Gezien: The Imitation Game (2014)

De Turing Test heb ik bij informatica moeten leren. De Britse wiskundige Alan Turing (1912-1954) beschreef in 1936 in een paper een imitatiespel (vandaar de filmtitel The Imitation Game). Een machine slaagt voor de Turingtest wanneer het voor de ondervrager niet gemakkelijker wordt dan een mens om een bedrieger te ontmaskeren in een rollenspel. De biografische film die Morten Tyldum van deze briljante man maakte, springt met flash backs terug naar de jeugd van Alan (gespeeld door Benedict Cumberbatch) die met z’n beste vriend Christopher cryptografie ontdekt en in geheimtaal liefdesverklaringen uitwisselt.

Met een aantal andere knappe koppen wordt hij geselecteerd om de Britten te helpen de Engima codeermachine van de Duitsers te kraken op het terrein van de radiofabriek van Bletchley Park terwijl buiten de Tweede Wereldoorlog voort woedt en dagelijks slachtoffers maakt. Sociaal onbeholpen rekruteert Turing wel de eerste vrouw in het team, Joan Clarke (neergezet door Keira Christina Knightley), dreigt meermaals ontslagen te worden, omdat de tijd tikt en zijn bijzonder onconventionele methode nog geen resultaten boekt. Hij wil zelfs met haar trouwen om haar voor het team te kunnen behouden.

Gespannen verhoudingen in de rest van het team en een race tegen de klok en een onverwachte ingeving leidt tot het inzicht hoe de machine die Christopher – naar zijn inmiddels overleden jeugdliefde – heet, zo geprogrammeerd moet worden dat de berichten van de Duitsers ontcijferd kunnen worden. Wat doe je met de verworven kennis? Wie is de Russische spion in het team? Ben je bereid geheimen prijs te geven?

Turing draagt zijn homoseksualiteit als geheim met zich mee. Als dat na afloop van de oorlog wordt ontdekt, wordt hij in 1952 gearresteerd en veroordeeld. In plaats van het alternatief van een gevangenis waar hij niet kan werken, kiest hij voor gedwongen hormoontherapie om hem van zijn ‘ziekte’ af te helpen. Terug in een eenzaam bestaan, werkend aan een nog veel slimmere versie van Christopher, pleegt hij na een jaar zelfmoord. Pas in 2013 verleent koningin Elizabeth hem postuum eer voor zijn bewezen diensten. Dat hij de man achter het kraken van de Enigma was, is vijftig jaar lang staatsgeheim gebleven. Dat in Groot-Brittannië chemische castratie tot 1967 gebruikelijk was voor ‘grove obsceniteit’ niet. De filmmakers doen een beroep op het onverwachte en de waarde van het niet-normale. De beklemmende sfeer en uitgebeelde eenzaamheid van heimelijke homoseksualiteit deden me denken aan De eenzaamheid van priemgetallen van Paolo Giordano, dat ook verfilmd is.

Eind december 2019 was The Imitation Game eenmalig bij KRO-NCRV op televisie te zien.