Een stuk Pronkjewailpad tussen Kropswolde en Groningen verkend

Het jaarlijkse wandelfestival in verbinding met historie, cultuur en landschap Tocht om de Noord door de provincie Groningen in september is populairder dan het aantal beschikbare deelnemersplaatsen. Organisator Peter Velthuis is met Routebureau Groningen – de organisatie achter het wandelknooppuntennetwerk – in de slag gegaan een individuele Tocht om de Noord uit te werken die op andere momenten in het jaar door gelopen kan worden. Het resultaat, het Pronkjewailpad, wordt 1 april 2018 geopend. De organisatie zocht enthousiaste wandelaars die in het najaar van 2017 de etappes wilden voorlopen om de route te verkennen, verbetervoorstellen aan te dragen en verslag te doen. Ik ben één van de deelnemers en mag vandaag het stuk tussen Kolham en Groningen voorlopen.

Wat is de bedoeling van het Pronkjewailpad?

Jugendstil meets Zuiderpark GroningenHet Pronkjewailpad bestaat uit een noord- en zuidroute van elk ongeveer 250 kilometer. De route is opgebouwd uit ommetjes die Routebureau Groningen al aanbiedt en loopt in principe door alle acht (herindeling-) gemeenten van de provincie. Je kunt hem helemaal in je eigen tempo lopen en opknippen in korte etappes, dus het is voor elke wandelaar geschikt. Je kunt het pad tussen 1 april en 1 november kunt lopen.

In het weekend van 1 april 2018 gaat het eerste deel van het Pronkjewailpad van start met een groots startevenement. Tien wandelaars lopen de 250 km in 10 dagen en houden een reisverslag bij, dat elke dag gedeeld wordt via de noordelijke media. In een interview met wandelen.groningen.nl legt Peter Velthuis uit: “Bij het Pronkjewailpad gaat het om trots en passie voor Groningen. We laten de wandelaar kennis maken met de gastvrijheid van onze dorpen en inwoners. Elke vijf kilometer vind je mooie locaties of toeristische ondernemers, die de wandelaar een voorproefje van zijn gastvrijheid (Pronkjewail) aanbiedt. Op die plek krijgt de wandelaar iets ‘cultureels’ mee, soms een mooi verhaal of gratis toegang tot een van de pareltjes in onze provincie, soms een typisch Gronings lekkernij, soms een bijzondere Groningse attractie. Overal doet hij mooie ervaringen op. Elke 10 kilometer moet hij een stempel ophalen tot dat hij de hele route heeft gehad. Bij de finish ontvangt de wandelaar een mooie beloning en net als bij TodN, een typisch Groningse maaltijd. De wandelaar heeft Groningen dan vanbinnen en vanbuiten gezien en alle Groningse pareltjes en kroonjuwelen kunnen bewonderen, alles op één route”.

Denk aan pareltjes als een appeltje plukken in een fruitboomgaard, Groninger borgen bezoeken, een palingrokerij bekijken (en proeven), door verschillende musea wandelen, zeehondjes bewonderen en een stuk over het Wad (lopen). Wie binnen één seizoen de hele route van 250 km loopt, is er een verrassing tijdens het slotevenement in november 2018. Waar en wat dat is, blijft nog even geheim. Een tipje van de sluier is dat een deel van mijn etappe vandaag daarom wat aangepast is.

Groningen- Kolham (17km)

Brug over Winschoterdiep - Trompsingel GroningenIk benut vandaag een Seizoensretour van de NS Spoordeelwinkel en de gratis P+R van Hoogeveen. Even voor 8u zet ik op het aankomstperron de GPS logger aan, neem de trap naar het busstation aan de Stationsweg en ga op weg. Ik heb al vaak in en rond Groningen gewandeld. Ik heb ruim 5,5 jaar in de Stad gewoond. En toch vallen elke keer weer nieuwe dingen op en kom ik op plekken waar ik nog niet eerder ben geweest.

