Gezien: For Sama (2019)

      1 Comment on Gezien: For Sama (2019)

De oproep afgelopen woensdag van Trouw columnist Stevo Akkerman om vooral niet de film For Sama te gaan bekijken, geheel in de stijl van ‘denk niet aan een roze olifantje’ heb ik genegeerd, net zoals het roze olifantje toch voor je geestesoog verschijnt. Het zien van de aaneenschakeling van zelf gefilmde eerstehands ervaringen in de bezette stad Aleppo kan de nachtrust ernstig verstoren, aldus Akkerman. In alle eerlijkheid heb ik na mijn bezoek vrijdagavond 31 januari aan het Filmtheater Fraterhuis in Zwolle maar liefst 9,5 uur nachtrust gehad. De Roosdorpzaal in het filmhuis zit helemaal vol met jong en oud. Geen pauze of reclames, alle gelegenheid de film voor zichzelf te laten spreken.

De 23 januari 2020 in Nederlandse bioscopen en filmhuizen in première gegane film is opgenomen en verteld door de journaliste en activiste Waad Al-Khateab (1991) die het eindresultaat met Edward Watts produceerde. Tijdens haar economiestudie worden in 2011 nog vreedzame protesten gehouden op de universiteit. Dat wordt snel anders. Regeringstroepen schieten de stad Aleppo, ooit de parel van de Oriënt in puin. Waad ontmoet de jonge, getrouwde dokter Hamza Al-Kateab (een gefingeerde achternaam om familie te beschermen). Met zijn echtgenote de stad ontvluchten of zorg dragen voor gewonden in de belegerde stad? Hamza kiest voor het laatste en leidt tot in 2016 een geïmproviseerd ziekenhuis dat lange tijd als enige niet gebombardeerd wordt vanwege de onbekende ligging.

Waad en Hamza raken verliefd, trouwen met elkaar en brengen een dochter Sama (‘hemel’) ter wereld. Waad filmt dagelijks de beslommeringen in haar stad, ziekenhuis en prille gezin. Waar het verstand zegt te vluchten en naar haar ouders te luisteren, blijft ze met Hamza en Sama tot het niet langer kan en in 2016 gedwongen wordt Aleppo in een konvooi te verlaten. Wat vaatbommen, chloorgas, raketten en granaten van de door Russische gevechtsvliegtuigen gesteunde regeringstroepen van Assad met mensenlevens doen, zie je in alle rauwheid. Van bebloede vloeren, sterfgevallen tot een pasgeboren baby die met kloppen en schudden z’n hart aan het kloppen moet zien te krijgen.

Een permanente shocktoestand tekent de gezichten van de nauw betrokkenen. Er is wrange humor in keukens en schuilkelders, ingehouden woede en een terloopse traan, maar de vraag ‘hoe gaat het met je?’ blijft onbeantwoord. Binnenvetters, doorzetters en reddende engelen vullen het tot 95 minuten non-stop teruggebrachte relaas van 2011-2016 in het oorlogsgebied Aleppo. Het geluid van inslagen is indrukwekkend, de heldere beelden zullen bijblijven. De filmmuziek, geschreven en geproduceerd door Nainita Desai is warm en nergens overheersend.

En toch mis ik veel elementen of aspecten in deze voor een Oscar genomineerde film. Het ziekenhuispersoneel en verwanten zijn duidelijk tegen de regering Assad, maar waar staat men in welke oppositiegroepen? Hoe gaat de financiering van het ziekenhuis van Hamza? Hoe komt men aan eten, drinken, medicijnen en medische apparatuur, zoals de echo-apparaten van Philips Medical Systems? Hoe houdt men het ziekenhuis schoon? Hoe heeft Waad het klaargespeeld om opnames op het internet te blijven posten? Was de stroomvoorziening en (mobiel) internet van voldoende kwaliteit om de videocamera en smartphones te blijven voeden, nieuwszenders via Skype op de hoogte te houden? Wat doen de geweren tegen een muur in één van de scènes in 2016? Wat is het lot van het tweede kind van Hamza en Waad? Wie heeft de drone opnamen van Aleppo gemaakt en wanneer? Waarheen vluchtten Hamza, Waad en Sama uiteindelijk?