Wil Schackmann – De strafkolonie

Op 22 juni 2018 woonde ik in De Ommerschans de boekpresentatie van het vierde en laatste geschiedkundige boek van Wil Schackmann over de Maatschappij van Weldadigheid bij. Een passende plek voor één van de hoofdlocaties in De strafkolonie: de gelijknamige bestemming voor bewoners van één van de andere kolonieën van de Maatschappij in De Ommerschans, Wilhelminaoord, Frederiksoord, Willemsoord of Veenhuizen in de eerste helft van de 19e eeuw. In 2018 is het tweehonderd haar geleden dat de eerste kolonie werd gesticht. Verzedelijken en beschaven stond hoog in het vaandel. De maakbare mini-maatschappij waar stedelijke commissies hun allerarmsten en verschoppelingen naartoe zonden om veengronden te ontginnen en landbouwer te worden. Met voor het Nederland van toen unieke aspecten als dagelijks eten en leerplicht voor kinderen. Over de toepassing van het eigen tuchtrecht – de Maatschappij is een particuliere instelling met eigen regels – en de handhaving door zaalopzieners, veldwachters, adjunct-directeuren en andere baasjes gaat De strafkolonie.

Net als in de andere boeken is een aantal hoofdpersonen uitgekozen die nader voor het voetlicht worden gebracht, zoals nu Willempje van der Dooze, Jan Hessels van Wolda, Klaas en Wouter Visser en Haijo Hoogstra. De vergrijpen en de bestraffing, de ogenschijnlijke willekeur van de tuchtraad, de verdediging en de wissel die het (regelmatig) verblijf in de strafkolonie trekt op de mensen. De gloriejaren en het verval van de Maatschappij wordt chronologisch gevolgd vanuit het perspectief van orde en tucht. Als prangende slotvraag natuurlijk: is de miljoenen kostende Maatschappij, het bedenksel van Johannes van den Bosch, effectief geweest? Is het 19e eeuwse maakbaarheidsideaal werkelijkheid geworden?

Schackmann brengt de vele archiefstukken van de Maatschappij tot leven. De citaten van het 19e eeuwse Nederlands, inclusief spelfouten en vergissingen als sectiehoofden blijven geweldig. Hij is vol humor en begrip voor de situatie van weduwen, jongvolwassenen, driftkoppen en analfabeten. Belangstellenden kunnen zelf verhalen maken of hun familie traceren uit de grote hoeveelheid online geplaatste transcripties van archiefstukken en ruwe stamboomgegevens.

Over de auteur

Wil Schackmann publiceerde drie romans, was co-auteur bij de tv-serie Medisch Centrum West en won in 2000 de ANV-Visser Neerlandiaprijs voor het scenario van het toneelstuk Het leven sta je steeds weer van te kijken. In 2006 verscheen De proefkolonie, het veelgeprezen boek over Frederiksoord dat 9 keer werd herdrukt. In 2013 verscheen De bedelaarskolonie over het bedelaarsgesticht Ommerschans. In 2016 verscheen De kinderkolonieover de wezenopvang in Veenhuizen.