Wat is Witte Donderdag ook alweer?

laatste avondmaal in legoGoede Vrijdag en Pasen weten mensen ook zonder christelijke opvoeding vaak nog wel redelijk te plaatsen. Als de naam Witte Donderdag valt of in bijvoorbeeld de in Outlook geïmporteerde feestdagen, is het lastig, evenals Stille Zaterdag. En dus dit jaar op deze dag wat uitleg over de achtergrond van Witte Donderdag, toen het Heilig Avondmaal werd ingesteld.

De verhalen hierover vind je in de Bijbel in alle vier evangelieën, Mattheüs 26:17-75, Marcus 14:12-72, Lucas 22:7-65, en Johannes 13:1-18:27. De jood Jezus Christus en zijn discipelen vieren de joodse feestdagen. En ten opzichte van ‘onze’ kalender moet je rekening houden met de joodse kalender die qua namen en lengte anders in elkaar zit dan dat je gewend bent.

Wat is er gebeurd?

In de middag van de veertiende van de maand Nisan, de vastendag voor het Pascha, treffen de discipelen voorbereidingen voor het Paschamaal. Na zonsondergang breekt de vijftiende Nisan aan; de eerste dag van het Paschafeest. Het Paschamaal houdt Jezus met Zijn discipelen. Tijdens deze maaltijd stelt Hij het Heilig Avondmaal in. Johannes beschrijft hoe Jezus de voeten van alle discipelen wast en hun de opdracht geeft elkaar te helpen en bij te staan. Judas vertrekt hierop, en gaat [zo blijkt later] naar het Sanhedrin om hen te helpen Jezus gevangen te nemen. In de nasleep van de maaltijd onderwijst Jezus Zijn discipelen en leert hen het Onze Vader. Vervolgens lopen ze naar de hof van Getsemane, gelegen op de Olijfberg, waar Jezus Zijn discipelen vraagt met Hem te waken. In de hof worstelt Jezus met de zware taak die Hem te wachten staat, waarbij Hij druppels bloed zweet.

Judas had ondertussen het leger van het Sanhedrin opgehaald en brengt ze naar de hof van Getsemane. Hier verraadt hij Jezus door een kus te geven, waarop Deze wordt gearresteerd en meegenomen. Eerst wordt Hij voor de hogepriester Annas gesteld, dan naar het paleis van Kajafas waarbij een valse getuigenverklaring wordt afgelegd. Hij wordt bespuwd en geslagen. Petrus, die het paleis binnen geglipt is, wordt opgemerkt. Hij ontkomt door te zeggen dat hij Jezus niet kent.

En waarom wit?

wittedonderdag-schikkingIn de orde van een dienst in een Rooms-Katholieke parochie (liturgie) spelen vaste gebruiken, symbolen, uitspraken, gebeden, lezingen en ook kleuren een belangrijke kleur. Wit is de kleur bij deze donderdag, dat staat voor ‘goed’, ‘vreugedevol’ en ‘heilig’. Wat is er zo positief aan verraad, arrestatie en tot bloedens toe zweten? Niets, zou je zeggen. Toch markeert het lijden van Jezus Christus op de donderdagavond, nacht en vrijdag (van pascha naar passie, vandaar ook de jaarlijkse uitzending van The Passion op televisie) het wegnemen van de straf van de zonde van de mensen. Dat werd tot Jezus Christus Zijn leven gaf gedaan door dieren te slachten en te verbranden voor God. Nu hoeft dat niet meer. Voor eens en altijd is verzoening voor de vervloeking van de zondige mens gekomen.

Tijdens de Eucharistieviering draagt de priester een wit gewaad en is het gebruikelijk dat alle kruisbeelden met een wit kleed worden afgedekt. De kleur wit hoort bij dagen die niet in direct verband staan met het lijden van Christus, zoals Kerst. Tijdens dagen die dat wel doen, zoals Goede Vrijdag en Pinksterzondag, wordt de kleur rood (ruber) gehanteerd. Verder is de kleur paars (vioclaceus) typerend voor de veertigdagentijd die voorafgaat aan Pasen en is groen de voorgeschreven kleur voor alle andere dagen, waarmee het de prominentste en meest reguliere liturgische kleur is. Als je weer eens in een katholieke kerk bent, moet je maar eens goed naar de tafel of preekstoel kijken.