Gezien: The Stanford Prison Experiment (2015)

Het Stanford Prison Experiment uit 1971 staat in alle basisboeken pyschologie en wordt nog altijd aangehaald om aan te tonen hoe snel een deugdzaam mens tot enorme wreedheden komt mits je hem of haar in de juiste omstandigheden brengt, het zogenaamde situationisme. Het spraakmakende sociaal-psychologisch experiment van Philip Zimbardo in de kelders van Universiteit van Stanford ging om 24 vrijwillig gerekruteerde studenten die in ruil voor $15 per dag afhankelijk van kop of munt in de groep bewakers of gevangenen kwamen zitten. Geen van allen had vooraf kwade bijbedoelingen, maar al snel schikte iedereen zich in zijn rol. Degenen die protesteerde, weg wilde of dacht boven het systeem te staan, werd vernederd en gedwongen te gehoorzamen. Het experiment werd na zes dagen stilgelegd, omdat het gedrag echt de spuigaten uitliep en van de 50 mensen die buiten de studenten wisten van het experiment, enkel studente Christina Maslach, die interviews afnam in de ‘gevangenis’ en een verhouding had met Zimbardo, ernstige kritiek op de mensonterende omstandigheden uitte.

In 2001 is aanvankelijk een Duitse film Das Experiment over het experiment gemaakt, dat een Amerikaanse remake The Experiment kreeg. Vijf jaar later werd The Stanford Prison Experiment gefilmd met regisseur Kyle Patrick Alvarez. Er zijn scènes verwerkt over de dubieuze opzet van het experiment en externe beïnvloeding, waardoor in de jaren na 1971 problemen ontstonden bij het kunnen repliceren ervan. De conclusie stond van tevoren vast. De Correspondent heeft er een scherp artikel over geschreven. Jammer is dat de rond de film opgezette site prisonexp.org de oorspronkelijke lijn propageert zonder nuance.

In plaats van 24 studenten, is de cast voor de film een stuk kleiner. En omdat je als kijker weet hoe het verhaal afloopt, is er eigenlijk weinig aan. De Amerikaanse film suggereert veel, maar houdt het bij gekuiste beelden, laat iets van de spanning tussen Philip Zimbardo en zijn staf plus Christina Maslach zien, waarbij het in de opening scène lijkt, alsof de twee uit elkaar gaan, terwijl in de aftiteling verteld wordt hoe de twee nog lang en gelukkig samenleefden.

In maart was de film eenmalig op SBS9 te zien. De film is niet beschikbaar op Netflix of Amazon Prime.