Amsterdam Church Route wandelen langs kerken en godshuizen in centrum

Bij Amsterdam denk je wellicht niet meteen aan ‘Goddelijke Stad’. Eerlijk is eerlijk stond me de aanhoudende wietlucht donderdag niet aan (Klazien ruikt het niet….neusverkoudheid) en hebben we beiden snel genoeg van het geslenter van drommen mensen op de Nieuwendijk en Kalverstraat. In mijn jeugdjaren gold eerderhet advies ‘verdorven stad’, een Sodom en Gomorra, dat je vanuit Overijssel niet voor je plezier aandeed. “Je loopt voorzichtig, alsof je maar zo overvallen kunt worden.” hoor ik ‘s avonds een man zeggen op de Oosterdokskade. De laatste jaren kom ik meermalen per week in Amsterdam Zuidoost voor werk en heb op zaterdagen heel wat kilometers in en buiten de binnenstad van Amsterdam gewandeld en voel me er geen moment onveilig. En ‘Sodom en Gomorra’ verwijzend naar Genesis 18 en 19 in de Bijbel vormen een mooi bruggetje (over een gracht?) naar (voornamelijk) christelijke sporen en erfenissen in de hoofdstad anno 2017.

Amsterdam Church Route app

Voor de kerstvakantie staat al een poos een dag Amsterdam in de agenda. Zodra het donker wordt de route langs de lichtkunstwerken van het jaarlijkse Amsterdam Light Festival. Voor overdag helpt de tweet van Gerard van Enk begin december. Gerard volg ik al zolang Twitter bestaat. Op 16 januari 2016 heb ik hem na een vierde wandeling om de hoofdstad op zijn thuisbasis IJburg in levende lijve ontmoet. Nu gaat het contact weer elektronisch.

Screenshot start Amsterdam Church RouteDe gratis app (Android, iOS) biedt location aware uitleg in het Nederlands of Engels over de geschiedenis en achtergrond door voormalig Journaal lezeres Hennie Stoel en jouw locatie op de route door de binnenstad. GPS en mobiele data moet aanstaan om je positie en de gedetailleerde kaartgegevens te kunnen gebruiken. De uitleg kun je via de speakers of koptelefoon beluisteren. Gaandeweg kun je schakelen tussen de objecten en bent dus – net als met een audio guide in een museum – niet verplicht alles in volgorde en helemaal te beluisteren.

De route is zo’n 12km lang. Je moet er even de tijd voor nemen als je ook op je gemak de opengestelde kerken wilt bekijken.

Stationsplein – Mr Visserplein

Station Amsterdam CentraalOp de automatische piloot rijd ik ‘s morgens naar P+R Zeeburg. Op de A10 wordt aangegeven dat de P+R vol is. We sturen het navigatiesysteem (of andersom) naar de volgende, die aan het Buikslotermeerplein in Amsterdam Noord. De P+R locatie is z’n officiële status kwijt, maar je kunt voor €1,30 per uur / €7,80 tot 19u je auto achterlaten en één van de vele bussen pakken naar het Centraal Station. Het nieuwe metrostation Noord ligt te wachten op de openstelling van de Noord-Zuidlijn zomer 2018. Dan kun je nog gemakkelijker naar de binnenstad. Met de bus 33 afgezet voor Centraal gaan we eerst naar het toilet boven aan het perron. Aan de rijen te zien hebben meer ‘beste reizigers’ deze behoefte.

Voorzijde Sint Nicolaasbasiliek AmsterdamOver de Prins Hendrikkade wandelen we langs de christelijke boeken- en muziekhandel Pelgim dat nu onder Gospel7, eerder onder Youth with a Mission (YWAM) viel. De Samaritan’s Inn van YWAM ken je misschien niet van naam, wel van God roept u – Jesus loves you op de gevel. Het Scheepvaarthuis is hét pronkstuk van de Amsterdamse School. Terwijl de GPS logger pruttelt, gaan we naar de rooms-katholieke Sint Nicolaasbasiliek. We zijn nog niet eerder binnen geweest en grijpen de gelegenheid aan het middenschip, schitterende koepel en zijbeuken met schilderingen, orgel en dergelijke te bekijken. Plafond koepel Middenschip Sint Nicolaasbasiliek AmsterdamVia de Oudezijds Kolk en Zeedijk is de Sint-Olofskapel het volgende kerkgebouw. Sint Olofskapel Zeedijk AmsterdamDe kapel is helaas dicht. Vanaf de eerste kapel uit de 12e eeuw, leegstand, brand, afbraak en herbouw tot de andere bestemming dan kerk nu kent het gebouw een roerige geschiedenis. We lopen verder over de Sint Olofssteeg, zien het in 2013 aan Majoor Bosshardt gewijde bankje en standbeeld bij de Armbrug. Iets terug zit trouwens het Leger des Heils museum.

