Flip van Doorn – De Eerste Wandelaar: in de voetsporen van een wandelende dominee

De doopsgezinde dominee, historicus en levensgenieter Jacobus Craandijk (1834-1912) deed in de tweede helft van de 19e eeuw verslag van zijn wandelingen door de elf provincies van Nederland. Hoe normaal een dagmars wandelen, de bezienswaardigheden fotograferend of filmend en na afloop erover verslag doen in blog, artikel of tijdschrift nu klinkt – ik doe wekelijks hetzelfde – zo vernieuwend was dat in de 19e eeuw. Wandelen deed men nog niet. Doelgericht lopen, zo kort mogelijk van A naar B, voor werk, kerk of school.

Onbekommerd genieten, op traag tempo de omgeving in je opnemend was een geheel nieuwe ervaring die Craandijk in zijn achtdelige serie Wandelingen door Nederland met pen en potlood beschreef. Het pad is zijn eigen doel en dat pad ontstaat gaandeweg. Wandelen betekent vrijheid. Flip van Doorn volgt de voorganger in De eerste wandelaar – in de voetsporen van een wandelende dominee van zijn geboortegrond en standplaatsen als dominee in Haarlem, Amsterdam en het Gooi, Rotterdam, Twente en de Achterhoek. Craandijk maakt de opkomst van de stoomtrein mee en kan zo afreizen naar Noord-Brabant, Limburg, Zeeland, Overijssel, Drenthe, Groningen en Friesland.

Waar in Craandijks tijd kastelen verwoest waren, Drenthe nog leeg (kun je daar wandelen?) en de grote steden net wandelparken aanlegden buiten de net gesloopte vestingwallen, is het anno 2017 spoorzoeken naar oorspronkelijk landschap, bewaard gebleven landgoederen en alsmaar opnieuw ingerichte landschappen – van de bebossing van Drenthe en de Veluwe tot de nieuwbouw van het centrum van Rotterdam of de aan elkaar gegroeide dorpen die we nu als Hilversum of Apeldoorn kennen. Van Doorn toont in zijn onderzoek, interviews met nazaten van Jacobus Craandijk en collega wandelaars als Rob Wolfs, dat Wandelingen door Nederland met pen en potlood een grote impact hebben gehad op de ontwikkeling van de wandelsport (kWbn, LAW-paden, wandelnetwerken, camino’s), het natuur- en cultuurbehoud (Monumentenzorg, Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer, NIVON, Wandelnet) en dat – anders dan je wellicht vermoedt – dominee Craandijk de wandelaar en chroniquer Craandijk niet voor de voeten loopt.

Van Doorn gebruikt de Goudse Glazen in de Sint Jan kerk als leidraad. Een mozaïekvertelling, waarbij allerhande scherven uit de levensloop van Craandijk, de bewandelde provincies en de contrasten tussen heden en verleden, opnieuw ingelegd zijn in een vertelling, zonder navertelling van Wandelingen… te zijn. Zelf vond ik het verrassend hoeveel van de in de 19e eeuw beschreven en onlangs door Van Doorn opnieuw bezochte plaatsen in Nederland ik inmiddels op wandelingen gezien heb. Je leest De eerste wandelaar dan met meer inbeeldingsvermogen. Het 464 pagina’s tellende boek is wat mij betreft verplichte kost voor elke serieuze wandelaar met gevoel voor historie, cultuur en natuur in ons veelzijdige land.

In 2012 herontdekt reisjournalist en -auteur Flip van Doorn de verslagen van wandelpionier Jacobus Craandijk. Tot zijn verrassing blijkt de wandelende dominee bovendien zijn verre oudoom te zijn. Van Doorn komt tot de conclusie dat zeker driekwart van de bijna negentig beschreven wandelingen vandaag nog na te lopen is. In Een’ kloeken dagmarsch zijn 11 wandelingen van 13-30km beschreven.

Over de auteur

Flip van Doorn (Zeist, 1967) is schrijver, journalist en huisvader. Flip is bovendien Freelance literaire & imaginaire producties, een eenmans schrijfbedrijf.