De opname van de Gemeente herzien; een onthaal in de wolkenlucht

Een groot aantal Evangelische- en Pinkstergemeenten, Baptistengemeenten, Vrij-Evangelische gemeenten en gemeenten onder de vlag van de Vergadering van Gelovigen, heeft het leerstuk van de opname van de gemeente in haar theologie verwerkt met variaties of de opname (ook wel Grote Opname, in het Engels Rapture) vóór, tijdens of na de Grote Verdrukking plaatsvindt. In mijn vormende tienerjaren waren de boeken van Hal Lindsey populair (na zijn The Late Great Planet Earth (vertaald als De planeet die Aarde heette) in 1970 nog tot 2002 vervolgen erop) en een leesbare leidraad voor velen, mijzelf ingerekend.

De context van toen: een generatie van veertig jaar na de stichting van de staat Israël, een opmerkelijke terugkeer van Joden vanuit de diaspora naar het beloofde land, de dreiging van een Derde Wereldoorlog met de legers van de VS, Sovjet-Unie en China als hoofdrolspelers die na over en weer kernbommen gooien elkaar voor de laatste strijd zouden treffen in het dal van Meggido (Har Megiddo, waarvan het bekende Armageddon is afgeleid) in het noorden van Israël. Wij zouden als trouwe christenen de opmaat naar deze verschrikkelijke eindstrijd zien ontvouwen, elkaar waarschuwend voor anti-christussen (valse messiassen, het apocalyptische beest vleesgeworden in president Ronald Reagan en anders Paus Johannes Paulus II en geïmplanteerde chips en streepjescodes zonder welke we niets meer zouden kunnen kopen of verkopen. Net op tijd zou God ons wegrukken en in een oogwenk wegvoeren naar de hemel. Degenen die achterbleven (de van 1995-2007 boeken Left Behind van Jerry B. Jenkins en Tim LaHaye (in het Nederlands vertaald als De laatste bazuin) en de filmversie uit 2000, plus vervolgen in 2002, 2005 en 2014, beschrijven dit in alle geuren en kleuren), ongelovige vrienden, buren en familie, plus de Joden die zich nog niet bekeerd hadden tot Christus, zouden hun verdiende loon krijgen.

Bovenstaande leest als een script voor een slechte film of stripboek en ja, er zijn er heel wat eindtijd films geschoten en boeken volgeschreven. In ons land heeft Het Zoeklicht, een periodiek dat in 1919 door evangelist en musicus Johannes de Heer is opgericht, een rol in gespeeld, maar ook de omarming door hiervoor genoemde kerkgenootschappen. Heel wat preken, voorspellingen over de wederkomst van Jezus Christus en de timing van eindtijd gebeurtenissen zijn op ons afgevuurd.

In het hoofdstuk leer aangaande de laatste dingen, netjes het theologische vakgebied Eschatologie, in Woord en Geest – Hoofdlijnen van de theologie van de pinksterbeweging (Engelstalig origineel uit 1983; Nederlandse vertaling uit 1996) verbindt vanaf p.560 in de stijl van bovenstaande denkwijze losse verzen en duidt de jaren ’80 als eindtijd vanwege de opkomst en de val van communistisch Rusland, de opkomst van communistisch China, moderne bewapening en oorlogsvoering en ontwikkelingen op het gebied van transport en wetenschap. Hoewel als ‘opname’ geschreven vanwege de niet letterlijke uitdrukking in het Nieuwe Testament, stellen de auteurs dat het “Nieuwe Testament bijzonder duidelijk is over de ‘opname’ van niet overleden gelovigen wanneer Christus komt, met name de brieven van Paulus’.” (p.566). Ze verdedigen in hun theologie “de opvatting van de vooropname, dat wil zeggen een opname vóór de grote verdrukking. Maar we willen daarin niet zo dogmatisch zijn, dat we niet zouden erkennen dat er zeer godvruchtige en geleerde bijbelleraars zijn die andere stellingen verdedigen.” De auteurs weiden vervolgens de drie toen gangbare stromingen uit:

  • de opname na de grote verdrukking, de ‘na-opname’;
  • de opname tijdens de grote verdrukking, de ‘midden-opname’;
  • de gedeeltelijke opname, de ‘deel-opname’. (p.566-570).

