Bezoek Tropenmuseum Amsterdam: clash van culturen vol vragen en inspiratie

Het in 1864 als Koloniaal Instituut gestichte Tropenmuseum staat in Amsterdam aan de Linnaeusstraat aan de rand van het Oosterpark. Het heeft een grote collectie etnografische artefacts uit (sub)tropische gebieden met de nadruk op onze voormalige koloniën Suriname, Nederlandse Antillen en Indonesië. Buitenzijde Tropenmuseum AmsterdamIk was er al enkele keren op bijvoorbeeld Wandelen buiiten de binnenstad van Amsterdam aan voorbijgegaan en een bezoek op m’n to-do lijst gezet. De tentoonstelling Cool Japan die de afgelopen weken in de treinreclame werd getoond, was de prikkel om deze vrijdag af te reizen naar de hoofdstad en vlak na 10u binnen te wandelen.

Cool Japan

Campagnebeeld Cool Japan expositie Tropenmuseum AmsterdamDoor de receptioniste aangeraden direct de lift naar boven te pakken, sta ik in mum van tijd oog in oog met het vier meter hoge schilderij Uki-Uki van Matsuura Hiroyuki, gevolgd door video’s van Japanse tekenfilms en een schijf vol bekende stripfiguren. Meteen leuk om te zien is, dat het museum jonge gezinnen trekt. Buggy’s met jong kroost zijn geen uitzondering, een compliment alvast voor de vormgevers en curatoren. De tot in september 2019 getoonde werken geven verschillende aspecten van de fascinatie voor de Japanse beeldtaal weer en de invloed in de niet-Japanse strips, tekenfilms, mode en zelfs ouderenzorg.

Kleding om in de huid van je striphelden te kruipen Cool Japan expositie Tropenmuseum AmsterdamZo zijn er de strijders (ninja’s, samoerai), demonen en Japanse horrorfilms, maar ook de kawaii (‘schattig’) cultuur (denk aan Hello Kitty en in zoete kleuren uitgedoste meisjes die nog even niet volwassen willen worden). De volgende keer dat je in de Efteling Langnek ziet, denk je aan zijn Japanse wortels. In gesprek met robot Cool Japan expositie Tropenmuseum AmsterdamIk ga in gesprek – helaas nog met luisteren en vervolgens knoppen indrukken – met robot Pepper. Of ik bang ben voor een overname van de wereld door robots, verliefd zou kunnen worden op een robot of vind dat oudjes gebaat zijn bij een ‘bezield’ apparaat, dat met ze kletst tijdens de lange dagen in een verpleeghuis.

Sexy Robot Cool Japan expositie Tropenmuseum AmsterdamEr is aandacht voor Cosplay (costume play), met kostuums in de huid van je favorieten stripheld(in) kruipen en festivals (ik dacht meteen terug aan het Festa Dell” Unicorono in Vinci in 2016) en fandagen gebruiken om je voorliefde te tonen. In het Japans heet dat otaku. Gedurfd is de aandacht voor hentai strips, pornografisch getinte manga en anime fantasieën en vormgegeven lustobjecten. Jonge vader met meisje in buggy schuifelt voorbij: “Hier ben jij nog te jong voor.” Evengoed wordt een antwoord gezocht op de vraag wat nu typisch Japans design is. Juist Nederlandse ontwerpers geven er met meubels en gebruiksvoorwerpen invulling aan.

Manga strip lezen Cool Japan expositie Tropenmuseum AmsterdamAls je wilt kun je manga strips lezen op een heerlijke sofa met uitzicht op een groot videoscherm met J Pop hits.

Zo kan je dag voorbijvliegen, vergetend dat dit maar één van de vele tentoonstellingen in het museum is.

