Pronkjewailpad van Veendam naar Stadskanaal

Als voorloper voor de zuidroute van het Pronkjewailpad had ik in september 2018 de taak het traject tussen Stadskanaal en Veendam te verkennen. Klopte de op de computer uitgezette route in het ‘veld’ en – belangrijker – waren er (voldoende) pronkjewails en stempelposten te vinden tussen de beide plaatsen? In Veendam zelf is er genoeg te zien en te doen, maar op de voormalige veengronden zuidelijker? In maart 2019 bij de opening van de zuidroute koos ik op de eerste dag voor de etappe van Veendam naar Martenshoek. Wat een toeval dat ik juist gisteren daar vanuit Groningen komend geĆ«indigd ben. Een verandering van looprichting geeft nieuwe perspectieven. Met open ogen en ontvankelijk voor verrassingen wandel deze zaterdag van Veendam naar Stadskanaal.

Relive ‘Pronkjewailpad Veendam – Stadskanaal’


Vrouw op de uitkijk bij busstation VeendamAmper de auto uit of ik sta al naar de geboetseerde billen van een vrouw te kijken. Ze kijkt door een lijst Veendam uit. Zou ze hier weg willen? Quest concludeerde na gedegen onderzoek dat de meest gemiddelde vrouw in Veendam woont. Dus ja, als je uit de band wilt springen, moet je hier niet zijn šŸ˜‰ Als je oog hebt voor schatten uit het veenkoloniaal verleden en het industrieel erfgoed, ben je hier wel in je nopjes. Gemeentehuis VeendamDe panden op weg naar het centrum zijn imposant, het Veenkoloniaal Museum kan ik je aanbevelen, en het ABC winkelcentrum (Albert Heijn, Blokker, C&A) is ook zo’n typisch Nederlande winkelformule uit de tijd van toen. Het museum en het gemeentehuis enkele straten verderop zijn nog gesloten stempelposten. Digitaal stempelen dus. Dat geldt ook bij Zechsal, producent van pure magnesium.

Henk-Jan bij eerste brugje 7 bruggetjespad WildervanksterdallenVoorbij het A.G. Wildervanckkanaal klinkt het geronk van de motorcross. Er wordt geoefend en uitleg gegeven op het circuit van M.C. Veendam. De N33 voorbij, de vissers aan het Kanaal Veendam – Musselkanaal genieten in stilte van hun hobby. Dan zeven kilometer lang eindeloze akkers met aardappelen, bieten, uien en graan, afgewisseld met enorme pluimveehouderijen. Als ik tegen vijf over tien aankom bij theetuin De Kainstobbe, is het er nog uitgestorven. Dan maar een digitale stempel en proviand uit eigen rugzak. Sauna ‘t Dalhuus heeft ‘t niet tot Pronkjewail geschopt. Mooi blijft wel het zeven bruggetjes pad, een slingerend fietspad door een natuurgebied met…inderdaad zeven witte bruggetjes onderweg. En dan sta ik op de Unikenstraat, het meest noordwestelijke puntje van Stadskanaal.

Wachten op opengedraaide brug in StadskanaalDat het kanaal en de gelijknamige plaats er ligt, is te danken aan een aanvankelijk geheim besluit van de Stad Groningen in 1762 om vanaf Bareveld een nieuw kanaal te laten graven en zo de Drentse gronden te gaan vervenen. Het ‘kanaal van de Stad’ werd door honderd Nederlandse en Duitse arbeiders met de schop gegraven. Rond de vervening, de aanleg van diepen en wijken, ontstond bedrijvigheid. Bedenk, dat het kanaal pas in 1856 Ter Apel bereikte. Vanochtend valt me op, dat er een groep pleziervaartuigen in kolonne door het kanaal glijdt. Bij de eerstvolgende brug hebben zij voorrang op mij. Brugbediening is hier met de hand. Een man ‘steekt’ het wegdek opzij. Hij ziet me fotograferen en vraagt in onvervalst Gronings of ik dat leuk vindt, hem wil aangeven bij de Belastingdienst en nog wat andere suggesties. We gunnen elkaar de lol. Hij mag door naar de sluis om de schepen daar opnieuw te bedienen.

