Bezoek aan voormalig concentratiekamp Terezín – Theresienstadt

Niet dat we de locatie van de vakanties op uitzoeken, maar als er in de buurt een voormalig concentratiekamp of oorlogsmonument te bezoeken is, vinden we dit voor onszelf en de kinderen wel belangrijk. Leren herinneren, geschiedenis zo dichtbij mogelijk zien in plaats van alleen erover lezen. Na Sachsenhausen (2008) en Flossenbürg (2011) in Duitsland bezochten we in juli Terezín ofwel Theresienstadt in het noordwesten van Tsjechië. De Britse zanger Adrian Snell heeft in de jaren ’80 op zijn Song of an Exile album het gedicht Terezín van de Tsjechische jonge dichter Hanus Hachenburg (1929-1944) voor mij onder de aandacht gebracht.

Op de plaats waar de Elbe en de Ohre in elkaar samenvloeien ontstond aan het einde van de 18e eeuw de Kleine Vesting die deel uitmaakte van een groter verdedigingscomplex dat ter ere van Habsburgse keizerin Maria Theresia Terezín genoemd. Een herkenbare garnizoenstad met woonkazernes, een groot vierkant plein in het centrum en een stervormig buitenmuur met slotgracht en toegangspoorten. Tijdens de vele oorlogen die sindsdien gevoerd werden, hebben hier allerhande mensen gevangen gezeten. Als gevolg van de Nazi-terreur kwamen de gevangenissen elders al snel vol te zitten. In 1940 werd de Kleine Vesting door de gestapo opnieuw in gebruik genomen als concentratiekamp. Van 14 juni 1940 tot in mei 1945 passeerden 32.000 mensen de poorten, waaronder 5.000 vrouwen, merendeel Tsjechen, maar ook Russen, Polen, Duitsers, Nederlanders, Denen, Belgen, Joegoslaven, Fransen en Britten. De joodse afkomst en lidmaatschap van verzetsorganisaties of ongewenste linkse politieke groeperingen was reden genoeg om in Theresienstadt / Terezín te belanden.
<set_tag=”terezin”>
Het grootste deel van de mensen was er slechts op doortocht om hun einde te vinden in één van de oostelijker gelegen vernietigingskampen. In 1945 brak in de overvolle gevangenis een vlekkentyphusepidemie uit die slechts met grootschalige hulp van het Rode Leger kon worden bedwongen. De repatriëring van voormalige gevangenen duurde van mei tot september 1945. Tot 1948 deed de Kleine Vesting vervolgens dienst als interneringskamp van Duitse krijgsgevangenen en de deportatie van Duitsers uit Tsjechoslowakije.

Op een veld voor de Kleine Vesting werd in september 1945 de Nationale Begraafplaats gesticht. Zo’n 10.000 slachtoffers van de gestapo-gevangenis in de Kleine Vesting, het joodse getto in Terezín en het concentratiekamp van het nabijgelegen Litoměřice werden hierheen gebracht en begraven.

Klazien was met HAVO 4 in 1981 in het Terezín Memorial geweest. Nu waren we er als gezin op een zonnige vrijdag in juli. Voor CZK 420 heb je een gezinskaart en voor CZK 70 parkeer je je auto net buiten de Kleine Vesting. Het blijft bijzonder in volstrekte vrijheid hier rond te wandelen, indrukken op te doen in het complex, de diverse tentoonstellingen en begraafplaatsen…..en gewoon weer te kunnen wegrijden.

Veel meer vakantiefoto’s dan de paar in dit bericht vind je op Flickr.