Monique Samuel – Mozaïek van de revolutie

Mozaïek van een revolutieIn de zomer van 2011 reisde Monique Samuël 3 maanden door Egypte, Jordanië, Israël, bezette Westelijke Jordaanoever en Libanon om zelf te zien en te ervaren wat de veranderingen in de landen betekenen voor de regio en het boek Mozaïek van de revolutie te schrijven. Met een dubbel paspoort (Nederlands en Egyptisch), taalbeheersing (Arabisch, Nederlands, Engels, Frans), koptisch-christelijk geloof (zowel zichtbaar met een kruisketting als pols tatoeage als duidelijk in haar achternamen Abdel Messih (dienaar  van Christus), nieuwsgierigheid, risico appetijt en meer dan expliciet lesbische seksuele voorkeur heeft Monique ook zo ongeveer alles om in elke omgeving voor zowel spanning als ontspanning te kunnen zorgen. Neutraliteit bestaat niet ten opzichte van de toen nog jonge revolutie in Egypte, de bijzondere samenleving in Jordanië (monarchie, tribale verhoudingen, onevenredig grote groep genaturaliseerde Palestijnen, religieuze tegenstellingen), Isräel (intern verdeeld, grote religieuze tegenstellingen), Palestijnen (religieus verdeeld, geografisch verspreid en net als veel Israeli’s getraumatiseerd en gefrustreerd) en Libanon (ook hier opvallende tegenstellingen). De schrijfster is zich bewust van haar eigen subjectieve waarnemingen en de zekerheid hoe dan ook mensen voor het hoofd te zullen stoten.

Met haar familie in Caïro heeft ze uiteraard een speciale band en over Egypte en dan met name de grote steden Caïro en Alexandrië gaat het grootste deel van het boek. Van Arabische taalles, het laten zetten van een koptisch kruis op haar pols tot homo-ontmoetingsplekken en een bezoek aan de vuilnisbelten buiten de hoofdstad. Je leest over de grenscontroles tussen Egypte en Jordanië, ook treffend door Jan Leyers in diens De weg naar Mekka beschreven, die tussen Jordanië en Israël, een hoogst ongebruikelijke richting om als Egyptenaar te reizen en dus met alle background checks reden voor de lokale beambten om zeer alert te reageren. Frusterend en voor het gevoel mensonterend, maar ik heb als Nederlandse jongeman van 25, 26 en 28 niet anders meegemaakt op mijn reizen naar Israël en meerdaagse excursies vanuit Israël naar Egypte (Sinaï woestijn) en Jordanië. Ook de voor ons ‘vrijgevochten’ westerlingen misschien neerbuigende reacties op de met een vriendin samenreizende en als lesbisch stel herkenbare Monique zijn in context van een mannenmaatschappij, duidelijke religieuze voorschriften bij zowel joden, christenen als moslims goed te plaatsen.

Tussen alle persoonlijke indrukken staan informatieve uitstapjes met feiten en achtergronden bij godsdiensten, geschiedenis en bevolkingsgroepen van de bezochte stad, vluchtelingenkamp, toeristische trekpleister, regio of land. De revolutie die Monique Samuël zelf voor ogen staat is in eerste aanleg een persoonlijke (anderen in hun waarde laten, durven uitkomen voor eigen standpunten en voorkeuren en dus ook gewaardeerd willen worden). Precies duiden hoe de revolutie op sociaal, landelijk of regionaal uitpakt, is lastig. Dan kun je 100x door een Nederlandse krant of tv-presentator op je 22e tot Midden-Oostendeskundige worden geboombardeerd, maar naast de intellectuele bagage van studies politicologie en internationale betrekkingen heb je vooral je eigen waarnemingen. Ik herken in het boek veel van de bezochte landen, maar zie ook alweer duidelijke verschillen tussen 1995-1998 en 2011. En wat keer op keer van de bladzijden spat is een andere blik op vrouwen, openlijke seksualiteit en het een weg zoeken over deze veelkleurige mozaïek die het Midden-Oosten heet. Neem wel de subtitel serieus: “Een kijkje achter de voordeur van mijn nieuwe MIdden-Oosten.”

Over de auteur

Monique Samuël (1989) is de dochter van een Egyptische vader en Nederlandse moeder. Als politicoloog, comumnist en auteur schrijft  ze voor verschillende landelijke kranten. Ze is regelmatig te gast in de media, waaronder Pauw & Witteman, als Egypte- en Midden-Oostendeskundige. NRC Handelsblad riep haar uit tot nummer 1 van de nieuwe Midden-Oostendeskundigen.