Verschuift projectmanagement inderdaad naar productmanagement?

Ik ben in de afgelopen twee decennia al diverse verkoopargumenten voor Agile tegengekomen. Denk aan de claim van schrijvers Jeff Sutherland en Ken Schwaber om hun geesteskind Scrum als The Art of Doing Twice the Work in Half the Time aan te prijzen. Wij van Scrum adviseren Scrum, natuurlijk. Of de veronderstelling dat projectmanagement, projecten en management in het algemeen tot de oude wereld behoren en in de brave new world agile het vervangende paradigma en een losjes gedefinieerd containerbegrip is. Scrum is op pagina 3 van de Scrum Gids gedefinieerd als: “Een raamwerk waarbinnen mensen complexe, adaptieve problemen aanpakken en tegelijkertijd op een productieve en creatieve wijze producten opleveren met de hoogst mogelijke waarde.”

20090619-1519 bijwerken scrum bordProduceren is letterlijk voortbrengen. De verleiding is dan groot om alles wat we voortbrengen producten te noemen en dús voor het voortbrengingsproces het raamwerk Scrum te gebruiken. Het raamwerk vertelt niets over de omgeving van het enkele multidisciplinaire team dat spontaan en zonder aansturing van buitenaf anders dan de Product Owner op ‘productieve en creatieve wijze’ aan de slag is met de producten met de hoogst mogelijke waarde. En als de werkelijkheid weerbarstiger en complexer blijkt te zijn, vergroot je het aantal teams dat moet samenwerken om een product te maken dat in z’n geheel de hoogst mogelijke waarde genereert. Het aantal communicatielijnen neemt toe, de vraag om coördinatie, overzicht, waar nodig ingrijpen en bijsturen richting het waardevolle product groeit. Dan is een Product manager een voor de hand liggende invulling. Sommige organisaties noemen dit een Chief Product Owner, andere Feature Engineer of Epic Owner. Een Road Manager acteert op nog hoger niveau, over tribes (in het Spotify model) of afdelingen heen.

Ruud Koornstra spreekt op Projectmanagement Parade 2013Moet je hier een plek opeisen als projectmanager? Of jezelf opnieuw uitvinden als product manager? Capgemini collega Stijn Follet riep op een enagement managers bijeenkomst in oktober 2019 op hun mindset te wijzigen en inderdaad zich te oriënteren op product management. In dezelfde week verscheen het artikel Moving from Project to Product: What Does “Product Thinking” Actually Mean? op projectmanagement.com, de (online) community van het Project Management Institute, de #1 projectmanagement organisatie wereldwijd met meer dan 500.000 leden en 300 lokale verenigingen. PMI is de hoeder van het Project Management Book of Knowledge.

In dit artikel of voorgestelde verschuiving van ons paradigma, gelden de volgende discutabele premissen:

  • Projecten zijn eindig, producten zijn continue. Zou er geen productlevenscyclus meer zijn? De aannemer heeft zich na de oplevering in 1993 echt geen seconde meer beziggehouden met doorontwikkeling van zijn product, ons huis. En hoeveel projecten heb ik niet geleid die tot doel hadden oude verzekerings- of financieringsproducten, applicaties, berichtuitwisselingen, etc. uit te faseren, te vervangen. ‘Decommissioning’ van mainframes en daarop nog altijd draaiende toepassingen staat op de agenda van menig bank en verzekeraar.
  • Projecten zijn lineair, producten zijn circulair. Wensdenken in combinatie met een herhaling van de eerste premisse. Ockhams Scheermes weet hier raad mee. De tomaten en paprika’s die ik zoëven heb opgegeten, zijn niet circulair. Mijn huis niet, leasewagen ook al niet, evenmin als gevolgde trainingen, een behandeling door de tandarts of aanbieding van de NS Spoordeelwinkel.
  • Projecten zijn componenten, producten zijn systemen. “The continuous delivery of new ideas to market is where projects shine.” En al die andere projecten dan die als tijdelijke organsiaties zijn opgezet om oude spullen op te ruimen, vernieuwingen door te voeren, ook op plekken waar klanten of markten dat niet (direct) te zien zullen krijgen? Dat innovaties vaak via projecten tot rijpheid voor marktintroductie gebracht worden, onderschrijf ik. Innoveren kost ook tijd en leidt (gelukkig) niet tot een constante stroom van ideeën op de markt. De gefilterde, uitgewerkte en op de markt losgelaten ideeën doorlopen een hype cycle. Menig idee sneuvelt in schoonheid, mist een zakelijke rechtvaardiging.
    Om je geheugen op te frissen realiseren de mensen in een project één of meer deliverables (producten, outputs). Daarmee worden outcomes (uitkomsten, resultaten) mogelijk gemaakt. Deze leiden tot meetbare baten (met positieve of negatieve connotatie) die op hun beurt bijdragen aan de strategie van een organisatie. Een project als tijdelijke organisatie om te komen tot producten. Een project is geen deelverzameling of component van een product, dat hier als systeem wordt gezien.

