Laat ons niet in verzoeking komen

De recente berichtgeving in bijvoorbeeld Trouw en Volkskrant over de paus die ontevreden is met de zesde bede uit het Onze Vader kwam zo ongeveer op hetzelfde moment als dat we in de gemeente Opwekking 436 dit bekende door Jezus Christus aan zijn volgelingen aangeleerde gebed zongen en ik me onthield van luid meezingen van “En leid ons niet in verzoeking”. Met de paus ben ik het eens, dat deze formulering absurd is.

  • Verzoekt God de Vader ons met het kwade op het oog? Nee, lees maar in Jakobus 1:13 en Openbaring 3:10.
  • Of is het gebed juist om niet beproefd te worden door God? Nee, beproeving van ons geloof, kijken of we standhouden lezen we in Lukas 8:13, 1 Petrus 1:6, 1 Korinthiërs 10:13, 2 Korinthiërs 1:4-6 en Jakobus 1:12.

In het zoeken naar een geschikte vertaling van deze regel kwam  de rooms-katholieke commissie die 30 jaar studeerde op een herformulering van het hele Onze Vader niet met een voorstel. De paus greep er dus onlangs op in en bepleit de Franse vertaling: “Ne nous laisse pas entrer en tentation.”, “Laat ons niet in beproeving/verzoeking komen.” Waarom zou dit beter zijn?

Verzoeking betekenis

Het woord dat in de doorsnee Nederlandse vertalingen als verzoeking is aangeduid in het Onze Vader is het Griekse πειρασμός, peirasmos; Strong’s 3986. Het heeft de betekenissen:

  • Een op de proef stellen, beproeving, proef; het beproeven van iemands trouw, oprechtheid, standvastigheid
  • Een inwendige verleiding tot zondigen, opkomend uit verlangens of de uitwendige omstandigheden, of af te vallen van geloof en heiligheid.

Zodoende wordt πειρασμός afhankelijk van de context vertaald met ‘verzoeking’ (met het kwaad op het oog, zonde) of ‘beproevinig’ (met het goede op het oog, standvastigheid). De vertaler moet dus naar de context kijken voor een betekenisvolle keuze.

Leid…in betekenis

Het Grieks voor ‘leid in’ is εἰσφέρω (eisphero; Strong’s 1533) en betekent inbrengen, binnenbrengen, invoeren.

Het ‘leid in’ is taalkundig een correcte betekenis, maar in dit gebed niet zinvol of betekenisvol. Dan past het te kijken naar parallelteksten, waarin dezelfde woorden worden gebruikt en eenzelfde gedachte overgebracht wordt.

Twee behulpzame teksten zijn: Lukas 22:40: “En toen Hij aan die plaats gekomen was, zeide Hij tot hen: Bidt, dat gij niet in verzoeking komt.” en 2 Petrus 2:9: “dan weet de Here de godvruchtigen uit de verzoeking te verlossen en de onrechtvaardigen te bewaren om hen op de dag des oordeels te straffen.”

Fototentoonstelling Tuin der Lusten Tim Walker Noordbrabants Museum 's-Hertogenbosch

Fototentoonstelling Tuin der Lusten Tim Walker Noordbrabants Museum ‘s-Hertogenbosch

Ja, er is verzoeking, en het is de bedoeling dat we daaruit verlost worden. De Nieuwe Bijbelvertaling proefeditie voorafgaand aan de definitieve tekst in 2004 vertaalde de regel uit het Onze Vader met “en laat ons in beproeving niet zwichten.” Liedschrijver Huub Oosterhuis stelde “houd ons staande in de beproeving” voor.

Het initiatief om in verzoeking terecht te komen – vergelijk het met een moeras – ligt bij ons. Je kunt het de duivel, omstandigheden of de ander op de kop geven, maar jij beweegt je in de richting van, gaat in op, of geeft je over aan. Dat is juist de kern van verleiding. Een ander kan je verleiden, maar jij bent degene die eraan gehoor geeft….of niet. Het zal ook om die reden zijn, dat de zesde bede gevolgd wordt door “maar verlos van de boze” of “maar verlos ons van het kwaad.”.