Bitter Chocolate Stories en heden van het slavernijverleden

Bitter Chocolate Stories expositie Tropenmuseum Amsterdam 2Zo’n 60% van de cacao wordt geproduceerd in Ghana en Ivoorkust, nog veel te vaak met inzet van gedwongen kinderarbeid. Waar elders in het museum aandacht gevraagd wordt voor het heden van het slavernijverleden, vertellen 15 kinderen uit de beide Afrikaanse landen in Bitter Chocolate Stories confronterend hun relaas met foto’s en video’s. Uiterst actueel met de initiatieven van bijvoorbeeld Tony’s Chocolonely, pijlsnijl gegroeid tot Nederlands grootste chocolademerk om samen te komen tot 100% slaafvrije chocolade. Hoe weerbarstig de werkelijkheid, stond deze week in een interview met de directeur in het Financiele Dagblad: “Het is erger dan het ooit was met de illegale arbeid. Het gekke is, en daar zit ook mijn irritatie, is dat de bedrijven zichzelf een inspanningsverplichting opleggen en geen resultaatverplichting.”

Zo claimden christenen met een beroep op de Bijbel – de Afrikaan zou afstammen van Noachs zoon Cham (en niet Sem) en ‘dus’ een tweederangs wereldburger zijn. Andere protestantse predikers ageerden al sinds begin 17e eeuw tegen de slavenhandel, dezelfde Bijbel lezend. In de tentoonstelling kun je op een interactieve kaart kijken naar naar sporen van het slavernijverleden. Ik heb ingezoomd op Groningen. Borg Verhildersum in Leens herbergt de rijkdommen die met slavenhandel zijn verkregen. Rol Hotel de Doelen Groningen in strijd tegen slavernijGrand Hotel De Doelen aan de Grote Markt in Stad was het toneel van protesten tegen de slavernij, terwijl Landgoed Nienoord bij Leek gedijde bij deze handel. Helden en anti-helden in deze nog altijd niet afgesloten pagina’s (vaderlandse) geschiedenis worden met korte biografieën getoond.

Bij John Newton, de schrijver van Amazing Grace, prikkelde het me om thuis weer even verder te kijken. In de gepopulariseerde versie van zijn levensverhaal, onder meer met de musical, is hij één van de voorvechters van afschaffing van slavernij. In werkelijkheid ging hij na zijn redding op volle zee (nota bene op een slavenschip) – directe aanleiding om de hymne te schrijven – door met slavenhandel en nam er pas 34 jaar na dato (!) afstand van.

De schoenen van hoofdpiet Erik van Muiswinkel in Tropenmuseum AmsterdamErik van Muiswinkel was achttien jaar de hoofdpiet (“Ik hield van die rol!”) . Is hij louter gestopt om af te rekenen met het slavernijverleden? Zijn ‘pietenschoenen’ belandden in het museum. Een opvallend Afrikaans design. Ze hadden zo bij één van de modellen in African Fashion Cities gepast. Hoe hardnekkig blijven we zelf goedkope chocolade eten en kleding kopen, waarvan we dondersgoed weten dat er (kind)slaven aan te pas komen? Hoe wil je het uitbuiten van Oosteuropeanen in onze landbouw en groententeelt noemen?

African Fashion Cities

Fashion Cities Africa expositie Tropenmuseum Amsterdam 4In de tentoonstelling African Fashion Cities wordt de actuele mode uit bijvoorbeeld Johannesburg, Casablanca, Lagos en Nairobi getoond. Lokale accenten en stoffen, boeiende ontwerpen, een genot voor het oog, Om de hoek het beroep op je geweten. T-shirts expositie Tropenmuseum AmsterdamEen opstelling met mensen in gescheurde en gerafelde t-shirts. Onze tweedehandsklediing, toch een expressie van tweederangsburgers, of is het een protest of zelfs statement? Waxprints Fashion Cities Africa expositie Tropenmuseum AmsterdamEen andere hoek om, en je vergaapt je aan wax print doeken. Katoen uit Aziatische landen die in Nederland met op batik geïnspireerde wax prints worden voorzien en eerste- dan wel tweedehands worden verkocht als kleding in Afrika, het beeld oproepend van ‘typisch Afrikaans’. Nee dus.

