Zie de mens in museum De Fundatie Zwolle

Nog tot en met 15 januari 2017 is in museum de Fundatie in Zwolle de tentoonstelling ‘Zie de mens’ te zien. Curator Hans den Hartog Jager die eerder de exposities Meer licht (2011) en Meer macht (2014) samenstelde, heeft 100 werken uit de achterliggende eeuw gecompileerd. Portretten van de hand van bijvoorbeeld Kokoschka, Brancusi, Schad, Picasso, Nussbaum, Bacon, Goldin, Trecartin, Dumas, Richter en Rauch, van elk jaar één, in min of meer chronologische volgorde, hoewel het perspectief en vormgeving per keer anders is. Zo vind je schilderijen, video stills, video’s, foto’s, houten beelden en grotere installaties.

Een eeuw geleden kwam fotografie op, maakten naturalisme en realisme voor abstracte voorstellingen. Kunstenaars bleven uitdrukking geven aan hun mensbeeld, temidden van de woelige 20e eeuw. De expositie start met een zelfportret van Oskar Kokoschka uit 1917 vlak voordat in het Duitse leger werd opgewacht om te vechten. Het gouden ei van Constantin Brancusi als abstractie van de mens uit 1920 , maar ook de bange Jood Felix Nussbaum met identiteitsbewijs tegen een donkere achtergrond, de duistere, gekooide Sphinx van Francis Bacon uit 1953 of het letterlijk onderduiken in het afgelopen decennium. Slotstuk is de recente aankoop Gewitterfront uit 2016 van de Duitse schilder Neo Rauch.

Wie is de eigenaar van een beeld? Als je een Instagram foto van een ander gebruikt, er je eigen onzinnige teksten onder zet en op levensgroot formaat canvas drukt, is het resultaat dan jouw kunstwerk? Is het beeld dat je van Jezus van bijvoorbeeld de Lijkwade van Turijn hebt overgehouden authentiek? Wat als een kunstenares besluit haar vriendenkring te portretteren in dezelfde stijl? Hoe desparaat en mensonterend is de maker van de film over een alsmaar luid kotsend figuur in een cel? (“De hier achter dit gordijn getoonde beelden kunnen schokkend zijn voor minderjarigen.”).

Eye of the beholder is ook hier belangrijk. Wat beeldt de maker niet af? Wat doet een beeld met jou? Wie zou The Missing Person aan tafel zijn bij Ger van Elk? En over welk kunstobject hebben de Liverpoolse schoolkinderen het in hun negatieve uitlatingen over een vrouw in de videoinstallatie I See a Woman Crying (Weeping Woman) van Rineke Dijkstra? In de woorden van de brochure: “De tentoonstelling draait uiteindelijk vooral om de vraag hoe kunstenaars er de afgelopen eeuw in zijn geslaagd via de schijnbaar eenvoudige, overzichtelijke vorm van het portret de rijkdom en complexiteit van de moderne wereld op te roepen.”