Stappen in veenkolonieën en polders tussen Hoogezand en Muntendam

De FLAL Ommelander wandeltocht op 10 december 2016 rond Muntendam heb ik gemist. Kersthoppen met dochter in Oberhausen ging toen vóór. En hoewel ik van 1989-1995 in de stad Groningen heb gewoond, ben ik toen en ook sindsdien nooit in Hoogezand of Sappemeer geweest, anders dan een treinreis naar Delfzijl voor een bedrijfsbezoek aan Aldel met Bestuurlijke Informatiekunde. Vandaag maak ik het goed, dankzij een Op Verkenning route Veenkolonieën die OV-reizigersvereniging Rover vanaf station Hoogezand-Sappemeer of Sappemeer-Oost heeft uitgezet. als uitvalsbasis.

Om er een echte rondwandeling van te maken moet je het stuk tussen Sappemeer-Oost en Hoogezand-Sappemeer zelf overbruggen, desnoods per trein. De 23km lange basisroute heb ik verder aangevuld met een eigen op wandelen.groningen.nl geplande route langs knooppunten tussen Hoogezand en Slochteren. O, en mocht je niet uit het oosten of noorden van Nederland komen: hier groeten de mensen je spontaan. Als je dat niet gewend bent, is dat even schrikken misschien 😉

Kolham – Zuidbroek (9,5km)

Gemeentegrens Hoogezand SappemeerTot zover de plannen. Het begint al bij het parkeren rond half negen. Ik zie bij de A7 afslag 41 Hoogezand, dat hier de carpoolparkeerplaats tegenover de Meubelhallen Kolham c.q. start van het tweede deel van de wandeling is. Waarom dan Hoogezand zelf inrijden? Moedig stap ik de Rijksweg Oost op met de instructies van het knooppuntennetwerk in de hand. De knooppunten zelf zijn niet in het veld te vinden, dat stond ook op de website. Richtingaanduidingen staan niet in de beschrijving, enkel aanwijzingen als “Volg het pad (65m), volg de serviceweg (9m), volg Rijksweg Oost (558m), volg de weg (859m), volg de autoweg (265m) en volg Buitenhuizen (850m).” Als bij de eerst mogelijke afslag voor ‘volg de weg’ een hek de toegang tot een eigen weg van een bloemenkweker blokkeert, ben ik al klaar met deze knooppuntenwandeling. Ik pak OSMAnd erbij om in plaats van een lus naar Kolham en Foxhol via Achterdiep en Zuidbroek uit te stippelen.

Brug over Achterdiep in Sappemeer-NoordVoorlopig rechtdoor langs het Achterdiep, waar kleine vervenershuizen, vervallen boerderijen, imposante hoeven en landhuizen staan. Bij de kruising met de Verlengde Herenstraat is nog één Hoogholtje, zo’n vaste witte fiets- of voetgangersbrug te vinden. In de akkers aan beide zijden zie ik groepen reeën op hun gemak fourageren of rondkijken.

Na Sappemeer-Noord gaat de weg over in Spitsbergen. Ik moet denken aan Siberië in Drenthe, dat waarschijnlijk ook met de associatie ‘eind van de wereld’ is ontstaan. Dat één van de boerderijen de naam Nova Zembla draagt, verbaast me niet. Kilometers verder aan het einde rechts, naar Zuidbroek, waar de eind 13e eeuwse Petruskerk – van kruiskerk losstaande kerktoren – de eerste bezienswaardigheid is.

Social Sofa Kerkstraat Zuidbroek 1De A7 over en de Kerkstraat verder in valt links een reuzenrad op het bedrijventerrein op. Mooie panden als Huis Rustenbroek en het voormalige Kantongerecht trekken mijn aandacht. Ik passeer het Winschoterdiep en zie erna een witgeschillderde stalen brug over het Muntendammerdiep. Aan ‘t Wotter wordt hier bij het fotograferen bijna In ‘t Wotter, zo glad is de houten vlonder aan het water. Aan de overzijde van de straat staan twee social sofa’s. Leuk voor de verzameling van deze in Groningse dorpen her en der te vinden mozaïektaferelen waarop je kunt uitrusten of bijkletsen. Voor de liefhebber is in het stationsgebouw Zuidbroek het Noord-Nederlands Trein en Trammuseum gevestigd.