Een blik in de voormalige koloniën

Mensen in hun Indonesische setting expositie Tropenmuseum AmsterdamTropenmuseum wil een museum over mensen zijn. Antropologie, expeditiereizen en overheersing hebben een schat aan informatie en voorwerpen opgeleverd. Herhaaldelijk spant het museum zich in op op informatiepanelen de herkomst aan te geven. Roofgoed ligt nu eenmaal gevoelig. We zien zendelingen en handelaren in hun tropische stekkie, het verschil tussen schilderijen voor een Nederlands publiek en de getekende verhaallijn van de lokale bevolking. Tempels uit Indonesië Tropenmuseum AmsterdamInstrumenten om schedelomvang en afstand tussen ogen te meten, voorouderverering en strijdwapens zijn er, maar ook het rariteitenkabinet en de diverse pogingen om via beschaving (onderwijs, huisvesting, infrastructuur) de betreffende landen te ontwikkelen.

Wat mezelf vóór het bezoek al intrigeerde was hoe een klein land als Nederland zo’n enorm land als Indonesië heeft kunnen onderdrukken en waarom we zo weinig sporen van de godsdienst van het merendeel van de lokale bevolking, de Islam, terugzien, en hoe ons – voornamelijk christelijke – antwoord in die context was. Het museum geeft antwoorden: niet teveel reuring in de moslimgemeenschap veroorzaken en de missie vooral richten op de oudere godsdiensten als hindoeïsme en boeddhisme.

Van wie is cultuur?

Sneeuwscooter Tropenmuseum AmsterdamWat doet een sneeuwscooter in dit museum? Wat gebeurt er met cultuur als de poolkappen smelten? Wat neem je mee en zou je willen overdragen aan een volgende generatie?

Religieuze symbolen Tropenmuseum AmsterdamKun je God(en) mixen? Jörgen Raymann meent van wel en heeft een bonte verzameling symbolen van de wereldgodsdiensten in en aan zijn huis om elke gast iets van zijn/haar godsdienst te laten herkennen. Mag je cultuurelementen van anderen klakkeloos overnemen? Vinden we Katy Perry in Dark Horse een indianentooi of in 2013 als geisha in een kimono diefstal, of zelfs racisme? Madonna met een kruis nodeloos rooms-katholieken beledigen? Bestaat blanke hip-hop? Zou een regenboog- roetveegpiet de gedachte aan een slaaf doen vergeten?

Lees meer in bijvoorbeeld:

Wat bezielt Japanse volwassenen om anno 2018 door de straten te trekken met een enorme fallus op een draagbaar als vruchtbaarheidscultus tijdens het jaarlijkse Kanamara Matsuri? Geen heden zonder het verleden en om cultuurelementen te begrijpen moet je verder kijken dan je penis neus lang is. Daarbij wil het Tropenmuseum helpen.

Kunst inspireert: Art Rocks
Roy Wildboy in Tropenmuseum Amsterdam - vriendschapIk heb geluk vandaag. Deze vrijdagmiddag is Art Rocks in het Tropenmuseum. Een soort popronde, maar dan rond inspirerende kunstwerken. Artiesten en bands zijn gevraagd om bij een museumstuk een liedje of andere compositie te maken en live uit te voeren. In de loop van een paar weken worden allerhande musea van Maastricht tot Assen en Amsterdam tot Arnhem aangedaan. De finale, na beoordeling door een jury, is in Paradiso Amsterdam.

De twee rappers van Double Lyrical en The Steady Itch hebben inspiratie gehaald uit Madonna (after Omomá & Céline) van kunstenaar Roy Villevoye. Jezekiah neemt ons mee op zijn loop station en synthesizer in de vragen hoe het zit met de Wafrica kimono van voormalig landgenoot Serge Mouangue beneden in de Lichthal. Is het Afrikaans, Nederlands, of toch typisch Japans?

Art Rocks in Tropenmuseum Amsterdam 4Tenslotte een soundscape door Luxxx met een ijsbeerjager en kou rond de Jongensbroek van ijsberenbont van Inuit.

Helaas ontbreekt me de tijd om alle acht bijdragen te beluisteren. Wel vind ik dit een geweldig initiatief om kunstvormen bij elkaar te brengen en eigen antwoorden op vragen te zoeken. Na ruim drie uur binnen geweest te zijn, stap ik voldaan de buitenlucht in, terug naar station Amsterdam Muiderpoort. Plannen om nog andere musea in de buurt aan te doen, heb ik al laten varen. Het is goed zo.