Elaine Pagels – Het vreemdste bijbelboek : visioenen, voorspellingen en politiek in Openbaring

Het laatste Bijbelboek, de Openbaring (van Johannes) heeft al eeuwenlang voor controversie en verwondering gezorgd. Wat moet de lezer maken van de beesten, schalen vol toorn, de ruiters, het duizendjarig vrederijk, de zeven brieven aan de zeven gemeenten in Klein-Azië, of de enorme kubus die uit de hemel als het nieuwe Jeruzalem neerdaalt en eeuwige poel van vuur waarin alle kwaadstichters, inclusief satan en de dood uiteindelijk naartoe veroordeeld worden? De Amerikaanse religiewetenschapper en schrijfster Elaine Pagels beschrijft in Het vreemdste Bijbelboek : visioenen, voorspellingen en politiek in Openbaring een aantal aspecten. Ze gaat in op het vreemde de auteur te vereenzelvigen met Jezus’ discipel en broer van Jakobus, beide zonen van Zebedeus. Scherp is de analyse van de leerstellige verschillen tussen de Joodse gelovigen in het nog jonge christendom waartoe ook Petrus behoorde, en de lijn van Paulus c.s. die Christus bekend wilden maken aan de heidenen (niet-Joden) zonder de verplichtingen van de Joodse Thora.

Johannes heeft met zijn openbaring boek ook anderen geïnspireerd. Ook deze geschriften komen langs in de analyse. Is het Romeinse Rijk of de heersende keizer in bedekte termen beschreven, komt het vrederijk op aarde nog tijdens het leven van de gelovigen eind 1e eeuw, de 2e, 4e, 16e, 20e of 21e eeuw? Van de schrijver zelf tot Maarten Luther, de boeken van Hal Lindsey en de Left Behind serie van Jerry B. Jenkins en Tim LaHaye en de 144.000 Jehova’s Getuigen die behouden worden; ze grijpen allemaal terug op de profetieën en visioenen in Openbaring. Politieke tegenstanders, scheiding van religie en politiek en verkettering hebben hun basis in dit Bijbelboek. In het vierde deel neemt Pagels de lezer mee in de geschiedenis van de 4e eeuw, waar keizer Constantijn christen wordt, concilies belangrijke theologische kwesties als de drie-eenheid,  goddelijkheid van Jezus Christus en de rooms-katholieke hoofdstroom van het christendom proberen op te lossen.

De invloedrijke Athanasius van Alexandrië (296-373) heeft, strijdend tegen ketterse kloostergemeenschappen in Egypte, met het opstellen van een uitputtende lijst van Bijbelboeken Openbaring van Johannes opgenomen en als sluitstuk gemaakt, waar diverse tijdgenoten Openbaring als ketters zagen. Openbaring is anders dan andere Bijbelboeken. Samen met andere ‘geheime’ geschriften “nodigen, anders dan degenen die benadrukken dat ze alle antwoorden die ze nodig hebben al weten, deze geschriften ons uit om onze eigen waarheden te ontdekken, onze eigen stem te vinden en niet alleen te zoeken naar een voorbije, maar naar een voortgaande openbaring.” Verwacht van Pagels geen exegese van Openbaring, wel een mogelijk ontnuchterende schets van de ontstaansgeschiedenis, interpretatie en zingeving ervan.

Over de auteur

Elaine Pagels is een gerenommeerde autoriteit op het gebied van religie. Ze is professor of Religion aan Princeton University en gespecialiseerd in de gnostiek. Van haar hand verscheen een zestal boeken. Het vreemdste bijbelboek bereikte de tiende plaats op de bestsellerlijst van de New York Times.