dus geniet op elke dag. Het is het loon dat God je heeft gegeven. Doe wat je hand te doen vindt. Doe het met volle inzet, want er zijn geen daden en gedachten, geen kennis en geen wijsheid in het dodenrijk. Daar ben je altijd naar op weg.” (Prediker 9 verzen 7-10).

“Kinderen, wees gehoorzaam aan je ouders uit ontzag voor de Heer, want zo hoort het. ‘Toon eerbied voor uw vader en uw moeder’, dat is het eerste gebod waaraan een belofte verbonden is: ‘Dan zal het u goed gaan en zult u lang leven op aarde.’ Vaders, maak uw kinderen niet verbitterd, maar vorm en vermaan hen bij het opvoeden zoals de Heer dat wil. Slaven, gehoorzaam uw aardse meester zoals u Christus gehoorzaamt, met ontzag, respect en oprechtheid, niet met uiterlijk vertoon om bij de mensen in de gunst te komen, maar als slaven van Christus die van harte alles doen wat God wil. Doe uw werk met plezier, alsof het voor de Heer is en niet voor de mensen, want u weet dat allen door de Heer beloond worden voor het goede dat ze doen, zowel slaven als vrije mensen. Meesters, behandel uw slaven op dezelfde manier. Laat dreigementen achterwegen, want u weet dat zij en u dezelfde Heer in de hemel hebben, en dat hij geen onderscheid maakt. Ten slotte, zoek uw kracht in de Heer, in de kracht van zijn macht.” (Efeziërs 6 verzen 1-10).

Liefde als toets

“Wanneer u echter het koninklijke gebod volbrengt dat de Schrift geeft: ‘Heb uw naaste lief als uzelf, ‘dan handelt u juist. (…) Zorg ervoor dat uw spreken en huw handelen de toets kunnen doorstaan van de wet die vrijheid brengt.” (Jacobus 2 verzen 8,12).