Parallel aan, of wellicht als directe inspiratiebron voor de verschuiving naar productmanagement is het boek Project to Product van TaskTop CEO Mik Kersten die ook een gelijknamig webdomein exploiteert en als maker van software integration hulpmiddelen spreekt op DevOps events als die in Las Vegas in 2018. Zijn premisse is “In the Age of Software, will your business dominate and maintain relevance – or will it become a digital relic?” en verkoopargument: “The FLOW FRAMEWORK™ will enable your company’s evolution from project-oriented dinosaur to product-centric innovator that thrives in the Age of Software.” De age of software doet denken aan de in 2016 geformuleerde Think Forward Strategy van ING Bank als tech company met (toevallig) een banklicentie. Verder is the Law of the instrument toepasselijk en klinkt de oproep als een 21e eeuwse versie van “Wij van WC-eend adviseren WC-eend.” Kerstens boek duikt begin 2020 op als aanleiding om het Scaled Agile Framework van 4.6 naar versie 5.0 bij te werken.

Henny Portman licht agile methoden en frameworks toeDeze wankele basis laat me niet concluderen of zelfs maar aannemelijk maken dat projectmanagement productmanagement wordt. Projecten zijn productgericht. De projectmanagementmethode PRINCE2 heeft dit als één van de zeven principes. Zoals ik waarde hecht aan het vakgebied projectmanagement, er flink voor heb moeten leren door projecten te leiden en dus fouten te maken en lessen te trekken uit ervaring èn het vakgebied bij te houden door trainingen te volgen en te geven, wil ik productmanagement reserveren als gebied waar anderen hun expertise van hebben gemaakt. Start kan liggen in dezelfde opleiding bedrijfseconomie, bedrijfskunde of MBA. Productmanagers hebben focus op productontwikkeling, productieplanning en logistiek. Projectmanagers hebben zich geschoold in veranderkunde, projectmanagement, informatiekunde en financieel management, om enkele competentiegebieden te noemen. We raken elkaar bij aanpakken als Lean (Six Sigma), planningstechnieken (netwerkplanning, critical path method) en oplossingen voor knelpunten (Theory of Constraints).

Disciplines raken elkaar

The Standard for Project Management seventh edition stelt in de exposure draft: “In today’s business world, the disciplines and domains of project management, program management, and product management are becoming more interlinked. This is particularly true with regard to digital and software-enabled products and services. While program management and product management are beyond the scope of this standard, understanding each domain and the relationships between them provides a useful context for projects whose deliverables are products or services.

A product is a system, tangible object, or component that can be either a separate end item or a component item. Product management involves the integration of people, data, processes, and business systems to create, maintain, and develop a product or service throughout its life cycle. The product life cycle is a series of phases that represent the evolution of a product, from concept through delivery, growth, maturity, and to retirement.

Product management may initiate projects or programs at any point in the product life cycle to create or enhance specific components, functions, or capabilities. The initial product may begin as a deliverable of a project or program. Throughout its life cycle, a new project or program may add or improve functionality that creates additional value for customers and sustains the benefits of the product or the sponsoring organization. In some instances, a program may encompass the full life cycle of a product or service to ensure that the product realizes intended business benefits and produces value for the organization.”

Eerder een toename van projectmatig georganiseerde activiteiten

Onderzoekers van het al genoemde PMI zien juist een toename in het absolute aantal projecten en zeker in de activiteiten die projectmatig georganiseerd worden in het eveneens groeiende segment Change the business ten opzichte van Run the business (Operations). Projectmatig werken groeit van 12 biljoen US dollar in 2013 tot 20 biljoen US dollar in 2027. Het aantal mensen dat in projectrollen werkt, groeit van wereldwijd 66 miljoen in 2017 naar 88 miljoen in 2027, aldus het Job Growth and Talent Gap Report 2017-2027. Antonio Nieto (“The World’s Champion in Project Management”) gebruikte deze feiten in blogs als The Project Economy – Is everything a project? in 2017 en een webinar op 8 januari 2020 om de onderhanden Project Manifesto met bijbehorende principes een drijfveer te geven.

Denk grootser, welkom in de Project Economy

Toegegeven, PMI heeft er natuurlijk belang bij, maar kijkend naar technologische innovaties, ontwikkelingen in voormalige derdewereldlanden en veel van wat rond beheersing van klimaatverandering gedaan of migratievraagstukken gedaan wordt, worden projectmatig aangepakt. Positief geformuleerd en uitnodigend om je talenten, kennis en kunde in te zetten, besproken veranderingen realiteit te (helpen) maken, definieert PMI de Project Economy als: “one in which people have the skills and capabilities they need to turn ideas into reality. It is where organizations deliver value to stakeholders through successful completion of projects, delivery of products, and alignment to value streams. And all of these initiatives deliver financial and societal value.”