Voormalig concentratiekamp Flossenbürg helpt herinneren

“We hebben wel van Dachau en Auschwitz gehoord, maar nooit van Flossenbürg.” was één van de zinnen in de tijdelijke tentoonstelling eind juli in het voormalig concentratiekamp Flossenbürg in het oosten van Beieren, tegen de Tsjechische grens. Het had ook voor ons kunnen gelden. Het is geen hobby om elke vakantie een concentratiekamp te bezoeken, maar vinden het wel nuttig voor onszelf en onze kinderen om de tijdens het Duits nationaal socialisme / Hitlerbewind begane wreedheden zo aanschouwelijk mogelijk te maken. Prima, dat groep 8 van de CNS Balkbrug daarom elk jaar een bezoek aan voormalig kamp Westerbork brengt. En zo stonden we na het bezoek aan Sachsenhausen bij Berlijn (december 2008) nu opnieuw aan de poort van een voormalig Duits concentratiekamp.

In 1936 en ’37 werd rond de plaatselijke steengroeve, waar vooral grantiet gewonnen werd, een concentratiekamp gebouwd. Van 1938 tot 1945 zaten hier totaal 100.000 mensen gevangen uit 30 landen. Grote groepen zigeuners, homosexuelen, joden en Jehovagetuigen. In totaal hebben 1.162 Nederlanders gevangen gezeten. Er werd gewerkt in de steengroeve of in wapenfabrieken. Met 90 satellietkampen behoorde Flossenbürg tot de grotere concentratiekampen in het Derde Rijk. Vlak voor de bevrijding door het Amerikaanse leger in april 1945 werden de gevangenen, uitgezonderd de zieken, op dodenmarsen richting Dachau geleid. Slechts één groep bereikte daadwerkelijk Dachau (bij München), de andere werden onderweg gered door de Amerikanen of betreurden gevallenen. Eveneens vlak voor de bevrijding vond in Flossenbürg de bekende Duitse theoloog en verzetstrijder Diettrich Bonhoeffer op 9 april 1945 de dood door ophanging.

Pas sinds 2007 is het terrein in de huidige vorm volledig ingericht met 2 tentoonstellingsruimtes, eregraf, diverse monumenten en nog te bezoeken wachttorens en crematorium. De vaste tentoonstelling in het voormalige badhuis leert over de geschiedenis van het kamp, geeft de gevangenen een gezicht en laat zien welke kampen er in de omgeving nog meer zijn opgetuigd. De tijdelijke tentoonstelling in de voormalige keuken liet bij ons bezoek juist portretten van plaatselijke dorpelingen, leeftijdgenoten en landschapsfoto’s van Flossenbürg zien. Want, hoe geef je na de oorlog vorm aan het dorp? Is het te rechtvaardigen voormalig kampterrein tot woonwijk om te bouwen, in de jaren ’50 vernieuwde ansichtkaarten ‘groeten uit Flossenbürg’ te ontwerpen? Of past meer de laatste aanpassing van het kampterrein door de appèlplaats te ontdoen van een fabriek en juist de leegte te laten spreken?

Nu de kinderen weer 2,5 jaar ouder zijn dan in Sachsenhausen kun je weer meer uitleggen, maar hebben ze zelf via school en tv ook al heel veel meegekregen. Begrip, maar ook veel waarom-vragen. Dat het een druilerige dag was, zondag 31 juli 2011, deerde niet. Ik vond het wel passend bij een bezoek aan een van barakken, hekken en mensen ontdaan KZ Flossenbürg.

Veel meer informatie over Flossenbürg vind je op dhm.de, een Belgische site, Third Reich in Ruins, Bauzeugen, Wikipedia en de officiële website van de beherende organisatie. De toegang is gratis en de locatie is het gehele jaar geopend.