Wandelen langs de Limes van Leiden naar Woerden

In oktober 2015 wandelde ik langs de Limes van Woerden naar Utrecht. In maart 2015 ben ik van Utrecht via Bunnik naar Wijk bij Duurstede en Culemborg gelopen, ook deels de Limes volgend. En in oktober 2017 heb ik het stuk van Katwijk aan Zee tot Leiden gezien op mijn wandeling vanuit Den Haag. Tijd om de noordgrens van het Romeinse Rijk in de Lage Landen verder te verkennen en wel van Leiden naar Woerden. Onderweg ontdek ik nog meer stukken die ik eerder gezien heb. Vandaag benut ik een NS dagkaartaanbieding van vakantieveilingen.nl, waarmee ik voor €20,50 ‘s ochtends van Ommen via Zwolle naar Leiden Centraal reis en vanmiddag vanaf Woerden via Utrecht Centraal en Zwolle terugkan naar Ommen. Er is geen wandelgids van deze lijnwandeling beschikbaar. Er zijn bij de grotere plaatsen wel rondwandelingen uitgezet en in bijvoorbeeld de gidsen Romeinse Veldtochten of De Loop van de Rijn. Ik gebruik vandaag de beschrijving op Limeswandeling.nl bij de dagetappes van Leiden naar Alphen aan den Rijn, Bodegraven en Woerden.

Relive ‘Wandelen langs de Limes van Leiden naar Woerden’

Leiden – Hazerswoude Rijndijk (10km)

Zicht op Molen aan Rijnsburgersingel LeidenIk ben al enkele keren eerder in de binnenstad geweest. De sleutelstad blijft mooi. Ook deze stille zaterdagmorgen zie ik weer musea, hofjes en panden die ik graag uitgebreider of van binnen willen zien. En zo wordt een volgend bezoek in de week gelegd. Vanaf de Stationsweg eerst naar de Rijnsburgersingel, waar je een goed uitzicht hebt op de molen aan de linker- en het Museum Volkenkunde aan de rechterhand. Kort Rapenburg is de eerste passage van de Rijn vandaag. Gervels stadhuis LeidenVoorbij het Rijksmuseum van Oudheden steek ik linksaf naar het Gerecht en loop langs de Pieterskerk en door het Pietershof. De Wolsteeg door en de Gekroonde Liefdepoort gepasseerd te hebben – in de 17e eeuw woonde en werkte schilder Jan Steen hier – ben ik van een rustiek hofje weer in de stadse drukte met zicht op het stadhuis.

Vanaf hier volg ik al de loop van de Rijn, zij het één straat van het water verwijderd, over de Breestraat en Hogewoerd. Reflectie water Oude Rijn LeidenVoorbij de Plantagelaan gaat het via het Utrechtse Jaagpad echt langs het water. Dat juist hier tolkienwinkel.nl gevestigd is, kun je met de opdruk op de bestelwagen en fysieke winkel niet missen. Ik stuur de url naar mijn dochters die in de afgelopen weken weer eens de hele In de ban van de Ring-reeks hebben zitten kijken.

SPQR wapen bij fort Matilo LeidenWaar het 19e eeuwse Schie-Rijnkanaal in de Oude Rijn uitmondt, gaat de route even langs het kanaal, niet de rivier. De routebeschrijving is hier foutief, en dus heb ik OSMAnd nodig om de Liviuslaan te vinden die me naar Park Matilo brengt. Deze vanaf 2009 tussen de wijken Roomburg en Meerburg opnieuw aangelegde schanswal en -torens beeldt de contouren van het 1e eeuwse Romeinse Fort Matilo. Onder het maaiveld liggen de archeologische resten die sinds 1976 tot rijksmonument verklaard zijn.

Kerk LeiderdorpAls het aan de gemeente Leiden ligt, groeit Archeologisch Park Matilo uit tot een open podium, waar kunst, geschiedenis en cultuur elkaar ontmoeten. In Park Matilo organiseren verschillende partijen activiteiten voor jong en oud. Er is zelfs een Romeinse handboogvereniging (Sagittatus) actief! Nu is het er op een paar hondenbezitters en mij na uitgestorven. Dat tussen het park en de Hoge Rijndijk straten als Castellumweg en Matiloweg liggen, verbaast niet.

