Nic Douben – Robot, werk en inkomen

De robotisering rukt op in de samenleving. Niet langer moet je daarbij exclusief denken aan robots die auto’s in elkaar zetten, of op afstand een operatie uitvoeren. Procesautomatisering bij banken en verzekeraars is de laatste paar jaar hot & happening. De agrarische sector, overslagwerkzaamheden in havens en de zorgrobots die je van tijd tot tijd in VPRO Tegenlicht ziet acteren, zijn andere voorbeelden. Nic Douben verkent in Robot, werk en inkomen de implicaties voor de beroepsbevolking. Techniek als mensenwerk is nooit bedoeld geweest om de mens op een zeer breed gebied uit te schakelen. Alleen wanneer de techniek de mens(heid) helpt beter tot zijn recht te komen, kan gesproken worden van vooruitgang. Welke definities je ook hanteert, de vervanging van mensen door robots, niet alleen in de maakindustrie, maar juist in de dienstensector – jarenlang in Nederland dé motor van de economie genoemd – dwingt tot politieke beleidskeuzes ten aanzien van de verdeling van werk en inkomen. Niet langer kan voor iedereen een voltijds werkweek de norm zijn voor pensioenopbouw, sociale lasten, werknemersverzekeringen.

Het vasthouden aan arbeidsmarktcondities uit het verleden leidt op de duur tot eenn sociale, economische en poltieke chaos. Als de resultaten van productivititeitsstijging bij een kleine groep vermogenden geconcentreerd is en het verdwijnen van veel banen een hoge langdurige werkloosheids met zich meebrengt, zal het beursgenoteerde aandeelhouderskapitalisme maatschappelijk-politiek worden afgezworen. Er zullen nieuwe collectieven, coöperaties nodig zijn. Douben wijst op de gevolgen voor belastingheffing in de robotsamenleving. De auteur bepleit een inkomensbodem garantie voor ieder die met behulp van arbeid geen sociaal aanvaardbaar minimaal inkomen kan bereiken. Dat kan op drie manieren: een systeem van negatieve inkomstenbelasting (zoals R. Theobald en Milton Friedman voorstaan), een gedeeltelijk basisinkomen (in 1985 door de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) uitgewerkt), of een onvoorwaardelijk basisinkomen (in 1981 al door het de WRR beschreven. “Gratis geld” is wat de auteur betreft geen kapitalistische gang naar het communisme, een geleidelijke overgang is wel nodig vanwege het politiek draagvlak en de noodzaak kleine stappen te zetten. Het 185 pagina’s tellende boekje heeft een hoge informatiedichtheid die prikkelen tot nadenken en heroverwegen.

Over de auteur

Tussen 1971 en 2002 is Nic Douben (1939) als hoogleraar economie achtereenvolgens werkzaam geweest aan vier Nederlandse universiteiten. Ook was hij als beleidsadviseur en toezichthouder betrokken bij instellingen en ondernemingen. Nog steeds volgt hij het functioneren van het economische stelsel en hij heeft daarbij vooral belangstelling voor de invloed van de technologische ontwikkeling op mens en maatschappij.