Pronkjewailpad van Middelstum naar Delfzijl

Aan het lange Pinksterweekend heb ik een halve dag verlof en wat overwerkcompensatie toegevoegd. Een goede reden de wandelspullen te pakken en verder te gaan op het Pronkjewailpad in Groningen. Zou het toeval zijn dat net vandaag in de auto het live opgenomen Iona album Edge of the World – Live in Europe (2013) langskomt? Op vol volume geniet ik van de prima (post)productie van Iona composities en rijd naar de P+R bij het station Appingedam. Daar verruil ik de Superb voor Bus 61 naar Middelstum. Onderweg lees ik School of Velocity uit. Onderweg trekken dorpjes voorbij die ik ken van andere wandeltochten.

Relive ‘Pronkjewailpad Middelstum – Delfzijl-West’


Bakkerij Henk Post in Middelstumin Middelstum ben ik de vorige keer gestopt na een bezoek aan de Sint-Hippolytuskerk. Nu start ik om 9u en zie op de app dat bakkerij Henk Post al open is. Ik haal er de eerste stempel voor vandaag en loop het dorp uit langs een slingerende asfaltweg richting Huizinge. Een jonge hardloopster komt me tegemoet, een enkele automobilist passeert me. Hoe snel ben je ‘buiten’ en geniet je van de rust!

Kerkpad naar Janskerk HuizingeIn het kleine wierdedorp Huizinge is een met bakstenen geplaveid kerkpad van maximaal één persoon breed naar de 13e eeuwse Janskerk (Johannes de Doperkerk). Dit is ook een Pronkjewail stempelpost, alleen pas vanaf 10u. Om nog een half uur te wachten vind ik aan het begin van de wandeling wat overdreven, dus stap ik door het dorpje aan de Huizingermaar weer uit, de N46 Eemshavenweg over naar Westeremden.

Andreaskerk WesteremdenDe wierde op door de Dorpsstraat herken ik de huizen en omgeving van de Andreaskerk van andere wandelingen. De kerk zelf is nog dicht. Aangezien het ongeveer 10u is, haal ik de sleutel op bij Museum Helmantel / De Weem. Een vrouw (“niet des huizes”)- geeft me de sleutel mee. Ik kijk binnen rond, zet een stempel, sluit de kerkdeur en lever de sleutel weer in bij het museum.


Brug over HuizingermaarAan de Pastorieweg kun je de handwijzers naar een stempelpost bij de in 2013 opgerichte Theeschenkerij ‘t Olde Regthoes nauwelijks missen. De post staat niet als ‘geopend’ in de app, maar ik probeer het toch. In het tuinhuis staat een stempeldoos in het zicht van het wasrek. En zo heb ik een extra stempel erbij.

Aarbevingsbestendige nieuwbouw LoppersumHet stukje Groningen heet Marenland, verwijzend naar de maren, oude watergangen, die door het landschap slingeren. Veel wegen, zo ook het stuk naar Loppersum langs de Westeremdermaar, meanderen mee en zullen ooit schouw- of jaagpaden zijn geweest. Nu loop of fiets je er ontspannend. Bij binnenkomst in Loppersum aan de Badweg valt de nieuwbouw op, ongetwijfeld aardbevingsbestendig ontworpen. In veel andere huizen zijn de verbeteringen en reparaties in het metselwerk te zien. Ik loop langs het KP Zijl zoutwaterbad, later op de dag geloof ik ook een stempelpost, door het dorp naar molen Stormvogel. Hier is in een schuurtje niet alleen een stempel te halen. Je mag er zelf thee of koffie zetten, foldertjes meenemen en het gastenboek tekenen.


Aristo snoepwinkel Loppersum Pronkjewailpad stempelpostEr zijn in Loppersum veel stempelposten. Neem er gerust de tijd om even aan te gaan bij Aristo Promotions snoep- en snuffelwinkel, wereldwinkel Veur Elkenain en brasserie Meer. Bij Aristo krijg ik een zakje drop en koop een flesje Grunn bier. Het stuk Tony Chocolonely, dat ik met de stempel in de wereldwinkel krijg, laat ik me goed smaken. De twee bokkepootjes die de bediening in de brasserie uitdeelt aan Pronkjewailpad wandelaars gaan in de rugzak mee voor later of thuis. Bezichtiging van de kerk moet €1 kosten. Op één of andere manier heb ik daar meer moeite mee dan een euro in een trommelje achterlaten als appreciatie voor een kop koffie of thee in een Groninger kerk.

Terwijl een ervaren werknemer in Hotel & Spa Spoorzicht meteen een stempel en kortingskaartje voor een bezoek met z’n tweeën aan de spa voor me haalt, vertelt de uitbaatster dat ze niet weet wat het Pronkjewailpad is. Ze is zeer geïnteresseerd in het concept, verbaasd over de vele kilometers die lopend moeten worden afgelegd en wenst me veel plezier bij de tocht. Waren dit nu alle stempels? Ja, voor vandaag is dit het. Ik kan in zuidoostelijke richting Loppersum uit en dan naar het noordoosten, deels langs het spoor, verderop een graspad naar het volgende dorp.