Nederlands-Hervormde Evangelisatie Kapel Bethel StadskanaalAan de overzijde van het water vervolg ik mijn weg. Het laatste vaartuig, de Stern uit Bedum heeft ‘een beetje pech’, zoals het echtpaar aan de brugwachter meldde. Ik wandel sneller dan zij varen en na een paar honderd meter valt hun scheepsmotor helemaal uit. Ik zie dat de van diverse kanten gesuggereerde Museum Musica in de voormalige Nederlands-Hervormde Evangelisatiekapel het ook niet een Pronkjewailpad stempelpost is geworden. De route maakt een ommetje langs het Pekelderhoofddiep en met een reden. Kunstwerk 1787 Semslinie Kunstlijn StadskanaalHier is op een kunstmatige heuvel het kunstwerk 1787 van Jorgen Leijenaar geplaatst als Ć©Ć©n van de acht objecten die de Semslinie Kunstlijn vormen. De Semslinie is de grens tussen Groningen en Drenthe, hier parallel aan het kanaal. De gragmonumenten ter nagedachtenis aan de eerste bewoners van Stadskanaal, keurig in rijtjes en met een zwart hekwerk met opschrift ‘1787’ ervoor, heeft mij en een ander wandelstel als publiek.

Brug over Pekelderhoofddiep StadskanaalDe zon is doorgebroken. En dan zien huizen en bruggen er meteen anders uit. De rode brug over het Pekelderhoofddiep, het wandelpad langs het 1e Dwarsdiep en de verlaten rails van de museumspoorlijn STAR die tussen Veendam en Stadskanaal een stoomtrein laat pendelen. Semsstraatkerk StadskanaalBij de gesloten Semsstraatkerk (een protestantse zaalkerk uit 1830) staat het stempelkastje in het portaal. Een rolletje pepermunt en een boekenlegger mag je als wandelaar meenemen. En het is mijn eerste stempel op de kaart voor Stadskanaal! Kauwend op een pepermuntje (lang erop zuigen lukte me als tiener in de kerk al niet, daarom kregen we ook een halve rol pepermunt mee om de hele preek door te komen) ga ik verder, de kanten van het kanaal afwisselend.

Museum treinwagons STAR StadskanaalBij het stationsgebouw en het museum van de STAR is het rustig. Tijdens de Tocht om de Noord eind september zal het hier heel wat drukker zijn!

De enorme draaischijf om de locomotief te kunnen keren ligt ietwat verborgen tussen het gras en onkruid. Glimlachen moet ik ook bij de passage van de Rail, de typisch vroege jaren ’90 lichte stenen huizen herken ik uit onze eigen straat in Balkbrug. Even langs het Zuiderdiep en een brug laatste brug het Stadskanaal over om in het Stadshart te komen. Hier heeft kunstenaar Hans Mes in 2012 twee StadSpaden neergezet om de inwoners een zichtbaar thuisgevoel te geven. Ode aan de veenkoloniale vrouwOp het Menistenplein, dat verwijst naar de Mennonieten of Doopsgezinden, goed vertegenwoordigd in tal van plaatsen in noord en oost Nederland, staat een 1.80m hoog bronzen beeld van de hand van Gosse Dam uit Kollum, een Ode aan de Veenkoloniale Vrouw.

Het is gezellig druk en zo te zien is het winkelaanbod bovengemiddeld. Welkom in de 3e winkelstad van de provincie. Thee met cake bij Lekker Anderz StadskanaalBij Lekker Anderz haal ik binnen een stempel en krijg ik een stuk cake aangeboden. Daar past thee goed bij, buiten op het terras. Keuze uit acht soorten ofzo die je in een theezakje zelf mag scheppen. Een zandloper erbij om de minuten te tellen dat de thee moet trekken. Eigenaresse Marjan ten Seldam heeft een aantal mensen met een (geestelijke) beperking in de bediening om hen een volwaardige plek in de maatschappij te geven. Alle lof daarvoor. Als ik aanstalten maak om te vertrekken, komt een drietal andere Pronkjewailpad wandelaars aanzetten.

Gedicht op schop Stadspaden StadskanaalDoor het winkelcentrum is het nog maar eventjes naar het busstation. Na bijna 23km wandelen moet ik nog een half uur wachten voor de bus 74 naar Bareveld komt. Ik vervolg m’n onderhanden ebook. Als de bus uit Stad halt houdt en een moeder met dochters uitstapt, roept Ć©Ć©n van de meiden luid: “Grunn? Ik vind Grunn moar niks!” Prima, er zijn ook mensen nodig die gewoon gelukkig in Stadskanaal zijn. In Bareveld stap ik over op de 110 naar het busstation Veendam om er de auto naar Balkbrug te pakken. Een lintdorp aan een gedempt kanaal met nog slechts enkele winkels en een kleine vierduizend mensen die er net als ik het naar ons zin hebben. En Stad Groningen? Volgende week donderdag wordt een klein deel van Klazien en mij!