Langs de Stationsweg, Zuiderpark en Trompsingel fotografeer ik gevels en karakteristieke panden. De zon komt op en in zuidoostelijke richting is dat helemaal goed. Bij de brug over het Oude Winschoterdiep sla ik rechtsaf en volg de westzijde langs woonboten en studentenhuizen. Bij het viaduct onder de N7 komen spontaan beelden van autorijlessen opzetten. De smalle oprit naar de ringweg waar je niet harder dan 70 km/u mag en het zonder verkeerslichten wat om elkaar heen zoekend verkeer.

Mediacentrale Duinkerkenstraat GroningenNieuwbouw in de Schansbuurt met herkenbare straatnamen en het water aan de linkerhand. Het laatste stukje voetpad naar het Helperpark is afgesloten. Ik zoek een weg door het parkje, stap achter de panden van de gemeente Groningen langs en dan maar over de straat Helperpark voor in aanbouw zijnde gebouwen tussen de Euroborg en het station Europapark. Ook deze zaterdag wordt er gewerkt zo te horen. En dan voorlopig rechtdoor de hele Duinkerkenstraat af. De voormalige energiecentrale is omgebouwd tot Mediacentrale en het naastgelegen pand tot onderkomen van de advocaten van Yspeert.

Panden gemeente Groningen Duinkerkenstraat in blauwtintenGedateerde bedrijfspanden die erg doen denken aan de rafelranden van de stad, maar ook hippe, nieuwe gebouwen met stijl, laten me toch links en rechts van de 2km lange straat nog wat foto’s schieten. De heuvel van de vuilstortlocatie aan het eind staat nu vol met zonnepanelen. Idee voor de vuilstortlocatie tussen Bussloo en Posterenk langs de A1? Attero maakt hier ook groen gas voor (of vóór) Groningen. Stad en bedrijvigheid maken plaats voor rust, ruimte, weidse uitzichten over de Onnerpolder en Westerbroekstermade. De Hondsrug reikt tot hier, het Drentsche Diep mondt hier uit in het Winschoterdiep. Een stuk bij Waterhuizen was in 2016 onderdeel van de Tocht om de Noord.

Na 10km wandelen zie ik rechts van me een wandelbank achter een hek en modderpoel. “Nait soezen, gewoon doun” stelt een VVD-poster voor de herindelingsverkiezingen op 22 november a.s. Oftewel: gewoon door de bagger en genieten van een rustmoment met uitzicht.


Molen KropswoldeVier kilometer verderop zie ik de molen van Kropswolde, ga ik linksaf en over het spoor bij het karakteristieke stationsgebouw van Kropswolde. De dorpskern loopt over in Foxhol en Foxham, ten zuiden van het Winschoterdiep gemeente Hoogezand Sappemeer. Aan de noordzijde van het kanaal en de snelweg A7 voorbij, ontfermt gemeente Slochteren zich over Kolham.

Kolham – Martinikerk Groningen (20km)

Fietspad langs Hoofdweg KolhamDe molenaar heeft hier uitzicht vanaf zijn hoog gebouwde rondgang. Hier start mijn stuk Pronkjewailpad op de Hoofdweg. Verdwalen kun je hier niet. Voor de makers van een routebeschrijving is het een makkie: volg de weg 9km lang! Voor wandelaars en fietsers is er een splinternieuw asfaltbetonnen pad aangelegd. Eerst in noordelijke richting naar Scharmer. Als je onderweg een ommetje wilt maken, kan dat 3km in het Duurswold door de Westerpolder, een terrein onder Staatsbosbeheer valt. Geen kerk in het dorp te zien, wel de Rozenborg waar koffie met gebak te krijgen is en verderop ‘t Hof van Scharmer. Deze omgebouwde partyboerderij wordt ‘as I walk’ uitgebreid met een lunchroom en cafetaria.

Molen Stel's Meulen HarkstedeOp de grens tussen Scharmer en Harkstede rust ik weer even. In Harkstede zijn in elk geval meer mensen op de been dan alleen hondenbezitters en een enkele hardloper. Bij de Mulders Ree steek ik even naar rechts om de achtkantige Stel’s Meulen goed op de plaat te krijgen.