Hier uien en wortels te koop aan Bosweg EenumVóór het dorp Eenum moet ik eigenlijk linksaf, maar ga rechtsaf de Bosweg op. Zo groot is het dorp ook niet en ik wil ook niet 100% van de tijd met gebogen hoofd op m’n smartphone kijken. Het navigeren met de Pronkjewailpad vraagt een continue openstaande dataverbinding om het kaartmateriaal en de op moment van voorbijwandelen geopende stempelposten te tonen. Notificaties van inkomende mails, vind-ik-leuks, retweets, etc. komen ook gedurende de dag binnen, best onrustig op z’n tijd. Het ommetje heeft z’n voordelen. Bij een boerderij is een stalletje ingericht waar winterpeen en uien verkocht worden voor een spotprijs. De rugzak wordt 3kg zwaarder voor de goede zaak: hutspot!

Kerk EenumIn Eenum staat een pronkjuweel van een Nederlands Hervormde kerk. Een keurige houten doos met stempel voor de wandelaars naast thee- en koffievoorzieningen. Aan de wand van de kerk diverse groeten en wensen. Kösters toen - Kerkpad EenumHet Kösters Toen zit helaas niet in de wandeling opgenomen. Het pad ken ik van andere tochten en is zeker de moeite waard. Nu volg ik het Kerkpad de wierde af. Net buiten het dorp staat een modern huis op een wierde. Andere delen van de wierde op Eenum en veel andere dorpjes op dergelijke heuvels zijn afgegraven. De vruchtbare grond kon elders, bijvoorbeeld in de veenkolonieën prima gebruikt worden. Hoe je tegen cultuurhistorie aankijkt, verschilt in de loop van de tijd.


Interieur kerk Leermens 2De Schansweg gaat naar Leermens, het volgende wierdedorp op de route. Ik bekijk het beeld en informatiepaneel Lubbe van Leermens. De 11e eeuwse Donatus kerk, één van de oudste kerken van ons land, is open en mooi. Met een stempel en een beker hete koffie in de hand manoeuvreer ik weer naar buiten. Ik geniet van dit koffiemoment op een wandelbankje tegenover dorpshuis Aig’n Heerd.

Visrestaurant De School OosterwijtwerdHet pad gaat langs dezelfde weg Leermens weer uit naar het zuiden, waar aan het eind van een polderweg de in donker baksteen opgetrokken voormalige Openbare Lagere School tegenwoordigt het Visrestaurant De School als ‘bewoner’ heeft. Ik word gastvrij ontvangen en voorzien van een stempel. Of ik even tijd heb? Dat kan ik maken. Het stookbroodje met zalm mmoet nog even de oven in, namelijk. We praten intussen over het Pronkjewailpad en het verschil tussen nu individueel lopen en de groepsgewijze tiendaagse begin april.


Interieur kerk OosterwijtwerdEr wordt aan de bruggen over de Eenumermaar en Godlinzermaar gewerkt. Gelukkig zijn de restaurants in Oosterwijtwerd wel bereikbaar. Dat is mooi, want ook de volgende stempelpost is bij een restaurant. Veldzicht in een hoeve in de bocht van de watergang en in elk seizoen fotogeniek, zo merk ik opnieuw. De 12e eeuwse Mariakerk is geen stempelpost of pronkjewail, maar zeker je bezoek waard. Het is één van de oudste bakstenen kerken in Groningen. Ingang is aan de zijkant van. Wat verderop staat een gebouw met Rehoboth op de gevel. Dat was begin 20e eeuw een zaal voor kerkelijke activiteiten, zoals de zondagschool, kerkeraadsvergaderingen en catechesatie.
Henk-Jan op PronkjewailpadDat de Krewerderderweg naar Krewerd leidt, verbaast niet. Interieur kerk KrewerdIn Krewerd zelf de middeleeuwse, goed bewaard gebleven Mariakerk als stempelpost.


Kerk HolwierdeHet stramien herhaalt zich met de Holwierderweg….inderdaad naar Holwierde. Zoals de naam al verklapt, staat ook dit dorp op een wierde. In tijden waarin dijken op deltahoogte geen gemeengoed zijn of een onderhoudsklus voor Rijkswaterstaat of een waterschap, is je heil zoeken op een natuurlijke of kunstmatige verhoging in het landschap ten tijden van hoog water geen overbodige luxe. Alleen is de stempelpost van het dorp niet in de kerk, maar in – beter gezegd: buiten net naast de ingang, onzichtbaar voor niet-ingewijden – Superrr winkel.


Aan de horizon ligt een streep zand: de inmiddels versterkte zeedijk aan de Dollard. De Fivelstadtocht ging er vorig jaar nog overheen en een eindje langs de kust. Nu zal de toegang wel tijdelijk gesperd zijn. Uitwierde, vorig jaar ook aangedaan op de Tocht om de Noord, heeft een los van het schip staande kerktoren. Achter de toegangsdeur ligt een stempel voor mijn kaart klaar. Elke keer verrassend hoe en waar je kunt stempelen.
Kerk met toren UitwierdeIk loop eerst naar het zuiden door Biessum, waar het stratenpatroon nog een wierde verraadt, maar de heuvel zelf is afgegraven. In en rond Delfzijl is dat op meer plekken gebeurd bij uitbreidingsplannen voor woningbouw of industrie. Het dorpje heeft nooit een eigen parochiekerk gehad. Voor het kerkbezoek moesten de Biessumers via het kerkpad naar de nabijgelegen kerk van Uitwierde.  Aangekomen in de wijken van Delfzijl-West zie ik dat de volgende stempelpost al gesloten is. De tijd tikt behoorlijk door op zo’n dag. De slinger door Delfzijl via Farmsum naar Appingedam gaat niet meer lukken. Ik vind het best zo en loop de laatste paar honderd meter naar station Delfzijl West om de trein naar Appingedam te pakken.