Terugblik op eerste stappen op de maan (2)

Het zal je deze dagen niet ontgaan. Het is vijftig jaar geleden dat Neil Armstrong en Edwin Aldrin als eerste mensen op de maan landden, er zo’n 21 uur verbleven en veilig en wel terugkeerden met hun maat Michael Collins op aarde. De uitdagende opdracht van John F. Kennedy om vóór het eind van het decennium deze indrukwekkende mijlpaal te halen en op dit punt te winnen van de Russen was geslaagd. Vandaag mijn tweede rondgang langs films en documentaire die vijftig jaar terugkijken.

Mercury 13

De in 2018 uitgebrachte documentaire Mercury 13 belicht de rol van de 13 vrouwen die in 1959  waren uitgenodigd door dr. William Randoph Lovelace II om dezelfde tests te ondergaan als de zeven mannelijke kandidaat astronauten. Nog levende leden van de groep als Wally Funk, Rhea Woltman, Sarah Ratley en Gene Nora Jessen blikken terug op hun carrière als piloot, de tests die ze ondergingen en de discriminatie van de NASA als mannenbolwerk. Het zich tegen accepteren van de 13 in het ruimtevaartprogramma keren door Jackie Cochran, zelf eerder niet geslaagd voor de tests en strijdend voor haar eigen zaak, het onmogelijk kunnen voldoen aan de vereiste vlieguren als straaljagerpiloot (de luchtmacht verbood vrouwen om deze functie te kunnen uitoefenen) kon een pleidooi bij een hoorzitting in het Amerikaanse Congres niet redden. Lyndon Johnson gaf NASA opdracht het testprogramma te staken. Voor de Mercury 13 was het over en uit.

Het Mercury, Gemini en Apollo programma is volledig zonder vrouwelijke astronauten gevlogen. Vanaf 1976, na afsluiting van de maanrace werd het voor vrouwen toegestaan bij de luchtmacht als straaljagerpilote te gaan werken. Eileen Collins hapte toe en maakte haar droom om astronaute te worden waar. Ze werd in 1995 – een generatie later dan de Mercury 13 – de eerste Spaceshuttle pilote op de STS-63 missie. Waar de documentaire om draait: gelijke rechten voor mannen en vrouwen en dan waarmaken van je ambitie, toont Collins aan: tijdens de STS-84 in 1997, STS-93 in 1999 en tijdens de STS-114, in 2005 de eerste missie na het ongeluk met de Spaceshuttle Columbia vloog ze opnieuw in de ruimte. Haar rolmodellen en inspiratoren? De Mercury 13.

The Verge controleerde feiten en corrigeerde wel opvallende opmerkingen en stellingnamen in de documentaire die de VPRO in wekelijkse rijtje met vijf tips voor Netflix opnam.

De maanlanding: 50 jaar na de eerste stap

André Kuipers was 10 toen Neil Armstrong de eerste stap op de maan zette. Het stimuleerde hem astronaut te gaan worden. Claudia de Breij was nog niet geboren in 1969, maar raakte al wel op jonge leeftijd gefascineerd door de ruimtevaart. Samen presenteerden ze zaterdag vanuit het Space Expo in het ESA/ESTEC complex in Noordwijk een feestelijke herdenking van Apollo 11. Regisseur Rudolf Spoor en ruimtevaartjournalist Piet Smolders waren er om de live uitzendingen in 1969 toe te lichten, maar ook eigentijdse wetenschappers om te duiden wat het Apollo programma heeft opgeleverd, waarom men weer naar de maan en voor het eerst naar Mars zou moeten.

Chasing the Moon – Magnificient Desolation

De documentairereeks Chasing the Moon die de afgelopen week op NPO2 bij de VPRO te zien was, begint in Magnificient Desolation met het uit de maanlander stappen van eerst Neil Armstrong en daarna Edwin Aldrin. Ze karakteriseerden het uitzicht op de andere wereld als Magnificient Desolation, terwijl de rest van de wereld naar korrelige en doorschijnende televisiebeelden zaten te kijken. Dankzij de Hasselblad camera op de borst van Armstrong hebben we nadien de schitterende kleurenfoto’s mogen bewonderen. Ook ontdek je hoe met ‘A.D.’ stiekem iets van de christelijke jaartelling op de plaquette op het landingsgestel terecht is gekomen. President Nixon was ‘big on God’,  hoewel er geen expliciet christelijke boodschap voor toevallige voorbijgangers werd achtergelaten. De mentaliteit ontdekkingsreizigers – lees Robert D. Kaplan’s De verovering van de Rockies: hoe haar geografie de rol van de Verenigde Staten in de wereld bepaalt maar eens – maakt het planten van de Amerikaanse vlag en het achterlaten van de plaquette als normaal.

De stijgmotor deed het gelukkig. Daily News redactie had al een krantenkop ‘Marooned’ (gestrand) klaarliggen. Dit onderdeel van de maanmissie was nog niet getest op de maan of vergelijkbare omstandigheden. De onbemande Russische maanrobot Loena 15 is neergestort en niet geland, zoals aanvankelijk werd gedacht. Kritische opmerkingen over de quarantaine-maatregelen en het onwerkelijke om vanaf nu als nationale helden door het leven te moeten gaan. Als de race naar de maan is gewonnen door de Amerikanen, is de volgende stap de verkenning van de rest van het heelal, de ‘verovering’ van andere planeten.

Vooruitblikken is moeilijk. Wernher von Braun werd gevraagd een visie voor NASA voor de koomende honderd jaar te bedenken. Als er geld voor was geweest, had de mens in 1985 op Mars kunnen staan, aldus Von Braun. Maar de ‘huwelijksreis is voorbij’ werd in 1972 al geconcludeerd. Het geldverslindende Apollo programma werd na Apollo 17 gestaakt. De bouwers van de vluchtcomputer van de Apollo gingen uit elkaar en betekenden in de jaren ’70 veel voor de miniaturisatie van computers en de verdere ontwikkelingen in de ICT.

Een bemand programma is pas zinvol als het lijkt op de kolonisten die de Atlantische Oceaan overstaken en zich in wat nu Amerika is, vestigen.

Apollo the Forgotten Films

Discovery Channel kwam zondagavond nog met een twee uur durende documentaire Apollo: The Forgotten Film over de zoektocht naar het onvertelde verhaal achter de Apollo missie, ofwel recent opnieuw ontdekte en digitaal bewerkte kleurenbeelden die niet eerder vertoond waren. De documentaire had gebrek aan focus. De reis van de Apollo 11 was het ankerpunt om ook terug te blikken op John F. Kennedy, selectie van astronauten, trainingsprogramma’s, Mercury en Gemini en dromen over de toekomst van de bemande ruimtevaart. De aangekondigde nooit eerder vertoonde beelden zijn, hoewel in kleur en indrukwekkend, niet exclusief voor Discovery Channel. Ze zijn namelijk dé kracht van de recente film Apollo 11.

En: ‘vergeten’ waren de films helemaal niet, wel keurig gearchiveerd en de afgelopen jaren met de nu beschikbare technologie gedigitaliseerd. De hinderlijke onderbrekingen door weer een reclameblok liet me de documentaire niet afkijken.