Kerk HarkstedeWat verderop staat de imposante kerk van Harkstede. Een 13e eeuwse toren met er tegenaan gebouwd een laat 17e eeuwse kerk op de plek waar al twee eerdere kerken hebben gestaan. Binnen is onder meer een herenbank en Schnitgerorgel te bewonderen. Vanmiddag is de kerk opengesteld en worden er rondleidingen gegeven. Je raadt het al: als ik er ben is het nog net ‘s morgens. Ik fotografeer de kerk, de gevelsteen met reliëf met offertafereel en de entree.

De PKN gemeenschap kerkt in een nieuw gebouw dat tegenover de ‘oude’ staat. En wat leuk, de gemeente heet net als ‘onze’ kerkgemeenschap De Graankorrel. Schept toch weer een band.

Hollandse wolkenluchten aan het water in MeerstadDoor maar weer over de Hoofdweg. Grunopark en Breakout rond de Grunoplas zijn het volgende vertier op de route. De Borgsloot komt aan de linkerhand bij de weg en dan eindelijk: rechtsaf, Meerstad in. Hier wordt een nieuwbouwwijk aangelegd op voormalig landbouwgrond. OSMAnd waarop mijn etappe als GPX track is ingeladen toont alle straten en waterpartijen al keurig, waar Google Maps zo te zien bij het verslaan nog achter loopt. Ik volg het Oeverpad tussen de bebouwing op het vasteland en de ‘eilanden’ in het meer.

Gekromde bomen NoorddijkDe wijk weer uit ben ik terug op de Hoofdweg in het buitengebied tussen Middelbert en Ruischerbrug. De Borgsloot ligt hier veel hoger dan de omliggende polders richting Driebond. Ik passeer het Eemskanaal en het Damsterdiep. Bekend terrein uit de tijd dat (vaak) m’n moeder me in 1990 vóórdat de OV-studentenkaart werd ingevoerd zondagavond per auto vanuit Deventer wegbracht naar Lewenborg. Aan de Noorddijkweg zet ik de reflecties van sloten en Hollandse luchten, de entree van hoeve De Rollen en de kromgetrokken bomen langs de kunstmatig aangelegde gracht, Stadsmarkering S07, een bedenksel van William Forsythe op de foto.

Het Pronkjewailpad gaat over het Midscheeps door Lewenborg. Ik heb hier van 1990-1995 gewoond in (de kleine) Sloep 178. Sindsdien ben ik er in 2005 eenmaal terug geweest. Ik had toen een opdracht bij Interpolis Pensioenen bij de Martinihal aan de andere kant van de stad. De grote Sloep flat is in 1999 opgeblazen. Het filmpje blijft leuk om weer eens te zien. De versie met interviews van RTV Noord laat ook ‘onze’ huismeester Brilstra aan het woord.

Nu in 2107 is het parkeerterrein voor de Sloep een waterpartij. Waar de grote Sloep stond, staan nu blokkendoos woningen. Ik rust op een wandelbankje na uiteraard wat foto’s van de flat genomen te hebben.


Het winkelcentrum staat er nog fier. OK, de Edah is nu Coop geworden. Midscheeps toont meer veranderingen waar in ‘onze’ tijd de flats Kombuis en Toplicht het beeld bepaalden. Nu oogt alles groener en kleinschaliger. Via de Kiel steek ik naar de Overloop om de Loefzijde over te steken naar het Koerspad richting het in de jaren ’90 tusen Lewenborg en Beijum aangelegde sport- en recreatiepark Kardinge.

Regenboog in Kardinge GroningenEen eerste korte regenbui valt. Niet de moeite om de regenjas aan te doen. De regenboog boven de Kardingeplas is veel mooier. Ik wandel tussen de faciliteiten over de Parkallee de ringweg over en sla de wijk Ulgersmaborg in. Een fietspad en autoluwe Rozemarijnstraat leidt naar de Stadsweg. Ik kan me niet heugen hier al eens eerder geweest te zijn. Boerderijen opgenomen in de woonwijk en een park.

