Katrijne Bezemer – Op weg met de gnosis

In 1945 werd in het Egyptische Nag Hammadi een grote collectie geschriften van zogenaamde gnostici gevonden. Tot dan toe moest het beeld over de gnostici vooral gevormd worden uit de apologieën van kerkvaders en christelijke denkers die deze ketterij evenals andere niet aan de rechte leer van het christelijk geloof voldoende denkwijzen en stromingen afwezen. In Op weg met de gnosis neemt Katrijne Bezemer je mee langs een aantal  opmerkelijke fragmenten uit de Nag Hammadi-teksten om de kernpunten van de gnostiek te presenteren, inclusief historische achtergrond en eigentijds commentaar. Elk hoofdstuk biedt ook een aanmoediging, overigens ook niet meer dan een wijsgerige oneliner voor degenen die ‘de weg van de gnosis’ willen opgaan.

Al vanaf de eerste zin “Het gnostisch christendom zoals te voorschijn gekomen uit de oude teksten die in 1945 in Nag Hammadi gevonden zijn, biedt de moderne mens wat ontbreekt in het kerkelijke christendom van vandaag de dag.” spreekt een onverbloemde vooringenomenheid, een veronderstelde kennis van “de Kerk van Rome”, “de protestanten”, “het christendom” of “de kerken” Want de lichamelijke opstanding van Jezus Christus, het zoon van God zijn, laat staan de goddelijke drie-eenheid, de verwevenheid met het joodse volk en Gods plan door de eeuwen heen wordt stelselmatig ontkend door de gnostici. Dus hoezo dan gnostisch christendom als de ‘Jezus’ in de Nag Hammadi niet meer is dan een leraar. Van dat kaliber zijn er meer geschriften.

Ik miste de onderbouwing, de quotes of concreet man en paard noemen als het om de christelijke pendanten gaat. Want allerhande details over de Boeddhistische, Hindoeistische, Egyptische en moderne vrijzinnige opvattingen worden wel uit de doeken gedaan. Dualisme is wat structureel verondersteld wordt. Als je niets hebt met het monotheïsme van de jood, christen of moslim, doe je er goed aan je polytheïstische paradigma zelf uit te leggen en niet alleen in tegenstellingen te formuleren. Die kunnen namelijk vanaf gene zijde dan te gemakkelijk weerlegd of omzeild worden.

Soms op het bizarre af. Als een iemand Gods humor in de Bijbel niet ziet en met een opgegraven geschrift over een lachende Jezus echt iets nieuws meent ontdekt te hebben, moet ik me inhouden niet hard te gaan lachen. Als je als gnosticus oprecht gelooft dat de aarde / schepping een vergissing is, heeft dat gevolgen. Als je Jahweh verlaagt tot halgod die fouten maakt, veronderstelt dat huwelijk en seksualiteit een te grote rol in je leven kunnen hebben, elke gnostische verwijzing naar een Jezus interpreteert als de Bijbelse Jezus Christus, het ‘gewone’ Christelijke leven, lichamelijke en geestelijke opstanding verhaspelt, persoonlijke ontwikkeling als niet-christelijk onderwerp vermoed, maar wel buurt bij Islam, Boeddhisme en Hindoeïsme, doe je beide paradigmata zwaar tekort.

Een zwaktebod van een andere weg dan de Weg die ik volg: de Jezus Christus die ik onder meer vanuit de Bijbel heb mogen leren kennen.

Over de auteur

Katrijne Bezemer is historicus en theoloog. Toen in de jaren tachtig van de vorige eeuw de vertalingen van diverse gnostieke teksten beschikbaar kwamen, had de gnosis – naast de mystieke tradities en de ethiek – reeds haar grote interesse. Zij is werkzaam als predikant, geeft lezingen en leidt leeskringen op het terrein van de gnosis en de mystiek.

About Henk-Jan van der Klis

Henk-Jan van der Klis is a project management professional, domain lead Transformation & Innovation at Capgemini Financial Services, trainer, seasoned editor, and blogger.