De mannen waren duidelijk niet zeker van hun zaak. Een vierde scenario, geen opname, maar onthaal van de komende Koning, is onbesproken gebleven. Een blinde vlek veroorzaakt door decennia lang wortel schieten van nieuwlichterij? Vóór de 17e eeuw was het leerstuk er simpelweg niet, hoewel al sinds Christus’ verscheiden in Handelingen 1 er ‘zeer godvruchtige en geleerde bijbelleraars’ zijn geweest.

Ik heb Woord en Geest in mijn jaren in pinkstergemeenten (1996-2008), maar ben ook heel wat keren door de Bijbel gaan en studieboeken over allerlei theologische aspecten geschreven vanuit perspectieven uiteenlopende hoeken van het christelijk erf en daarbuiten verder. Ik moet bij het schrijven van deze blog glimlachen om de kritische recensie van Woord en Geest in de Trouw van 2 augustus 1996, blij dat zoiets anno 2020 gewoon op internet staat. Daarin valt onder meer op dat oud-katholieke theoloog, VU docent en recensent Martien Parmentier stelt “Je zou de auteurs willen aanbevelen eens een nacht te doorwaken met een zeker boek van W. F. Hermans, of althans eens op bezoek te gaan bij een pinksterman als Walter Hollenweger, in plaats van de rampenscenario’s van Hal Lindsey serieus te nemen in exegese en praktijk. Zo wordt het geheel helaas een soort mythologie, omgeven door een waas van schijngeleerdheid, die zo dicht is dat je toch de theologische discussies moet kennen om alle drogredeneringen te doorzien.”

Wake up! before you go go in 2015

Vijf jaar geleden spitte ik het boek Wake Up! Gods profetische kalender in tijdslijnen en feesten van Arno Lamm & Emile-André Vanbeckevoort en hun ‘appendix’ Opname of wederkomst? Net als Hal Lindsey en vele anderen, hangen zij een dispensationalisme (in Nederland ook wel “bedelingenleer” genoemd) aan: een systematische verdeling van Gods plan met zijn schepping in tijdvakken. Lastig is dat de tijdvakken niet letterlijk zo in de Bijbel staan en samengeraapt zijn uit verschillende contexten en intenties, vanuit de bedenker van een set tijdvakken volstrekt logisch, voor een criciticus vaak hogere inlegkunde. De tijdvakken zijn vergelijkbaar met seculiere voorbeelden als de generaties baby-boomers, X, Y, Z, millennials, etc., de economische getijden in Kondratiev’s blokken van 70 jaar te verdelen, of te stellen dat we nu in de derde, vierde, of vijfde technologische revolutie zitten. Een burning platform creëren (“Het einde der tijden is nabij gekomen!”) om de urgentie van verandering te bepleiten (“Bekeert u, want het koninkrijk van God is gekomen!”, “Wat zou je doen als je nog maar een week te leven had?”) hoort bij het stappenplan van de planned change approach van Lewin.

Rond de opname bespreken Lamm & Vanbeckevoort vier theorieën met een save the best for last volgorde, waarbij Gemeente de wereldwijde Kerk ofwel alle christenen zijn:

  1. de Gemeente gaat door de grote verdrukking (na-opname);
  2. de Gemeente wordt halverwege de grote verdrukking opgenomen (midden-opname);
  3. de grote vedrukking is niet letterlijk bedoeld (een gevaarlijke, als je elders in je pleidooi wel van een letterlijke uitleg van de Bijbel moet uitgaan);
  4. de Gemeente gaat niet door de grote verdrukking (voor-opname).

Was ik in de jaren ’80 nog ontvankelijk voor de theorieën van voor-opname of midden-opname, heb ik in 2015 behoorlijk afgerekend met het escapisme in Wake Up! en Opname of wederkomst? De ‘tekenen des tijds’ die uitgebreid in Wake Up! beschreven worden, zijn de bloedmanen van de afgelopen jaren. Menig onheilsprofeet en goochelaar met jaartellingen is op Youtube losgegaan met indringende video’s.

Diverse bloedmanen en onheilsdreigingen later…

Optocht Natale di Roma 2018 op Piazza San Marco 2Welkom in 2020: nog altijd geen Derde Wereldoorlog, geen wereldreligie of herboren Nero die als beest uit Openbaring vanuit Rome via de tienkoppige 28 27 leden tellende statenbond die nu Europese Unie heet de wereld bestiert. Geen miljoenenlegers Chinezen, Russen en Amerikanen die een enorm bloedbad in een Israëlische bergvallei hebben veroorzaakt. Gepreekt over de eindtijd wordt er in de evangelische gemeente waar ik kerk niet of nauwelijks. Berusting in een ooit aangeleerde opvatting? Theologische onbekwaamheid? Ongemakkelijkheid om het aan te snijden?