Welkom op de Wallen, waar ook tijdens lunchtijd prostituees zichzelf achter de ramen aanbieden aan voorbijgangers. De Zolderkerk, een voormalige schuilkerk, aan de Oudezijds Voorburgwal is tegenwoordig het Museum Ons Lieve Heer op Solder. We gaan eraan voorbij; voor vandaag staat geen museumbezoek gepland. De zon schijnt uitbundig, ondanks de verwachte regen en natte sneeuw. Bij slecht weer zijn dit wel handige ‘schuilplekken’. Voor niet-ingewijden:  een schuilkerk herken je van buiten niet als kerkgebouw. Woonhuizen, schuren e.d. werden tijdens de Republiek der Verenigde Nederlanden gebruikt door rooms-katholiekenoud-katholiekenremonstrantenlutheranen en doopsgezinden, lees: de gelovigen die op dat momnent niet tot het mainstream Christianity van de Lage Landen hoorden. Wereldse macht en kerkelijke hoofdstroom waren nauw verbonden.

Wat verderop staat de Oude Kerk, museum, op zondag een godshuis en door het hele jaar heen een pelgrimsoord voor liefhebbers van erfgoed, hedendaagse kunst en muziek. Waalse Kerk Walenpleintje AmsterdamEen gracht verderop is aan het Walenpleintje de Waalse Kerk te zien. De oorspronkelijk rooms-katholieke kapel werd in 1586 ter beschikking werd gesteld aan de Waals-hervormde vluchtelingen, Franstalige protestanten uit de Zuidelijke Nederlanden en Frankrijk. Het was een van wel 15 Waalse kerken die alleen al in 1571-1590 in Nederland door protestantse vluchtelingen werden gevestigd.

Wilhelmina te paard op Rokin AmsterdamVia de Damstraat en Dam met uitzicht op de De Nieuwe Kerk gaat het linksaf, over het Rokin. Bij de Heilige Stede naast wat nu Amsterdam Dungeon heet en mensen nu in de rij staan om zich angst aan te laten jagen, is het commentaar in de applicatie nuchter: vroeger kreeg je waarschuwingen voor de duivel gratis van meneer de pastoor. Om het nieuwe metrostation Rokin (ook aan de Noord-Zuidlijn) valt het ruiterstandbeeld van Koningin Wilhelmina op: ook nog nooit eerder gezien. De steeg Gebed zonder End verbindt de Kuiperssteeg met de Grimburgwal. Een ingang van het steegje ligt schuin tegenover de gebouwen van het voormalige Binnengasthuis. Het straatnaambord werd zo vaak gejat, dat er nu maar een op de muur geschilderd exemplaar hangt.

Poort Sint Agnietenkapel Oudezijds Voorburgwal AmsterdamTerug aan de Oudezijds Voorburgwal staat het voormalige Sint Agnietenkapel, nu in gebruik door de Universiteit van Amsterdam (UvA). Natuurlijk zien we meer dan kerken. Ook indrukwekkende bakstenen panden, modern gekleurde appartementencomplexen, musea voor van alles en nog wat (van erotica en prostitutie, hennep tot Leger de Heils, Rembrandt en Joden). Aan het Mr Visserplein hoort de 17e eeuwse Mozes en Aäronkerk, ontstaan uit een schuilkerk, en de Portugese Synagoge, thuisbasis voor Portugese Joden die naar Nederland vluchtten, bij de wandeling. Oude tram passeert Mr Visserplein AmsterdamBij een eerdere editie van het Amsterdam Light Festival ben ik binnen geweest: erg mooi! Terrwijl we even rusten komt een oude tram voorbij, net op tijd om deze te fotograferen.

