Seks als achilleshiel van het geloof

      No Comments on Seks als achilleshiel van het geloof

Ernst Daniel Smid in GidLLIn de vijfde serie van het EO-programma God in de Lage Landen doet Ernst Daniël Smid onderzoek naar de geschiedenis van drie achilleshielen van het christelijk geloof: geld, geweld en seks. Een strenge leer en een flexibeler praktijk? Gisteren, 20 september stond seks centraal en Esther Kaper, schrijfster van Hot Issues, tipte me te kijken.

Waarom een achilleshiel?

Vooraf mijn gedachten en verwachtingen eens laten gaan. De norm die de kerk (als gemeenschap van gelovigen) zichzelf en haar leden oplegt. Celibaat, huwelijk, seks alleen binnen de kaders van het huwelijk, heteroseksualiteit. En de weerbarstige werkelijkheid van maagdelijkheid voortijdig verliezen, lusten botvieren op onschuldige kinderen, homoseksualiteit, overspel en hoererij. Ontelbare preken en boeken zijn over de norm en de worsteling met de praktijk geschreven. Openheid en eerlijkheid, persoonlijke verhalen en een bepaalde mate van ontspanning en genieten van het leven in al z’n facetten, schieten er dan snel bij in.

(de hele uitzending staat hopelijk vanaf 22 september wel op Uitzending gemist)

Ernst Daniël Smid is nog geen halve minuut gestart, of de toon is gezet. De kerkvader Augustinus van Hippo (354-430) bepaalde hoe wij denken over seks. Adam en Eva aten van de verboden vrucht, en dus worden we ‘gegrepen door seks’. Niet ingevoerde kijkers kunnen dan niet anders dan verbaasd fronzen. “Waar heeft die man het over?” Augustinus’ interpretatie van Adams gedrag na het eten van de appel heeft weinig met de bijbeltekst in Genesis 2 zelf. Hoezo, lust overviel Adam en Eva en dus bedekte ze hun kruis met vijgenbladeren?

Dichter Jacob Cats (1577-1660) voorzag zijn moralistische, seksueel getinte gedichten van plaatjes (emblemataboek uit 1618) en interpreteert Adam & Eva in Trou-ringh (1637). Mooi dat volgens de programmamakers de boeken populair werden en seksualiteit bespreekbaar zou zijn geworden, maar wat dan? Pa Johannes van der Steur (1865-1945) streed tegen prostitutie. Destijds wettelijk toegestaan, minder erg dan masturbatie of celibaat. Wikipedia laat het ontstaan van de Middernachtzending echter geheel onbenoemd, zowel op de pagina als van Van der Steur als een ontbrekend eigen lemma.

Eigen grenzen stellen

Of nu kerk of staat zedenmeester wil zijn, de leerlingen zijn niet volgzaam. Liever bepaalt men de eigen grenzen. Of dat nu de interpretatie van Genesis 2 is, de gegeven betekenis aan de feitelijke constatering dat Jezus niet vaak over seksualiteit sprak, de toelaatbaarheid van samenwonen, homoseksualiteit, homohuwelijk en bordelen. Het Economische en Sociale Geschiedenis boek Before the Industrial Revolution van Carlo M. Cipolla met het voorbeeld van de deels door bordeelbelasting gefinancierde Sint Pieter in Rome blijft me sinds het propaedeusejaar 1989-1990 bij. In de reportage vertelt Els Gouman (vóór haar huwelijk zwanger, nu eigenaresse van een ‘christelijke online erotiekshop’ Intimitijd in Driel) over de aanleiding voor haar business. Ik moest denken aan passie-coach Marc Angenent uit Utrecht. “Dit is christelijk verantwoord voor jou?” vraagt programmamaker Renze Klamer rhetorisch bij de selectie speeltjes. Het doel heiligt de middelen.


De aanvankelijk rooms-katholieke, maar later tot fervent atheïst geworden Kees Trimbos (1920-1988) verzorgde in de jaren ’60 seksuele voorlichting via de KRO. “Het spel niet kennen en je wel bemoeien met de spelregels” is immers lastig voor celibatair levende priesters. Schuldgevoel en verkrampt omgaan met seksualiteit helpt niet. De geconstateerde praktijk bezorgde Trimbos rillingen. “Het seminarie is een broedplaats van infantiele en ongezonde ontwikkelingen.” Reacties van de achterban vol goed- en afkeuring zijn van alle tijden. Verandering van binnenuit ook. De documentaire belicht de acceptatie van de anticonceptiepil en erkenning van seksueel misbruik binnen de kerk.

We raken er niet over uitgepraat…

Seks intrigeert, en terecht. Zonder seks waren we er zelf niet en zal er ook geen nageslacht zijn. De biologische, psychologische, sociale en relationele aspecten hebben elk hun boeiende kanten. De spanning, het ongemak en de schaamte, het dubbele van de moraal tegenover de praktijk blijven. Verhulling zoeken in een appel of vijgenblad tekent ook deze verkenning van seksualiteit tot de allerlaatste seconde van de documentaire.