Het onderwerp speelt bij de generatie boven me. Deze oudere gelovigen met geestelijke wortels in de Vergadering van Gelovigen, Pinkster- en Evangelische gemeenten, hebben alle aspecten van de eindtijd al 101 keer bestudeerd en stellen een bevestiging van hun overtuigingen op prijs. Ik weiger Bijbelstudies over alleen de Openbaring van Johannes, de canonieke versie van Daniël of Ezechiël te geven, liever behandel ik Bijbelteksten in hun context, verdiep met hen de grote lijnen, onontdekte details en verrassende inzichten die mogen schuren, corrigeren, verwerpen èn bevestigen.

Zevendelige weerlegging van het leerstuk van de opname

Vanaf de derde week van juni 2020 waagde de site Aantekeningen bij de Bijbel te wijzen op de zwakke punten in het leerstuk van de Opname van de Gemeente. In een dagelijkse blog is grondig uitleg gegeven over de relevante context en bewoording in de kerntekst voor het leerstuk in 1 Thessalonicenzen 4 verzen 16 en 17.

Lijden is normaal voor een christen

Colosseum buitenzijde 2Een gezond stuk ontnuchtering die past bij de meer eigentijdse waardering voor de Bijbelteksten die het lijden als onderdeel van het christelijk leven benadrukken, en dan niet in de zien van lichamelijk ongemak of een tijdelijk op de centjes moeten passen. Lijden omwille van van de naam van God is wat stichting Open Doors al decennia duidelijk maakt: groei in de wereldwijde kerk is tegen de verdrukking in, niet in westerse landen met een overdaad aan afleiding en zelfingenomenheid.

“Laat niemand van u moeten lijden omdat hij een moordenaar is, een dief, misdadiger of onruststoker. Maar als u lijdt omdat u christen bent, schaam u dan niet en draag die naam tot eer van God. Besef goed dat de tijd van het oordeel is aangebroken. Dat oordeel begint bij Gods eigen mensen. Als het bij ons begint, hoe zal het dan aflopen met hen die weigeren het evangelie van God te aanvaarden? Als zij die rechtvaardig leven al ternauwernood gered kunnen worden, hoe moet het dan gaan met hen die zondigen doordat ze God niet gehoorzamen? Daarom moeten allen die lijden omdat God dat wil, het goede blijven doen en hun leven toevertrouwen aan hem op wie wij mogen vertrouwen omdat hij ons heeft geschapen.” (1 Petrus 4 verzen 15-19; de rest van de hoofdstukken 4 en 5 vullen die beeld aan).

Tegenover het escapisme van de aanhangers van Zoeklicht, Hal Lindsey, Jerry B. Jenkins en Tim LaHaye staat de realiteit van de Bijbel: het weten als gelovigen hier en nu de belichaming van Jezus Christus op aarde te zijn, de opdracht het goede nieuws over Gods koninkrijk te delen, de hoop op Zijn wederkomst om hier op aarde met Hem te regeren met een imponerend nieuw Jeruzalem als open ontmoetingscentrum van God en de volken. De hemel komt naar de aarde, niet andersom, dat is bijvoorbeeld ook de conclusie van Henk Binnendijk in Hoe ziet de hemel eruit? (2019). In dit alles gelden zoveel bemoedigingen, zoals:

“Onderwerp u dus nederig aan Gods hoge gezag, dan zal hij u op de bestemde tijd een eervolle plaats geven. U mag uw zorgen op hem afwentelen, want u ligt hem na aan het hart. Wees waakzaam, wees op uw hoede, want uw vijand, de duivel, zwerft rond als een brullende leeuw, op zoek naar een prooi. Stel u tegen hem teweer, gesterkt door uw geloof. , in het besef dat uw broeders en zusters, waar ook ter wereld, onder hetzelfde leed gebukt gaan. Maar al moet u nog korte tijd lijden, God, de bron van alle genade, heeft u geroepen om in Christus Jezus deel te krijgen aan zijn eeuwige luister. God zal u sterk en krachtig maken, zodat u staande zult blijven en niet meer zult wankelen. Hem komt de macht toe, voor eeuwig. Amen.” (1 Petrus 5 verzen 6-11).