Zuidbroek – Muntendam – Sappemeer (14km)

Stilte - hier wordt gebroedt aan Tussenklappen Oostzijde MuntendamHet Muntendammerdiep is het enige niet gegraven kanaal ter wereld. In plaats daarvan zijn twee dijken aangelegd, waarbinnen het water zich bevindt. De bodemhoogte van het kanaal is dus gelijk aan de hoogte van het maaiveld van het omringende land. En dat is zo te zien enkele meters lager dan waar ik loop aan de rechterzijde van Achter de Wal en Tusssenklappen Westzijde (niet toevallige straatnamen, nu ik de Wikipedia informatie erbij gelezen heb). Bij het Oude Gemeentehuis wandel ik Muntendam in en laat het diep verder links liggen. Ik volg inmiddels de routebeschrijving van de Rover Op Verkenning tocht weer.

Zicht op plassen in heemtuin Tussen de Venen MuntendamDeze laat het aan de wandelaar of vanaf de Nieuweweg de Heemtuin Muntendam en/of het 55 hectare grote natuurgebied Tussen de Venen wordt bezocht. Ik maak met hulp van OSMAnd een zo ruim mogelijke slinger om de plassen en bossen die sinds de jaren ’70 zijn aangelegd. Voor de verandering wat onverharde paden zijn immers ook wel lekker! Karsbadde heeft geen direct verband met een slingerende weg. De boerderij tegenover de ingang van de Heemtuin is de Karsbadde-Hoeve. Karsbadde zelf een buurtschap Karsbadde. Vroeger lag er een badde (brug), waarover een zekere Kars naar zijn landbouwgrond ging.

Karsbadde op Nieuweweg MuntendamDe Rover aanwijzingen over het verloop van de Daaleweg zijn verkeerd. Het sowieso altijd lastig straatnamen te noemen die in het veld niet aangegeven zijn. Ik ben al 1,5km te ver als ik de fout ontdek. Ik ga niet meer terug, maar vervolg dan de Daaleweg naar de Poeltjelaan parallel aan de spoorlijn. Een klein nadeel van deze route: het stukje Achter de Wal in Zuidbroek zie ik nogmaals 😉

Dan volgt de W.A. Scholtenweg. Willem Albert Scholten (1819-1892) was een Groninger industrieel. Hij had onder meer een aardappelmeelfabriek in Foxhol en Hoogezand en een aardappelmoutwijnbranderij in Zuidbroek. Hij was grootaandeelhouder in de Holland-Amerika-Lijn (HAL). Uitgestrekte veengronden in zuidoost Drenthe heeft hij laten onginnen; het dorp Klazienaveen is naar zijn vrouw Klaassien Sluis, en dus niet mijn vrouw Klazien, genoemd.

Westeinde ZuidbroekMijmeren kan genoeg onderweg, of je moet de groenten- en plantenkassen aan De Akkers links mooi vinden of een boot willen kopen bij Pedro Boat aan je rechterhand. Waar het Oude Winschoterdiep uitkomt in het Winschoterdiep houd ik de linkeroever Westeinde, een erftoegangsweg, dus autoluw, aan.

Ook hier scheefgezakte of halfgesloopte boerderijen tussen nieuwbouw. Vlak voor de entree van Hoogezand-Sappemeer zie ik een wandelbankje aan het water. Tijd voor een bol en drinken.

Sappemeer – Hoogezand – Kolham (10km)

Veenborg Vosholen Hoogezand-SappemeerWaar het Oude Winschoterdiep ophoudt, sla ik linksaf, de Vosholen op. Links en rechts bedrijventerrein met onder meer voor Albert Heijn actieve Bakkerij Veenhuis en machinefabriek Dekens die aan verspaning doet. Thuis maar even opgezocht. Spanen is afval van allerhande metaalbewerkingstechnieken. Een ware tongbreker is de Tripscompagniesterdiep, dat in oost-west richting loopt. Naast het in 1994 aangelegde Adriaan Tripbos. Ernaast ligt een Operation Center van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), dat naast olie trouwens ook gas wint.

De in de voortuin opgestelde miniatuur boortoren fotografeer ik. Verderop, net voor de gaswinningslocaties plaats maken voor de woonhuizen aan De Vosholen ligt de Veenborg Welgelegen, dat is gesticht in de 17e eeuw door Jan Cornelis Spiel. Deze heeft eerst een buitenhuis gebouwd om de ontginning van het veen in goede banen te leiden. Na een aantal jaren heeft Jan Cornelis Spiel het buitenhuis omgebouwd in het huidige Veenborg Welgelegen, dat tegenwoordig een logehuis van de Odd Fellows is, maar ook te huur is als feestlocatie.