Kerk Leiderdorp 2Aan de overzijde van de Oude Rijn volg ik de Hoofdstraat en verderop het jaagpad. De snelweg A4 gaat sinds 2014 onder de Oude Rijn door. Het aquaduct heet niet toevallig Limesaquaduct. Nu kun je als voetganger onbekommerd de snelweg passeren. Waar de Does in de Oude Rijn uitmondt, moet ik even omlopen via de Hoofdstraat. Grappig, deze watergang uit de 12e eeuw is één van de oudste kunstmatige waterwegen in het land. De bebouwing van Leiderdorp maakt plaats voor meer uitzicht langs de Achthovenerweg. Hier is ook de Achthovenroute, een Boerenlandroute te wandelen of te fietsen. Markante boerderijen (hoeven of hoven) langs de weg zijn fotogeniek. Waar aan de overzijde de bebouwde kombordjes van Hazerswoude Rijndijk liggen pak ik een picknickbank.

Hazerswoude Rijndijk – Zwammerdam (17km)

Plexat langs Oude RijnKoudekerk aan den Rijn is nieuw voor me. Ik had nog niet eerder van de plaats gehoord. De lintbebouwing langs de rivier heeft z’n charme, maar ook nadelen. Zoeken naar een gelegenheid de blaas te legen kan even duren. Horeca is of niet open, of niet aan het Jaagpad te vinden. Hier vind ik aan de Dorpsstraat wel even wat struikgewas tussen gebouwen. Koningin Máximabrug over Oude Rijn Alphen aan den RijnDoor maar weer langs de Hoogewaard richting Alphen aan den Rijn. Althans bij de in april 2017 officieel in gebruik genomen Koningin Máximabrug kom ik de plaats binnen, maar zie ook ANWB wegwijzers die aangeven dat Centrum nog 5km verderop ligt. Eerst dus nog heel wat stappen zetten over het Jaagpad. Aan de overzijde zie ik onder meer de Van der Valk rederij Avifauna. Waar de V er helemaal tip-top uitziet, zou ik de I naar de sloop sturen, zo vervallen.

Castellum Alphen aan den RijnIn de Hooftstraat valt me de enorme hoeveelheid winkels voor en door ‘Nederlanders met een migratieachtergrond’ op. Van Poolse sklep, Chinese massagesalon tot Turks restaurant. De routebeschrijving is in het centrum en richting Archeon vol fouten. Met OSMAnd zoek ik de weg naar het station. Op de plek waar zich nu het centrum van Alphen aan den Rijn bevindt stond in Romeinse tijden het castellum Albanianae. De Romeinen bouwden toen ook de eerste brug over de Oude Rijn. Vanaf de regering van de Romeinse keizer Caligula (37 – 41 na Chr.) waren er afdelingen van het Romeinse leger gelegerd. Castellum is tegenwoordig een bioscoop. Fietsenstalling bij station Alphen aan den RijnBij de Sint Bonifatiuskerk staat buiten nog een kerststal met houten figuren. Ook opvallend is de groene, eivormige structuur van de fietsenstalling bij het station naast de Verbinding tunnel.

De route gaat hier opnieuw van de rivier weg om bij het themapark Archeon uit te komen. Beleef de winter, geven de banners ter plaatse aan. En zowaar, de parkeerplaats staat vol. Zelf heb ik geen behoefte de wandeling vandaag aan te vullen met een bezoek aan het Archeon, waar veel van de Romeinse tijd terug te vinden is. Van bebouwing tot overgebleven levende Romeinen. Naast het Archeon ligt het Archeologiehuis, een Romeins museum.  Ook hier is veel te zien en te doen over de Limes.

En zo begin ik aan de volgende etappe. Waar de paden voor de rest helemaal verhard zijn, vond de routebouwer het nodig een paar honderd meter tussen een watergang en de Goudse Schouw niet het Rietveldsepad, maar een stuk gras te nemen, dat ook door Galloway runderen wordt gebruikt. De runderen zijn er vandaag niet. Wel heeft de neerslag van de afgelopen tijd het gras tot modderpoel veranderd. Mijn schoenen en wandelbroek zien er eenmaal op het fietspad aan de Aziëlaan aangekomen er besmeurd en kletsnat uit. Hefbrug Goudse Schouw over GouweIk volg het fietspad langs de Goudse Schouw via de stalen hefbrug uit 1938 over de Gouwe.

