Pronkjewailpad tussen Groningen en Kolham opnieuw verkend

In april gaat de 250km lange noordroute van het Pronkjewailpad open. Deze individuele Tocht om de Noord verbindt natuur en cultuur in de provincie Groningen voor de wandelaar die gaat kennismaken met alle toeristische hoogtepunten van de provincie. Volgend jaar volgt nog een 250km lange slinger door het zuiden van Groningen. Het Pronkjewailpad is het antwoord op de grote belangstelling voor de tweedaagse Tocht om de Noord eind september die de afgelopen jaren een half uur na de nachtelijke start van de inschrijving al is volgeboekt.

Martinikerk Groningen in ochtendschemerIn november 2017 deden diverse voorlopers een eerste verkenning in het veld van de ontworpen etappes, zo ook ik voor het stuk tussen Kolham en de Martinikerk in Groningen. De route is op aangeven van de voorlopers verder aangepast, en zo zijn er deze maand opnieuw verkenningen van de route om de laatste punten op de i te zetten.

Vandaag ga ik weer naar Kolham en opnieuw niet met de bus of trein. Ik heb een route voor een nieuwe heenweg op afstandmeten.nl gemaakt. In vogelvlucht ziet het traject er voor vandaag zo uit.

Relive ‘Groningen – Kolham vv inclusief 2e verkenning Pronkjewailpad etappe’

Groningen – Westerbroek (11.5km)

Kerk Peperstraat GroningenIk parkeer de auto ‘s morgens op de P+R Haren/A28. Begrijpelijk ben ik om 8u de enige passagier die op de QLink 5 bus instapt. Winkelen kan pas een uur later. Ik rijd mee tot de Grote Markt waar ik in de ochtendschemer de Martinikerk, het begin en eindpunt van de wandeling vandaag fotografeer en op pad ga.

De Poelestraat oogt rommelig met veel leegstand en bouwwerkzaamheden. In de Peperstraat ga ik langs de Pepergasthuiskerk, waar op zondag oecomenische vieringen worden gehouden. Het oude kerkje hoort bij het Geertruidgasthuis, dat beter bekend is als Pepergasthuis, één van de 32 (!) gasthuizen in de stad. Hier konden vanaf de 1504 pelgrims die naar Groningen kwamen om het relikwie van Johannes de Doper, dat in de Martinikerk werd bewaard, te bekijken. Achter de gevels is een hofje te vinden, lees ik online. Ook van de hofjes in Groningen is een wandelroute te maken.

Fietspad langs Driebondsweg GroningenAnders dan in november laat ik het Oude Winschoterdiep rechts liggen en vervolg de Griffeweg en Sontweg. De penetrante geur van vet en kip valt op. Zou Kentucky Fried Chicken ‘s nachts de niet verkochte waren en het vet lozen? Waar we zelf jaren geleden bij bezoeken aan de binnenstad de auto bij de IKEA parkeerden, gaat het Zweedse woonwarenhuis dat nu actief tegen met slagbomen. Ik zie een auto de inrit naar het parkeerterrein inrijden en vervolgens keren. Tochstaan er veel auto’s achter de slagbomen geparkeerd, terwijl de IKEA pas om 10u en het parkeerterrein een uur eerder opengaat.

Sint-Maartenskerk Middelbert 1Echt boeiend is de SInt Petersburgweg en later Driebondsweg niet. Bedrijventerrein en een kaarsrecht fietspad. Vanaf de Trompsingel gerekend is het vier kilometers gewoon doorstappen zonder na te denken. Ach, ook op zaterdagmorgen zijn er fietsers, hardlopers om naar te kijken en tijd om te mijmeren. Bij de Middelberterweg sla ik af richting Middelbert, waar vanaf 1200 de Sint-Maartenskerk is gebouwd. Stichting Oude Groninger Kerken beheert het godshuis met rijke historie, dat terecht veel toeristen trekt. Kerk EngelbertIn Engelbert, het volgende lintdorp, staat een 13e eeuwse, als zaalkerk begonnen, nu Hervormde Kerk. De Woldjerspoorweg verwijst nog naar de gelijknamige spoorlijn die van 1929-1942 tussen Groningen en Weiwerd (een wierde bij Delfzijl, waar de Tocht om de Noord 23 september 2017 over ging). In Engelbert was een heus station.

