Terugblik op eerste stappen op de maan (1)

Het zal je deze dagen niet ontgaan. Het is vijftig jaar geleden dat Neil Armstrong en Edwin Aldrin als eerste mensen op de maan landden, er zo’n 21 uur verbleven en veilig en wel terugkeerden met hun maat Michael Collins op aarde. De uitdagende opdracht van John F. Kennedy om vóór het eind van het decennium deze indrukwekkende mijlpaal te halen en op dit punt te winnen van de Russen was geslaagd. Vandaag een eerste rondgang langs films en documentaire die vijftig jaar terugkijken.

Apollo 11

Op 30 juni bekeek ik Apollo 11 in de bioscoop. Gemist? Lees dan mijn recensie van deze indrukwekkende film.

Small Steps and Giant Leaps

Dinsdag 16 juli, de lanceerdatum van Apollo 11 in 1969, woon ik terugrijdend per Thalys van Brussel naar Rotterdam het PMI webinar Small Steps and Giant Leaps: Project Apollo – A Case Study bij. Na een uitgebreide toelichting van de context van het Apollo programma, verduidelijking hoe Kennedy in 1961 tot zijn opmerkelijke draai qua ‘mission to the moon’ kwam, en de stand van de toenmalige computertechnologie versus een willekeurige iPhone nu, werd vanuit een projectmanagement optiek op het programma gereflecteerd.

Stakeholder management (directie van de net gevormde NASA waren ervaren politici, gebruikten hun persoonlijke netwerken om bij leveranciers als IBM zowel de wettelijke regels rond aankopen als een enorme versnelling van doorlooptijden voor elkaar te boksen), robuuste planning (de in 1961 al geïdentificeerde 1200 taken die op een retourtje maan uitgevoerd moeten worden, bleek volledig te zijn), cost management (de in 1961 geschatte $20 miljard werd uiteindelijk $25 miljard, niet gek voor zo’n ongeëvenaard overheidsproject) en de specifieke organisatiestructuur, waarin de samenhang van de verschillende projecten in het portfolio ook op de lagere echelons doorgevoerd is.


Apollo: Missions To The Moon
National Geographic startte de herdenkingsweek zondagavond met een nieuwe documentaire, Apollo: Missions to the Moon van de hand van Emmy en Peabody Award-winning filmmaker Tom Jennings en regisseur Tom Jennings. Zij putten uit de 800 uren aan audio, 500 uren film en meer dan 10.000 foto’s van het programma.

Waar deze bijna 2 uur durende documentaire (inclusief reclameboodschappen) start met de op het ruimtevaartprogramma inspelende attracties in de Disneyparken, volgt het snel de diverse vluchten van AS201, de brand in de commandomodule van Apollo 1 tijdens een tets, de onbemande vluchten AS202, AS203, Apollo 4, 5 en 6 en belicht het uitgebreider Apollo 7 (duurtest van 10 dagen rond de aarde), Apollo 8 (in een baan om de maan, de kerstboodschap in 1968), Apollo 11 (eerste mannen op de maan) en 13 (‘Houston, we have a problem’). Wat me opviel, is dat er al een draaiboek was voor het gebruik van de maanlander als reddingsboot voor de bemanning in de commandomodule.

Door naar de maanauto, nieuw vanaf Apollo 15 en de eerste niet-militaire astronaut met Apollo 17. Vrouwen van de astronauten (de spanning is zicht- en voelbaar) en in de NASA organisaties (technici, computer bediening, administratief werk; vrouwen zijn in alle fasen van het programma te vinden), TV-presentatoren en journalisten zijn de vertellers. De insteek is daarmee weer anders dan de andere documentaires.

Apollo als opstap verder de ruimte in. Met onbemande voertuigen is dat zeker gelukt. Dromen over de terugkeer van mensen naar de maan zijn nog niet omgezet in werkelijkheid. De jongste ambitie is die om in 2024 weer mensen naar de maan te laten vliegen. De bereidwilligheid om diep in de buidel te tasten, zie ik niet.

A Place Beyond the Sky
De VPRO zond zondagavond 14 juli de documentaire A Place Beyond the Sky – Chasing the Moon van regisseur Robert Stone uit. In deze documentaire is veel aandacht voor de mediagenieke Wernher von Braun, het samenspel van wetenschap, de filmindustrie in Hollywood en de politieke aspecten van de ruimtevaart wedloop tussen Russen en Amerikanen. “Science has political implications!”

Van wielvormige ruimtestations voor 50 astronatuten, twee atoombommen per seconde laten afgaan om een raket de ruimte in te schieten tot bonte voorstellingen uit strips en speelfilms die een heel rooskleurig beeld schetsen van de bemande ruimtevaart, waarbij de ene na de andere planeet wordt ingenomen in naam van Amerika en de mensheid.  Of bloedserieus ex-Nazi Von Braun aan het woord laten bij diens toetreding als Amerikaans staatsburger, dat zijn etische keuze voor het Amerikaanse kamp vooral ingegeven is door de beleefde christelijke waarden. De documentaire is afstandelijk en weinig nauwkeurig. Zo bljven onbenoemd:

  • dat er vlak voor de lancering van de Apollo 11 nog problemen waren met een afsluiter;
  • dat hond Laika al binnen 2 uur gestorven is.
  • dat de Russen ook een groep Duitse wetenschappers had ingepikt en zowel het Russische als Amerikaanse ruimtevaartprogramma voortbouwde op de Duitse technologie achter de V1 en V2.
  • dat Joeri Gagarin zich met een schietstoel uit de Vostok-1 via een parachutelanding is geland en dus niet uit zijn gelande ruimtecapsule is gestapt.

Juist deze details zijn wel aan de orde geweest in het PMI webinar. De vele mislukte lanceringen komen wel voorbij. Nee, het pad naar de eerste maanlanding in 1969 was allerminst gemakkelijk. En ja, wat is er een propaganda bedreven. Zoals Trump ‘make America great again’ gebruikte, hamerde toen nog senator en presidentskandidaat John F. Kennedy evenzeer op America first, de opbouw van het land, veiligheid van de Amerikanen en de natuurlijke plaats van de wapenwedloop en de ruimtevaartprojecten Vanguard, Explorer en Mercury daarin.

Apollo 11: The Complete Descent

De afdaling naar de maan duurt eigenlijk vrij kort. Deze recent uitgebrachte video laat met originele informatieuitwisseling tussen de bemanning en de vluchtleiding in Houston, de camera aan boord en de meters voor pitch en altitude de complete afdeling zien.

Het verhaal achter de ‘1202’ foutmelding tijdens de Apollo 11 maanlanding en een blik in de maanlander

Ook interessant: Donald Eyles, één van de programmeurs van de software om de maanlanding uit te voeren, vertelt over