Aan de zuidelijke oever van de Oude Rijn gaat het verder. De komende kilometers zijn saai. Bedrijfspanden bepalen het straatbeeld. Het voetpad aan de linkerzijde van de Steekterweg is slecht onderhouden en daarom steek ik snel over om over het geasfalteerde fietspad verder te stappen naar Zwammerdam.

Zwammerdam – Nieuwerbrug (7,5km)

Romeins soldaat op rotonde ZwammerdamTussen de Spoorlaan en de woon units van zorginstelling Ipse de Bruggen was het Romeinse fort Nigrum Pullum. Veel valt er niet te zien en dus ga ik snel terug. Een fietser denkt dat ik de weg kwijt ben en begint spontaan de looprichting voor Zwammerdam, Bodegraven en Alphen aan den Rijn aan te geven. Mooi gebaar, gelukkig niet nodig. Groeten uit ZwammerdamIk loop door de dorpskern naar de Kerklaan en Verloostraat om de brug over de rivier te nemen en rechtsaf het jaagpad te nemen, maar pik onder de brug toch nog even de groeten uit Zwammerdam mee.

Zicht op Phoenix BodegravenDit pad komt al heel snel uit op de doorgaande weg (Buitenkerk). Aan de linkerkant van de weg met uitzicht op de polders ga ik door richting Bodegraven. Bij het zien van de Kerkweg richting Meije daagt het weer. Een jaar geleden wandelde ik vanuit Bodegraven in omgekeerde richting langs de Oude Rijn om hier af te slaan en het Groene Hart te verkennen. De komende twee kilometer tot in het dorpscentrum van Bodegraven, maar ook verderop richting het fort Wierickerschans ken ik dus. En in mei 2016 wandelde ik juist vanaf Woerden via Barwoutswaarder naar Nieuwerbrug om vanaf daar door de polders zuidwaarts het ‘Van der Klis’ heartland te bewandelen. Op Koudekerk aan den Rijn na kom ik de plaatsnamen van vandaag her en der in de stamboom Van der Klis tegen. Familieleden hebben in bijvoorbeeld Leiden, Zwammerdam, Alphen aan den Rijn, Bodegraven, Nieuwerbrug of Barwoutswaarder gewoond of hebben er nu hun woonplaats.

Nieuwerbrug – Woerden (9km)

Brug met kerk en toren NieuwerbrugIn het centrum van Nieuwerbrug valt me de Bruggemeesterstraat en het tolgeld van €0,50 dat voor de brug wordt geheven. Het kerkgebouw met losse toren lijkt door de straat ruw in tweeën gesplitst.

Ik volg de Hoge Rijndijk, later het Jaagpad verder naar Barwoutswaarder. Boven me cirkelen vliegtuigen. U nadert fort LauriumWaarschuwingsborden melden dat ik fort Laurium, ofwel het hedendaagse Woerden nader. Social Sofa Soofie Barreboswaarder in BarwoutswaarderSoofie ligt er ontspannen bij op de in 2014 onthulde social sofa. Aan deze mozaïekbank ben ik vorig jaar dus straal voorbijgelopen in de andere looprichting. Andersom lopen heeft dus het voordeel, dat je dezelfde omgeving opnieuw waarneemt en je dus andere dingen opvallen.

Muurschildering aan industriepand langs Oude Rijn Woerden brengt Laurium tot levenVermeldenswaard is in Woerden zelf de muurschildering op een bedrijfspand aan de noordoever van de Oude Rijn die je een blik in Laurium gunt. Informatiepaneel Romeinse Schepen langs Limes in WoerdenAangekomen op de Westdam volg ik de route rechtsom het centrum in via de Castellumgarage en het bijbehorende Drive-in museum rond opgegraven scheepswrakken niet. Ik blijf de loop van de rivier volgen, hoewel dat tegenwoordig de Rijnstraat vol winkels is. Dan langs Kasteel Woerden, over het Defensie-eiland, dat deze jaren opnieuw wordt ingericht met woningen naar het station, het eindpunt voor vandaag.