Marjo Korpel & Johannes de Moor – De zwijgende God

Waar is God als het pijn doet, als er onrecht geleden wordt, er oorlog is of rampspoed dreigt? Het veronderstelde zwijgen van God is al decennia lang een actueel thema in de theologie, het theater, films en literatuur. Denk aan de lotgevallen van Job, de aanklacht van Jezus Christus aan het kruis (“Mijn God, mijn God, waarom hebt u mij verlaten?”) tot en met het toneelstuk Waiting for Godot en het zwijgen van God als de grootste angst van Jan Siebelink. En waar God zwijgt, twijfelt de mens en verklaart hem slapend of dood. Kun je (nog) geloven in een zwijgende God? Moet je theologie ruimte bieden voor een (tijdelijk) zwijgende God? Marjo Korpel en Johannes de Moor zetten hun tanden in deze pittige materie, bestudeerden niet alleen de canonieke bijbelboeken, maar ook deuterocanonieke en apocriefe geschriften, Qumran boekrollen, plus ontelbaar veel episoden, vertellingen en religieuze teksten uit het Nabije Oosten zo ongeveer sinds ze op schrift gesteld zijn.

In De zwijgende God laten de auteurs zien dat moderne gelegenheidsoplossingen om het niet actief spreken en ingrijpen van God veel zegt over de mensen in kwestie, net als aannames alsof God enkel heeft gesproken door zijn oudtestamentische profeten of hooguit nog tijdens de tijd van de apostelen. In de Bijbel is verhoudingsgewijs veel meer te vinden over het spreken dan het zwijgen van God. Na een beschouwing van de denkbeelden van eigentijdse schrijvers en mediamakers is er gelegenheid voor theologen en filosofen om hun licht op het onderwerp te laten schijnen. Is agnosticisme of streng atheïsme het logische gevolg? Nee, zo betogen de auteurs. Religieuze taal is vooral menselijke taal. Zwijgen veronderstelt spreken. Hoe spreken mensen onderling, en waarom leggen zij elkaar het zwijgen op, of zwijgen ze vrijwillig?

Hoe wendden mensen zich tot de goden? Hielp het om te zwijgen voor de goden? Hoe wendden goden zich tot mensen? Wat is profetie? Hoe ging een profeet of andere bemiddelaar namens een godheid te werk? Wat is de rol van dromen, visioenen, orakels en omina? Vind je een stille god in het oude Nabije Oosten en wat is er aan de hand als de communicatie tussen God en mens verbroken is? De Bijbel heeft op deze vlakken opvallende gelijkenissen, maar ook sterke verschillen met de religieuze opvattingen elders in het oude Nabije Oosten. God zoekt een spreekbuis, een getuige. Wil jij Zijn getuige zijn? Een indrukwekkend, rijk en veelzeggend boek!

Over de auteurs

Dr. Marjo Koppel is universitair hoofddocent Oude Testament aan de Protestantse Theologische Universiteit, vestiging Groningen.  Prof. dr. Johannes de Moor is emeritus hoogleraar Semitische Talen en Culturen aan de Protestantse Theologische Universiteit.