De kracht van Critical Thinking ofwel door- en voordenken

In het Leadership Advantage Program had ons drietal in september gekozen voor het onderwerp Critical Thinking. Ten opzichte van het in een oogwenk (daarom ook Blink (2005) als titel van Malcolm Gladwell‘s bekende boek over de manier waarop ondoordachte en doordachte besluiten tot stand komen), doorloopt het besluitvormingsproces bij critical thinking 3 fasen:

  • intake (neutraal informatie inwinnen, aannames formuleren, context in de gaten houden, feiten van meningen scheiden, andere perspectieven zoeken en ze vergelijken)
  • investigate (divergeren met alternatieven, ideeën, mogelijkheden, argumenten kritisch uidagen, mentale ruis en kromme redenaties ontmaskeren, analyseren van gegevens, verbanden leggen, om daarna te convergeren, synthese en conclusies trekken en gevolgen in kaart brengen)
  • act (doen wat je kiest en effecten meten, zonodig weer naar intake om je strategie bij te stellen)

Deze procesgang kun je ook langs de plan – do – check – act (of adjust) cyclus, ofwel de kwaliteitscirkel van Deming leggen.

Critical Thinking grijpt terug op de filosoof Socrates (470-399 BC), die met zijn vragen bleef prikkelen tot de juistheid van een stelling aangetoond of verworpen kon worden. In leiderschap van een team of organisatie gaat het ook om de actie (aan studeerkameroplossingen hebben we niets, ‘breng me de actie’).

Eerste indrukken en intuïtief handelen helpen je (ook op het verkeerde been)

Gladwell gebruikt in Blink voorbeelden als de beoordeling van de echtheid van een gevonden beeldhouwwerk of speed dating. We hebben ontzag voor ‘experts’ die in split second een oordeel of waarde afgeven. Ap Dijksterhuis heeft in Het slimme onbewuste (2009) de prachtige kanten van het onbewust handelen onder de aandacht gebracht (ademen, zweten, aan de kant springen bij een naderende auto, etc.). Oefening baart kunst. Schrijven, musiceren, sporten, projecten leiden: het vergt duizenden uren training. In Het gelaagde brein (2011) van Martin Appelo is dat de gang tussen de neocortex (menselijke brein), limbisch systeem (zoogdierenbrein) en hersenstam (reptielenbrein).

Gladwell verwoordt de valkuilen zo: “However, mind-reading failures happen to all of us. They lie at the root of countless arguments, disagreements, misunderstandings and hurt feelings. And yet, because these failures are so instantaneous and so mysterious, we don’t really know how to understand them. Mind-reading failures may sometimes fall into a kind of gray area, the middle ground between deliberate and accidental. They aren’t always as obvious and spectacular as other breakdowns in rapid cognition. They are subtle and complex and surprisingly common. Our unconscious thinking is, in one critical respect, no different from our conscious thinking: In both, we are able to develop our rapid decision making with training and experience. Mind reading, as well, is an ability that improves with practice.”

Oefening baart kunst

Oefenen dus om doordacht aan de slag te gaan. De kunst om te experimenteren, fouten te durven maken en terug te komen op verkeerde veronderstellingen, hoe goed uitgedaagd en bedacht ook, hoort erbij. Waardenvrij en neutraal zijn we immers niet bij besluitvorming, ook niet bij zorgvuldige toegepaste stappenplannen als critical thinking. Ook Socrates’ wijsheid beoordelen we ‘met de kennis van nu’ anders dan 2400 jaar geleden.

Enhanced by Zemanta