Zwolle in het licht van de Moderne Devotie

Tot en met 8 januari 2012 is in Museum De Fundatie in Zwolle (ik was er eind 2010 voor een tentoonstelling over de Biedermeier en Neoclassicisme) een tentoonstelling over kunst en handschriften uit de tijd van de Moderne Devotie. Thomas à Kempis, schrijver van De Navolging van Christus, is misschien een naam die je in dat kader herkent.

De Navolging van Christus is na de Bijbel het meest gelezen boek in het christendom. Het thema Van Albrecht Dürer en Thomas à Kempis belicht de periode rond 1500. Abrecht Dürer en Quinten Massys hoorden bij de laatste middeleeuwse schilders, voordat de renaissance intrad. In dezelfde periode inspireerde De Moderne Devotie de kunstenaars van de Sarijs-handschriften, overigens een verschrijving van Marijs. Bij het kopiëren van handschriften werden wel meer fouten gemaakt. De prachtig versierde handschriften werden onder meer in het Fraterhuis in Zwolle gemaakt en met name de verluchtingen van de ‘Zwolse meesters’ behoren tot de top van de laat-middeleeuwse boekverluchtingen in Nederland. De Zwolse Sarijs-handschriften zijn zelden voor een groot publiek getoond. Kunst van de hand van Meester Arnt van Zwolle, Meester van Hoogstraten en kunstenaars uit de omgeving van Dieric Bouts en Jan Gossaert verbeelden het lijden van Christus. De theologische verschuiving om Christus als Almachtige Koningen te verruilen voor de lijdende Christus bracht Hem dichter bij de mensen. In die tijd (pas) ontstonden de kruisstatieën. Grappig zijn wel de ‘eigentijdse’ elementen in de schilderijen, zoals kerken op de achtergrond van Golgotha of Middeleeuwse kastelen als verblijf van het Sanhedrin of de Romeinse bestuurders in Jeruzalem.

De uitbeeldingen in de getijdeboeken of schilderijen stuurden de persoonlijke devotie en meditaties van de gelovigen. Diverse malen uitgebeeld, maar niet in de Bijbel terug te vinden is het tafereel van Jezus Christus zittend op koude steen, wachtend op kruisiging. Een tafereel, dat me nog nooit eerder was opgevallen.

In het Stedelijk Museum Zwolle is tegelijkertijd de tentoonstelling Aan God gehecht over de Moderne Devotie met in het Drostenhuis een muurschildering van Gijs Frieling, op de begane grond van de nieuwbouw handschriften, gebruiksvoorwerpen, gebeente en uitleg over de beweging, de broeders en zusters van het Gemeene Leven. Boven was er ruimte op twee etages voor actuele kunst Door geloof gedreven met nieuw werk van Gijs Frieling, Marc Mulders, Sela en Rinke Nijburg. Door geloof gedreven, maar dan wel met heel uiteenlopende opvattingen. Rinke Nijburgs interpretaties van de omzwervingen van de Arma Christi en het op schoot van Ganesh laten belanden van de stervende Christus zal niet door iedereen gewaardeerd kunnen worden. De combinaties van fotografie, uitsneden, natuur en geloof door Marc Mulders is opener, indirecter. De stigmata, de wonden van Christus, worden door deze kunstenaars gezien als “het beeld” als de kern van het geloof rond de dood en de opstanding van Jezus Christus. Liesbeth Labeur aka Sela (een rustteken in een Psalm) filmde het snijden van witbrood voor een avondmaalsviering in een protestantse kerk en het zwart schilderen van haar schoenen om er helemaal bij te horen. De schimmelende witbroden torso van Christus in een glazen kist stigmatiseren verder.

Door geloof gedreven is t/m 31 maart 2012 te bekijken; het verhaal van de Moderne Devotie Aan God gehecht t/m 8 januari 2012.

Enhanced by Zemanta