Mr Visserplein – Begijnhof

Wereldhuis Hoftuin AmsterdamWe hebben niet door dat de in de app aanbevolen rust in de Hoftuin zo dichtbij is. De ingang aan de Weesperstraat bij het oorlogsmonument brengt je bij een aantal gebouwen van de diaconie van de Protestantse gemeente Amsterdam. In Dignita kun je genieten van ontbijt, brunch of lunch op een groot terras of binnen in een glazen restaurant. De tuin achter de Hermitage van Amsterdam komt uit op de Nieuwe Keizersgracht. Ik kom er vóór mei nog eens terug; een bezoek aan de tentoonstelling Hollandse Meesters uit de Hermitage staat nog op de to-do lijst.

Middenschip De Krijtberg Amsterdam 1Over de Magere Brug door de Kerkstraat is de witgeschilderde Amstelkerk het volgende point of interest. De 17e-eeuwse houten noodkerk herbergt Stadsherstel Amsterdam en is af te huren als evenementenlocatie. Aan de Keizersgracht en Singel zijn diverse kerken te bezichtigen: De Krijtberg, een rooms-katholieke kerk, de Doopsgezinde Gemeente in de Singelkerk, waar op zondagen in november drie prominente niet-gelovigen de kansel beklimmen om hun Preek van de Leek af te steken, de Oude Lutherse Kerk op het Spui.

Fatih moskee Rozengracht AmsterdamDe imposante, protestantse Westerkerk aan de Westermarkt ontbreekt niet. De toren steekt af tegen de dreigende wolkenlucht. In de samenkomsten kun je er mobiel bijdragen aan de collecte via de app Givt. Ja, de kerk beweegt mee met de tijd.

Het blijft vanmiddag droog en daar zijn we blij mee! Weer een eind verder aan de Rozengracht staat de Fatih moskee met fietsenhandel en Turkse bakker in 1929 als rooms-katholieke Sint-Ignatiuskerk gebouwd is. In 1971 vond er de laatste mis plaats, in 1974 werd het gebouw een tapijt- en muziekhal, totdat het gebouw in 1981 werd gekocht en ingericht als moskee. De kruizen op de torens werden halve manen. Aan de overkant treden regelmatig grappenmakers op in Boom Chigago. Van goddelijke stad naar goddelijke komedie is het één straat oversteken.

Noorderkerk Noordermarkt AmsterdamDe Bloemgracht en Prinsengracht brengen ons naar de Noordermarkt, waar de 17e eeuwse Noorderkerk de aandacht trekt. Deze bloeiende PKN gemeenschap midden in de Jordaan is actief in de bekende volkswijk.

Aan de Haarlemmerstraat staat de 19e Posthoornkerk, officieel Onze Lieve Vrouwe Onbevlekt Ontvangen, met twee spitse torens. In de straat die uitkomt op de Prins Hendrikkade bij de Nieuwendijk kun je verder moeiteloos een joint kopen of in een restaurantje gaan zitten. Koepelkerk AmsterdamWe gaan niet terug naar het station, het einde van de beschreven route, maar naar de 17e eeuwse Koepelkerk, dat als evenementenlocatie voor bijvoorbeeld concerten in gebruik is. In het Koepelcafé is coffee anytime en dus warmen we ons binnen op aan koffie en chocolademelk.

Interieur Begijnhofkerk AmsterdamNa onze break gaan we verder door de Nieuwendijk, Beijenkorf aan het Rokin en Kalverstraat op zoek naar een ijsbollenschep voor het oliebollen bakken zaterdag. Onderweg gaan we door het Begijnhof. Daar ben ik veel vaker geweest, maar nog nooit in de Engelse Hervormde kerk of de rooms-katholieke kapel die bij de Nicolaasparochie hoort. Voor twee hoofdstromen van het christendom is er een plek om te vieren. Voor gelovigen zijn er genoeg plekken om samen te komen in Amsterdam. En voor zending & evangelisatie, diaconaat (hulpverlening) zijn er veel mogelijkheden. Tolerantie en ruimte bieden aan andersdenkenden zijn voor en in Amsterdam eeuwenlang sleutels geweest.