Frederikpad Westerbroek daagt wandelaar uitAan de overzijde van de snelweg A7 ligt na een stuk over de Woortmansdijk links het natuurgebied Westerbroek, een voormalig laagveenmoeras. Ook nu is het graspad door het gebied behoorlijk drassig, merk ik. Een paar reeën gaan voor me op de loop. Op de top van een uitkijkheuvel staat een wandelbankje. Een prima plek om even te rusten.

Westerbroek – Kolham – Scharmer (8,5km)

Hervormde Kerk Westerbroek 2In het dorpscentrum van Westerbroek staat een fotogenieke witte, Hervormde Kerk. Opvallend is dat de kerk wel is aangesloten bij de Protestantse Kerk Nederland, maar zowel off- als online het orthodox-christelijke, Hervormde en Reformatorische benadrukt. Ik vermoed dat het Samen Op Weg proces vanaf de jaren ’60 van de 20e eeuw hier niet van harte is gegaan. sculptuur De Baggelaar WesterbroekEen sculptuur van De Baggelaar (ander woord voor baggeraar) van kunstenares Brenda Hardijk uit 2010 herinnert aan de verveners in deze gebieden. Waar we tegenwoordig bij (uit)baggeren denken aan het uitdiepen van een vaargeul, stond het werkwoord eerder voor het opvissen van afgestoken turf uit het water.

De plaatselijke Jan Ligthartschool is in 2016 verzelfstandigd als experiment in plaats van gesloten te worden. Schuin tegenover de school en naast een oud schoolgebouw ligt de Meesterslaan dat me het dorp uitbrengt richting Borgweg parallel aan de A7 naar het Winschoterdiep. De weg verwijst naar veenborgen, in de 17e eeuw onstane of voortgezette landhuizen voor welgestelden in de Groninger veenkolonieën. In tegenstelling tot de buitenplaatsen in Utrecht en Noord-Holland die in dezelfde periode gesticht werden, hadden de heren hier meer land om zich heen.

Welkom in KolhamOp het fietspad langs de Rijksweg heb ik uitzicht op de scheepswerven aan het Winschoterdiep en het Avebe complex Foxhol. Een fietser moedigt me aan: “Geniet van je wandeling!” Miijn duim omhoog, genieten doe ik al en zal ik blijven doen. De doorsteek van Kolham de snelweg onderdoor naar de Hoofdweg is bekend terrein.

En dan begint mijn 2e verkenning van de etappe naar Groningen. De eerste drie kilometers Hoofdweg zijn ongewijzigd. Ik kijk scherp om me heen, want deze etappe heeft nog stempelposten nodig. Bij het wandelbankje op de hoek met de Goldbergweg in Scharmer rust ik.

Scharmer – Lewenborg (12km)

Wie wil naakt fietsen langs de HarkstederplasIn plaats van eindeloos de Hoofdweg blijven volgen, ga ik na het café Scharmer linksaf voor een boog om de Harkstederplas. De Nederlandse regelzucht heeft één paal gebruikt om zowel het fietspad als het verbod op naaktrecreatie aan te geven. De combinatie geeft weer stof tot nadenken op het smalle fietspad en later voetpad langs de plas. Uitzicht op HarkstederplasDe Borgmeren en Scharmerplas zijn door zandwinning ontstaan sinds de jaren ’70. Het talud voor de A7 is ermee aangelegd. Nu is het een recreatiegebied, waar gemotoriseerde vaartuigen dan net weer niet zijn toegestaan. Welkom in Groningen wandelaars 2Terug op de Hoofdweg – jammer is wel door de routewijziging dat de kerk van Harkstede wordt overgeslagen – gaat het over in november ook belopen fietspaden langs de Hoofdweg het Grunostrand voorbij naar Meerstad, waar het Oeverpad nog steeds na 2/3 opgebroken is. De Hoofdweg verder volgend kom ik in Ruischerbrug, steek ik het Eemskanaal over de Noorddijkerweg  op. Hier is de route niet langer over het Midscheeps langs de Sloep tot de Overloop.