Een vader met dochter op de fiets houden me aan. Ze zijn verdwaald en zoeken de Orchideestraat. “There’s an app for that”: OSMAnd. De Pop Dijkemaweg over en weer een fietspad naar de Nieuwe Oostersluis.

Lindenlaan GroningenAan de overzijde verbaas ik me eerst over het Pioenpark over de wijk Blauwe dorp. Twee plekken die ik nog niet eerder heb gezien.

Juist gisteravond heb ik naar aanleiding van de expositie Pronkjuwelen van baksteen die geopend is in museum Het Schip in Amsterdam gekeken naar de beschikbaarheid van het gelijknamige fotoboek van fotograaf Norma van der Horst. Bij de Bruna kwam ik vervolgens het routeboekje De Amsterdamse school in Groningen van Ronald Elink Schuurman, Bob Lodewijks (mei 2017) tegen.

Deze vroeg twintigste eeuwse wijk staat vol van woningen in baksteen opgetrokken, fel gele versieringen, boerderijmodel huizen, de Simon van Hasseltschool aan de Heesterpoort-Zaagmuldersweg. De Blauwe Boerderij biedt onderdak aan creativiteit en bewustwording. De kubistisch expressionistische Siebe Jan Boumaschool is er één die in Dudoks rijtje van creaties past. Ik vermoed dat ik met genoemde boeken binnenkort hier en elders in de Stad weer te vinden ben en een heleboel foto’s ga maken op een zonnige dag.

Entree Academisch Medisch Centrum Groningen HanzepleinDe entree van het Academisch Medisch Centrum Groningen aan het Hanzeplein is ook van na mijn studentenjaren. Eerlijk gezegd ben ik er nog niet eerder geweest. Via de Nieuwe Sint Jansstraat naar de Turfsingel.

Het uitzicht op de Stadsschouwburg en het water blijft mooi. Haha, de copy shop zit er nog steeds in de Sint Jansstraat! Hier is heel wat aan werkstukken, onderzoeksresultaten en scriptiewek afgedrukte 🙂 Doorkijk Sint Jansstraat op Martinikerk GroningenDoor de bogen aan het provinciehuis zie ik het eindpunt van het Pronkjewailpad: de Martinikerk. Ik maak een omtrekkende beweging over het Martinikerkhof. Het provinciehuis en de kunstwerken hier zijn ook fotogeniek! En dan de ‘olle grieze’ maar op de plaat. De vlag met groene klok hangt uit. Het is Sint Maarten!

Na 36.5km #wandelen bij Martinikerk in #groningen en dat met Sint Maarten. #Pronkjewailpad #walking #wanderlust

A post shared by Henk-Jan van der Klis (@hjvanderklis) on


Martinikerk – station Groningen (2km)

De Toekomst ligt in GroningenOp het Waagplein duik ik de boekhandel Van der Velde in, kijken of ze de boeken over de pronkjuwelen van baksteen en routes door de stad hebben. Helaas, nergens te vinden. Dat wordt dus online bestellen.

Ik wil op zaterdagmiddag niet in de overvolle Herestraat gezien worden. Ik neem de Vismarkt en Pelsterstraat. Door op elke stadswandeling een andere weg naar het station te nemen, ontdek ik ook hier weer nieuwe dingen. Zo gaan de gevels van De Toekomst, De Walrus en het Heiligen Geest Gasthuis en de Remonstrantse Kerk (met vlaggen Bijzondere Locaties Groningen) aan de deuren en het Groninger Museum aan een strakblauwe hemel op de plaat.

Voor half drie stap ik de intercity naar Den Haag in die 14.48u zal vertrekken. Als ‘ie eenmaal rijdt, ontdek ik dat de intercity tegenwoordig niet meer in Hoogeveen stopt. Dus in Assen eruit en met de sprinter verder. Al met al veel gezien en een mooie rondwandeling door Stad en Ommelanden gemaakt.

Zie ook: