Stichting Oude Groninger Kerken bezoekt met donateurs Deventer: ben of heb je een kerk

Vandaag was ik één van de 50 donateurs van de Stichting Oude Groninger Kerken die in het jubileumjaar 2019 als cadeau aan de vele sympathisanten van buiten Groningen afzakten naar Deventer. Het is bijzonder om als geboren en getogen Deventenaar door een Groninger stichting uitgenodigd te worden voor een uitgebreide stadswandeling in de Koekstad, maar die kans heb ik aangegrepen.

Peter Breukink van Stichting OUde Groninger Kerken opent in Chez Antoinette DeventerVoor het ochtendprogramma is namelijk Barend Jan Schrieken, directeur van NV Bergkwartier – Maatschappij tot Stadsherstel, bereid ons door de binnenstad te voeren langs vele door deze organisatie in de afgelopen 51 jaar gerestaureerde panden. Veel van de werkzaamheden in het Bergkwartier, Assenstraat en Papenstraat heb ik op mijn dagelijkse gang tussen de Emmastraat en de Koningin Wilhelminaschool in de Bagijnenstraat, orgelles in de Bergkerk en de zondagse diensten in de in de (nieuwe) synagoge aan de Golstraat samenkomende Christelijk Gereformeerde Kerk zien gebeuren.

Galerie Kiek-Kus in Roggestraat DeventerWe worden ‘s morgens eerst met koffie en limoentaart ontvangen Chez Antoinette, vernoemd naar de oma van de huidige uitbater. De horecafamilie huurt het gebouw al langer dan de NV Bergkwartier bestaat, maar heeft daarmee wel een unieke locatie. Ik ben er eindelijk eens binnen. Na een welkomstwoord door Peter Breukink, directeur van de Stichting Oude Groninger Kerken, houdt Schrieken een korte inleiding over het ontstaan, de werkzaamheden en de uitdagingen rond financiën, dividenduitkeringen, verloop en verduurzaming waar de organisatie zich tegenwoordig voor gesteld ziet.

Bergkerkplein DeventerDan stappen we naar buiten, krijgen bij veel gevels en huizen in de Roggestraat en Bergkerkplein uitleg. We bezoeken even de Bergkerk en lopen daarna door de Bergstraat, maar liefst acht meter boven NAP, naar de laaggelegen Brink. Laverend tussen de marktkramen staan we dan voor de inham die Penninckshoek wordt genoemd. Het standbeeld van theoloog, filosoof en arts Albert Schweizer roept vragen op bij de deelnemers. Zat de beste man niet in Afrika? Ja, maar in de jaren ’70 was hier het Albert Schweitzer Centrum. Een kleindochter onthulde in 1975 het standbeeld. Het staat  voor de gevel van het Penninckhuis met beelden van de deugden. Penninckhuys Deventer 2De plaatselijke VVV die eerder aan de overzijde van de Brink en in het Waaggebouw heeft gezeten, is nu hier ondergebracht. Eind 19e eeuw heeft de Doopsgezinde Gemeente de voorgevel laten restaureren en achter de poort in 1891 een zaalkerk in neorenaissancestijl laten bouwen. Tegenwoordig is het pand in beheer van NV Bergkwartier, maar komt de uit de Doopsgezinde Gemeente en Remonstrantse Kerk voortgekomen geloofsgemeenschap hier nog wekelijks samen, “Ben je of heb je een kerk?” vat Schrieken samen.

Kerkzaal Remonstrantse Kerk Penninckhuys DeventerWe bekijken de kerkzaal. Wauw, wat ruiken de houten banken lekker! We steken tussen de terrassen en marktkooplui door naar de plattegrond van de Deventer binnenstad achter de Waag. Eén van de deelnemers merkt scherp op, dat de ‘heksenketel’ die altijd aan de zijgevel van het Waaggebouw hing weg is. De ketel waarin valsemunters werden gestraft, staat nu binnen in de hal.

Overkapping en gevel Proosdij DeventerSnijramen, ornamenten, teksten op de gevels en prachtig vernieuwde panden genoeg aan de Assenstraat en Bursestraat. Nu de gemeente Deventer is verhuisd, is een aantal panden onder beheer van de NV gekomen en worden momenteel verbouwd tot losse appartementen en woningen. We staan stil bij de Proosdij, de oudste nog bestaande stenen woning van Nederland aan de Sandrasteeg, in mijn jeugd nog een vervallen bende, nu overkapt en blijkbaar een aantal jaren kantoor van NV Bergkwartier geweest. Onder de overkapte Botermarkt met gietijzerwerk van Nering Bögel, een cadeau van toenmalig wethouder Van Marle. De gietijzerwerkenfabriek van Nering Bögel stond tot de crisisjaren ’30 aan het eind van de Emmastraat, waar ik groot geworden ben. Daarna is er de Noury & Van der Landen en Akzo in gekomen, tegenwoordig is er het Kunstenlab te vinden.

We wandelen door de Hofstraat naar de Nieuwe Markt. Wat langer staan we stil in de dakloze Mariakerk, ook al best opgeknapt en voor verdere aanpassingen door NV Bergkwartier waarschijnlijk over een aantal jaren nog toegankelijker en mooier. Lunch t Lokaal Grote Kerkhof DeventerWe lunchen in de voormalige Latijnse School, waarin sinds 10 maanden hotel restaurant ‘t Lokaal is gevestigd. De lunch met broodjes, quiche, soep en salade staat al klaar op de tafels. In kleine groepen mogen we mee langs een aantal hotelkamers op de bovenverdieping. Inventief en eigenzinnige specifieke inrichting per kamer, waar niet een televisie, maar ramen met uitzicht je ogen verwennen.


Bibliotheek aan Stromarkt Deventer 2Via de restauraties aan de Kleine Poot en de nieuwe bibliotheek aan de Stromarkt (locatie is een ruil van panden van de NV, ik heb in de kelder van wat eind jaren ’70 muziekzaak Schumer was elektronisch orgelles gehad, bij de buurman, de Bondsspaarbank had ik m’n zilvervlootrekening) komen we op het Lamme van Dieseplein. Hier is een aantal jaren geleden letterlijk en figuurlijk plaats gemaakt voor een museum, het Geert Grootehuis, boven de middeleeuwse gewelven van een kapel.

Bepalen deugden of zonden je levenIn drie kwartier krijgen we van een vrijwilligster, toevallig van de geloofsgemeenschap die in het Penninckshuis kerkt, een film te zien en uitleg over het leven, leefregels en invloed van Geert Groote en de Moderne Devotie. Ja, ik wist dat er in de Bagijnenstraat en Smedenstraat grote kloosters hebben gestaan voor de Broeders en Zusters van het Gemene Leven, de panden waar nu het Stadsarchief en Athenaeumbibliotheek zijn gevestigd in het Noordenbergkwartier. Op het Geert Grootepad wandel je vanuit Deventer via Diepenveen en Windesheim en de Agnietenberg in Bergklooster bij Zwolle. Dat de beweging op het hoogtepunt in totaal 600 kloosters en huizen verspreid over diverse Europese landen kende, is nieuw. Hoewel de Reformatie veel van de ideeën heeft overgenomen, is het goed regelmatig jezelf in de spiegel te kijken en te toetsen of je een deugdzaam leven leidt.

Smedenstraat pand te huur bij NVB BergkwartierMet een kop koffie en natuurlijk een bijtje Deventer Koek zit het programma erop. Ik wandel door de Engestraat en kijk even in de Broederenkerk (ook hier ben ik nog niet eerder binnen geweest, dat deed je vroeger als protestant niet). Ik fotografeer de locatie van de Ursulakapel aan het Broederenplein en ga achter de HEMA langs via Op de Keizer terug, het centrum uit. De laatste foto die ik maak is, hoe toevallig, van een te huur staand winkelpand in de Smedenstraat. Belangstellenden kunnen terecht bij de NV Bergkwartier.