Wandelbankje bij Stadswegroute Le Roy Loefzijde Lewenborg GroningenHet Pronkjewailpad gaat nu over de Stadsweg. Verderop op de route in de wijk Oosterhoogebrug ligt een stuk. En vanuit Noorddijk kun je door het Bevrijdingsbos de Stadsweg naar het noordoosten volgen achter Garmerwolde langs en door Ten Boer tot het einde net buiten het buurtschap Kröddeburen. Het bijzondere van het gedeelte Stadsweg in de wijk Lewenborg is, dat er 14 zogenaamde Le Roy gebieden zijn aangelegd. Een pinetum, ecokathedraal met bakstenen pyramide, torens en andere bouwwerken in ontwikkeling, een koepeltuin, spekgladde schuin aflopende paden langs waterpartijen en regelmatig een klimmetje.

Pyramide in Le Roy gebied Lewenborg GroningenTijdens de ruim vijf jaar dat ik van 1990-1995 zelf in Lewenborg als student en dienstplichtig militair woonde, heb ik me niet bezigeghouden met deze groene gordel. Bij de aanleg van Lewenborg in de jaren ’70 heeft de gemeente Groningen in 1973 (nota bene uit geldgebrek!) een contract voor 10 jaar met de tuinarchitect Louis Le Roy (1924-2012) gesloten om de inrichting van het groen voor zijn rekening te nemen. Le Roy gebied bij Wimpel Lewenborg Groningen 2Le Roy’s filosofie is om eerst in te grijpen in de openbare ruimte door de spontane natuur uit te schakelen door de wijk met minimaal 10% groen in te richten. Daarna laat je de natuur weer z’n gang gaan. Bewoners en ook de gemeente hebben bij herbestemming van stukken Lewenborg, tuinaanleg en andere activiteiten wel degelijk nog ingebroken op dit principe.

Thuisgekomen de Wikipedia pagina over Louis Le Roy nalezend gaat het me dagen. Ja, de ecokathedraal in Mildam, het meesterwerk van de tuinarchitect bij Heerenveen, heb ik in november 2015 bij een FLAL wandeltocht gezien.

Lewenborg – Groningen (6km)

Klimcentrum KardingeNa een rust bij de Wimpel wandel ik door de Le Roy gebieden naar de Overloop, het Wijkpark Kardinge door richting sportcentrum Kardinge. Binnen wordt geschaatst, het geschater van kinderen in het buitenbad is van verre hoorbaar en bij Ballorig zie ik stuiterbewegingen. Buiten frisse lucht inademen en wandelen is ook heel gezond 😉 De route van het Pronkjewailpad naar de binnenstad is niet gewijzigd en kan ik uit m’n hoofd navigeren.

Amsterdamse School panden aan Gerbrand Bakkerstraat GroningenDe Rozemarijnstraat, de groene long van de wijk Ulgersmaborg, even wachten bij de omhoog staande brug van de Oostersluis, het doorsteken van het Pioenpark in de Oosterparkwijk en net als in november het genieten van het Blauwe Dorp en Linnaeusplein, de straten waar de bouwmeesters van de Amsterdamse School een eeuw geleden kleurrijke bakstenen huizen, scholen, apotheken en ornamenten rond de Gorechtkade als cultuurhistorische schatten achterlieten.

Voor de UMCG hoofdingang aan het Hanzeplein langs de Oostersingel op en dan via de Sint Jansstraat terug naar de Martinikerk. Het lukt me zowaar de kerk in z’n geheel zonder verkeer op de foto te krijgen.


Na 6 uur en 25 minuten zit de ruim 38km wandelen erop. De QLink 5 staat al voor me klaar bij de bushalte. Even een sprintje en ik kan meteen mee naar P+R Haren.


Van april tot november kun je zelf de etappes van het Pronkjewailpad volgen. Alle praktische informatie vind je op pronkjewailpad.nl.