Arriva trein passeert Kleinemeesterstraat - Middenstraat Hoogezand-SappemeerNieuw Woelwijck, een buurtschap met 44 woongroepen voor in totaal bijna 400 mensen met een handicap, ligt aan de zuidzijde van Vosholen, het hele ‘dorp’ op #10. Voorbij de ingang sla ikzelf rechtsaf de Kleinemeesterstraat in. Een brandweermuseum (een andere keer eens bezoeken), Galerie Beeldenkunst wisselen het straatbeeld af, als kunstliefhebber kun je er ook voor een bak koffie terecht. Het spoor wordt hier frequent bereden. Arriva passeert hier elk kwartier, de Wiederline rijdt 8x per dag door naar Leer. De Middenstraat verlaat ik voor een fietspad tussen de bebouwing. Het Roomsepad leidt naar de laat 19e eeuwse Sint Willibrorduskerk. Schuin er tegenover aan de Noorderstraat staat een Doopsgezinde gemeente en verderop de Ontmoetingskerk van de PKN.

Welkom in HoogezandAls ik bij de overgang van Sappemeer naar Hoogezand een foto wil maken van plaatsnaambord en geelgekleurd pand aan de rechterzijde, toetert een automobilist die denkt dat ik wil oversteken, voor z’n auto wil springen, ofzo. Nee, levensmoe ben ik nog (lang) niet. Om toch een aansluiting voor wandelaars die dezelfde route vanaf het station Hoogezand-Sappemeer willen doen, ga ik door het plantsoen naar het stationscomplex, dat weinig meer voorstelt.

Spoorwegmuseum Utrecht 3Het seinhuis van Hoogezand-Sappemeer, dat stond bij de spoorwegovergang Kees de Haanstraat (Post T) even verderop, staat sinds 1998 in het Spoorwegmuseum in Utrecht, waar ik het in 2014 fotografeerde.

Kunstwerk HS bij winkelcentrum De Hooge Meeren HoogezandHet spoor weer over en door de brede jaren ’60/’70 lanen van de componistenbuurt. Aan het eind van de Mozartlaan aan de overkant van het Kieldiep is het een drukte van belang rond het Winkelcentrum De Hooge Meeren, dat zich als ‘stadshart’ promoot. Het is een van collega lintdorpen langs verveningskanalen als Nieuwleusen, Balkbrug, Staphorst, Dedemsvaart en Lutten herkenbare problematiek. Een echt hart of centrum is er niet gemaakt in de 18e of 19e eeuw. En dus moet je dat in de 20e of 21e eeuw alsnog maken.

De karakteristieke huizen aan de Burgemeester van Roijenstraat Oost steken af tegen de galerijflats verderop, de jaren ’60 3-hoog flats en huizen aan de andere kant. Niet verrassend dat je juist hier Turkse culturele centra aantreft. Bij station Martenshoek ga ik het spoor onderdoor en verderop de Meint Veningastraat in. Ook dit is duidelijk een gedempte vaart. Er is naast gescheiden rijbanen ook nog plek voor een wandelpad tussen de bomen in het midden van de winkelstraat.

Klokketoren Meint Veningastraat HoogezandDe klokketoren van de nabijgelegen Damkerk, de Amerikabrug uit 1990 – vernoemd naar burgemeester Amerika en dus inclusief een heuse burgemeestersbank – over het Kieldiep zijn de laatste bezienswaardigheden vandaag. Ik neem de Kerkstraat naar het noorden met de A7 al in zicht. De snelweg onderdoor wacht de carpoolplaats en sluit ik na 14.13u na 5 uur en 38 minuten en 34 wandelkilometers af voor vandaag bij het Slochter Molecule, althans het informatiepaneel. Om nu het talud van de snelweg op te klauteren, over te steken en in de middenberm het in 2009 geplaatste kunstwerk van het CH4 molecuul (methaan, dat heb ik van VWO 4 koolstofchemie nog wel onthouden, naast alcohol natuurlijk) te fotograferen, gaat me net te ver. Hier slechts tientallen meters vandaan werd in 1959 voor het eerst aardgas gevonden. De rest is geschiedenis.