Wandelen over het Pronkjewailpad en Nederlands kustpad van Bad Nieuweschans tot Delfzijl

De verkenning van de etappe tussen Bad Nieuweschans en Termunterzijl voor de in april 2021 te openen oostroute van het Pronkjewailpad heeft wat voeten in aarde gehad. Met een veel grotere groep werd een eerste initatief om in de wintermaanden te gaan, afgeserveerd, omdat diverse bezienswaardigheden dan gesloten zouden zijn. Begin maart is een groep toch zonder mij een eerste stuk gaan bekijken tot Nieuwe Statenzijl. Voor grofweg 10km wandelen ga ik de auto niet aanzetten om naar noordoost Groningen te rijden. Met de dringende oproepen van de regering om in de eigen omgeving buitensport te bedrijven werd de verkenning verder uitgesteld. Hmm, en toch kwam er een deadline: 30 juni 2020. Afspraken met kandidaat stempelposten maken vraagt ook tijd en moet ‘corona proof’, dus telefonisch of per email. De twee uitgenodigde Groningse vriendinnen uit (oorspronkelijk) Scheemda en Winschoten zijn verhinderd en dus ga ik alleen, ook prima.

Henk-Jan met mondkapje voor in de treinAls uitvalsbasis heb ik Scheemda, van waar een trein naar Bad Nieuweschans rijdt en waar naartoe uit Delfzijl een bus aankomt. De N33 is weer eens dicht tussen Gieten en Veendam. Ik mag omrijden via Groningen over de A28/A7. Als voor het wandelen alleengaande is openbaar vervoer vandaag wel noodzakelijk en zet ik in Scheemda mijn mondkapje op. Wat benauwend! Blij, dat ik net als het afgelopen kwartaal voorlopig moet thuiswerken en niet dagelijks per trein of bus naar kantoor hoef. Dit ben ik snel zat zeg, en al helemaal in een lege coupé op zaterdagmorgen.

Relive ‘20200620 Bad Nieuweschans – Delfzijl’


Op naar Nieuwe Statenzijl langs de Graanrepubliek
In Bad Nieuweschans keuze uit LAW 5 of 10In Bad Nieuweschans start het LAW 5 Nederlands Kustpad om 721 kilometer verderop in Zeeuws-Vlaanderen te eindigen. Mocht je klaar zijn met het LAW 9 Pieterpad (498 km), dan kun je ook in Nederland dus echt verder komen. Zuidwaarts kun je hier beginnen aan het 415 km lange LAW 10 Noaberpad langs de Duits-Nederlandse grens. Het Kustpad gaat over Drieborg en Kostverloren en komt dan pas bij de zeedijk langs de Dollard. Nieuw, mogelijk een toekomstige aanpassing van het LAW en nog niet ingetekend op diverse online kaartmateriaal, is het in 2019 aangelegde fietspad vanaf Oude Statenzijl, een paar huizen en woonboten, en het acht kilometer verderop gelegen Nieuwe Statenzijl aan de monding van de Westerwoldse Aa. Rondom deze rivier heeft het waterschap Hunze en Aa’s in de afgelopen jaren een flink aantal (nood)waterbergingsgebieden ingericht tegen overstromingsrisico’s.

Groeten uit de Graanrepubliek In KroonpolderAan de linkerhand ligt een deel van de Graanrepubliek Oldambt. Als je hier wilt fietsen of wandelen zou ik de zomermaanden benutten. Prachtige graanvelden zijn mooier dan eindeloze kale akkers in de Kroonpolder die in 1696 op de Dollard is gewonnen. Halverwege ligt een groot Gasunie complex voor import en export van gas.

Nieuwe Statenzijl
Nieuwe Statenzijl is de zeesluis met wat personeelswoningen, al trekt het ook vanochtend Nederlandse en Duitse bezoekers. Ik schiet wat plaatjes rond de sluis en ga dan het tot Marcelluspad gedoopte vlonderpad af naar De Kiekkaaste, het enige buitendijkse uitkijkpunt van het Groninger Landschap. Bijna bij de Kiekkaaste Nieuwe StatenzijlHet pad is genoemd naar de tweede Marcellusvloed van op 15-16 januari 1362. De stichting kan de anderhalve meter afstand op het smalle pad tussen de rietkragen niet garanderen en suggereert daarom dat je bij het zien van een tegenligger ergens op de ruim een kilometer zigzaggende planken zelf teruggaat naar het begin. Ik zit er wat nuchterder in tot bijna paniek van een man en vrouw die me tegemoet komen. In een winkel(straat) kom je dichter bij elkaar. Ik geef het stel hardop de tip mee zich niet zo druk te maken. Overigens stelt de website van het Groninger Landschap nog steeds dat De Kiekkaaste tot nader order niet toegankelijk is vanwege corona. De houten toren heb ik voor mijzelf. Uitzicht is mooi, mits helder weer buiten. Bij een behoorlijke vloed stroomt het vlonderpad over en word je aangeraden in de Kiekkaaste te blijven wachten tot eb. Dat lijkt me geen pretige in het wat donkere hok op palen.


Kunstwerk Waaiboei Nieuwe StatenzijlDe plaquette met een tekst van Ede Staal uit 2010 over Nieuwe Statenzijl waar hij zelf een tijd heeft gewoond, kan ik bij de sluis niet vinden. Volgens ronkende marketingteksten over het kunstwerk Waaiboei van Martin Borchert zou deze al van ver te zien zijn. Nou, niet vanaf het fietspad en ook op de zeedijk niet, zo is mijn waarneming vandaag. Het kunstwerk op een verzwaarde bal die op een bord met opstaande randen beweegt sinds 1996 met de windrichting.

Reiderwolder en Carel Coenraadpolder
Kunstwerk Carel CoenraadpolderIk volg nu de dijk langs de Dollard aan mijn rechterhand en het Boezemkanaal en daarachter de in de tweede helft van de 19e eeuw aangelegede Reiderwolrder Polder, als plaatsnaam hier als R W Polder aangegeven aan mijn linkerhand. Voor de afwatering van het Boezemkanaal is destijds ook Nieuwe Statenzijl aangelegd. De polder is genoemd naar het in de Dollard verdronken dorp Reiderwolde. Het landschap is het toneel voor de roman Het land houdt van stilte van de in Finsterwolde geboren Fieke Gosselaar.

Waar deze polder overgaat in de Carel Coenraadpolder bekijk ik het kunstwerk. De polder is in 1924 gewonnen op de Dollard en is genoemd naar oud-commissaris van de Koningin Carel Coenraad Geertsema.

Zicht op Ambonezenbosje Carel CoenraadpolderBijna drie kilometer verderop staat een populierenbosperceel tegen de dijk aan. Het is een bijzondere plek die nu Ambonezenbosje heet. Voor de ontginning van de nog jonge polder werden hier in 1940 barakken gebouwd voor 700 slikwerkers. In de directe omgeving werd vervolgens de bemanning voor de Batterie Dollart Süd gehuisvest. Het complex ging bij de bevrijding van Delfzijl in april 1945 in vlammen op. Na de oorlog kwam er een interneringskamp voor NSB’ers, een nieuw barakkenkamp als onderdeel van het gevangeniswezen in Veenhuizen (Drenthe) , waar zo’n 110 gedetineerden ontginningswerkzaamheden verrichten. Van 1953-1961 werd hetzelfde kamp gebruikt voor tijdelijke opvang van 80 Molukse KNIL-militairen en hun gezinnen, destijds Ambonezen genoemd. Het is een bizarre reeks die helaas ook bij veel andere voormalige werkkampen in het land zich heeft afgespeeld.

Net buiten voormalige barakkenkamp Ambonezenbosje staan deze vakantiewoningenEnkele zaken vallen me nu op. Al van ver lijk ik barakken te zien, maar dat zijn een soort tiny houses / vakantie chalets. Het zijn vier trekkershutten die de al het Groninger Landschap in opdracht van de provincie Groningen op deze ‘plek met historie’ heeft geplaatst om bij te dragen ‘een bezoek langs de waddenkust aantrekkelijker te maken’. Of je hier nu te werk wordt gesteld, door de Nederlandse regering in een hergebruikt kamp wordt ondergebracht of vrijwillig je vakantie viert in juni 2020, rust en ruimte heb je, geen vertier in de omgeving. Het bosje zelf is niet toegankelijk tot juli vanwege corona, en het landgoed-bordje schrijft Ambonnezenbosje. Alleen muggenzifters of mierenneukers zien dat.

Schapen, een zeehond en de batterij Fiemel
Schapenwol voor het oprapen op de zeedijk langs DollardNegen kilometer afwisselend de grasdijk, het schuin lopende asfalt aan de Dollard-zijde, of het binnendijkse fietspad: veel schaapskuddes op de dijk, koeien in de kwelders buitendijks en wat boeren die hun vee komen inspecteren. Zeehond is nieuwsgierig naar wandelaar uit BalkbrugWanneer ik dichtbij de dijk in het water een zeehond zie opduiken ga ik naar beneden. Het beest is nieuwsgierig, blijft op 10-20 meter afstand rondzwemmen. Ik film zijn verrichtingen, zo grappig! Glimlachen moet ik verderop bij een bord van weer het Groninger Landschap: er komt dit jaar geen zeehondkijkwand op de dijk. Wat staat er verderop: een keet en houten wand. Ik heb ‘mijn’ zeehondshow gehad en wandel tussen de rietkragen wat groepjes toeristen passerend naar het Bezoekerscentrum Dollard. Openstelling is een publieksactiviteit. Het centrum is tot 1 september gesloten. Dat geldt ook voor het hek rond de batterij Fiemel, maar dat is om wat schapen binnen te houden. Battrij Fiemel 3Het houdt mij niet buiten, want anders dan op de Eems-Dollard wandeltocht met de FLAL in februari 2020 zie ik nu ook informatiepanelen binnen in één van de opengewerkte bunkers die zijn aangekocht door het Groninger Landschap om te restaureren en te beheren. Het is hier bij de niet toegankelijke Punt van Reide best druk. Ik ben blij de zeedijk naar Termunten weer voor mijzelf en de schapen te hebben.

Termunten en Termunterzijl

Ursuskerk TermuntenBij de entree van het pad naar de 13e eeuwse romanogotische Ursuskerk wordt ik herkend door een stel andere fanatieke Pronkejwailpad wandelaars, Klaasje & Taeko Beerda. Ze zijn nu aan het fietsen door de omgeving. Ik ben vandaag voor het eerst in deze kerk die van buiten uit rode bakstenen, maar van binnen opvallend wit pleisterwerk is opgetrokken. De Hervormde gemeente maakt gebruik van het bij de Stichting Oude Groninger Kerken in beheer zijnde godshuis. Ik laat een groet achter in het gastenboek en beklim vervolgens de toren.Zicht op zeedijk vanuit toren Ursuskerk TermuntenDe uitzichten vanuit de twee geopende vensters helemaal bovenin is de moeite waard.

De bepijling van het Waddenwandelen knooppuntennetwerk is hier niet heel duidelijk, hetzelfde speelde in februari met de FLAL tocht. Visrestaurant Landman in De Remise TermuntenDe visrestaurants van Landman aan weerszijden van de Kenninckweg zie ik wel zitten als stempelpost, zeker die in de oude remise van Ol Graitje, de stoomtram naar Delfzijl. Gemaal Rozema Termunterzijl achterzijdeVia recreatieplas De Eems kom ik bij het opvallend rode gemaal Rozema, start van de Tocht om de Noord in 2017. Daarnaast staat het nog volledige functionerende museumgemaal Cremer. Het Visserijmuseum Termunterzijl is alleen zondagmiddag open. Het visrestaurant Westerhuis heeft het terras lekker vol zitten.

Oprukkende industrie Delfzijl en verdwenen dorpen
Sculptuur bij graven zeedijk DelfzijlIn februari ging het verder over de Schepperbuurt, nu zie ik camping Zeestrand Eems-Dollard vanaf de zeedijk. Ook het wandelnetwerk en het daarop geplotte Pronkjewailpad gaan verderop om het industriegebied heen, terwijl het Kustpad juist rechtdoor gaat. Ik ga voor de laatste optie, had al eens uitgezocht of de Valgenweg direct achter de dijk toegankelijk is. Zolang ik al wandelende uit beide richtingen fietsers passeer, zit dat wel goed.

De enorme windmolens op opgespoten stroken land die de Dollard scheiden van het Zeehavenkanaal imponeren. Dan valt een begraafplaats tegen en op de dijk op. Het zijn grafstenen van Oterdum, één van de dorpen die in de jaren ’70 moest wijken voor de industrie, versterking van de zeedijk en verplaatsinig van de monding van het Eemskanaal. Rijkswaterstaat heeft ze op de dijk herplaatst met een monument uit 1978 van Thees Meesters met een hand om het kerkje, gekeerd tegen de industriële opmars. Het origineel is in 2011 gestolen. Beeldhouwster Mette Bus maakte een kunststof replica, met toestemming van de familie Meesters. En dat is wat je sinds 2013 op de dijk ziet staan. Zuur voor oud-dorpelingen is dat een flink deel van het Oosterhorn terrein nog braak ligt. Dat er plaats is voor een klerijperij, een soort inlanding slibdepot om slib uit de Dollard te laten inklinken tot klei, zegt genoeg.

Industrie Delfzijl vanaf zeedijk - Valgenweg 8En industrie is hier gekomen. Sissende stoompijpleidingen, enorme ketels, een wirwar van buizen, affakkelen van gas, transportbanden over de terreinen en naar de haven, silo’s met 500 kubieke meter chloor, fotogeniek en interessant om een keer langs te gaan, maar zeker niet het mooiste wandelgebied van Nederland. Rijnborg en Edenborg in haven DelfzijlDe brug over het Eemskanaal over sla ik weer af naar de dijk. Achter de dijk liggen enorme schepen in dokken of werven van Wagenborg. De Oosterveldweg die de Damsterhaven van de buitenhaven scheidt is verboden voor fietsers, maar niet expliciet voor voetgangers, dat scheelt een ommetje. Ik wandel achter de Damsterkade langs en steek door de poort in de stadsmuur de Waterstraat in, rechtdoor naar het station, waar ik een twintig minuten voor vertrek van de uursdienst van bus 119 naar Scheemda na 38,5 kilometer arriveer. waar een ander stel met mondkapje op zit te wachten, laat ik dat foeilelijke en frisse lucht ontnemende ding af totdat ik de bus instap.