Martijn Aslander & Erwin Witteveen – Easycratie

In de kerstvakantie kwam ik eindelijk toe aan alweer tot 2e druk gekomen Easycratie van Martijn Aslander & Erwin Witteveen (gratis e-book in PDF). Easycratie is géén pamflet of oproep tot anarchie, hoewel de auteurs in bijna elk probleem in de samenleving een bureacratisch element zien. Er zijn genoeg mensen met oplossingen, maar minstens evenveel belemmeringen in de vorm van regels, protocollen, procedures, hiërarchieën en een gebrek aan samenwerking. Zie ter illustratie mijn Vrijgeleide A38 blog over vermoedelijk vanuit incompetentie wegkruipen achter regels en procedures. Een nieuwe manier van organiseren en samenwerken, gebruikmakend van de mogelijkheden van de 21e eeuw, ook binnen bestaande organisaties betitelen de auteurs als Easycratie. Een aantal hippe thema’s als wisdom of the crowds, swarm intelligence, transparantie en verbinding zoeken worden verenigd tot een leuke vorm van organiseren en werken zonder nadruk op hiërarchie. Direct wordt de behoudzuchtige manager in de arm genomen. Net als de veranderingsgezinde ‘easycraat’ staat blijvende toegevoegde waarde van de organisatie, continuïteit en rendement van concurrentievoordelen voorop. De zittende machthebbers hebben weinig te vrezen van de innerlijk gedreven en dus minder op macht en positie belust zijnde ‘volgende generatie’. Daniel Pink schreef met Drive hier boeiende inzichten over. Waar Lifehacking efficiency tools aan individuen biedt, is de Easycratie dé logische manier om kennis te delen en samen te werken in groepen in de 21e eeuw.

De boekenkast

In de geest van hun werk, zijn de schrijvers open over hun inspiratiebronnen. Kennis is er om gedeeld te worden. En zo staat het duo uitgebreid stil bij:

Sterk verlaagde toelatingsdrempels tot kennis (gratis, onbaatzuchtig beschikbaar gesteld) biedt nieuwkomers kansen, zolang ze niet gehinderd worden door teveel overhead. Het voorbeeld van Wikipedia doet het dan goed, dat van morgen een nieuwe bank beginnen al minder. We hebben in de afgelopen jaren gezien waarom het goed is, dat nieuwe toetreders (IJslandse banken op de Nederlandse markt bijvoorbeeld) niet voor niets onder toezicht staan, en dat niet elke branche een speeltuin is. Zou je medicijnen willen slikken of in een vliegtuig stappen, ontworpen door je buurjongen? Hoe ziet de easycratie er over 10 jaar uit? Het zou goed zijn langjarig onderzoek naar nieuwe organisatievormen als deze te doen, voorbij de hype fase. Immers, er moet nog steeds geld verdiend worden, ook in de 1 promille inkomen afstaande 1.000 ware fans of in de ook volgens Anderson niet volledig ‘gratis’ economie.

Kuddegedrag of collectieve intelligentie?

Het voorbeeld van de NVKP rond de voors en tegens van een humaan papillomavirus in 2009 is wat mij betreft niet een van swarm intelligence, als wel kuddegedrag zonder na te denken, massapsychose van het soort waarmee dictaturen groot gebracht worden, of populistische partijen aan hun stemmen. Crowdsourcing, Google en Twitter als nieuws- en informatiebronnen, het blijven populaire voorbeelden. Maar in alle eerlijkheid, hoeveel #durftevragen tweets blijven onbeantwoord? Hoeveel geruchten blijken broodje aap? Wat als je echt diepgravend onderzoek moet doen en verder wil dan oppervlakkige feitenkennis. Aan het verborgen web of nog niet gedigitaliseerde kennis wagen de auteurs zich m.i. onvoldoende. Hoe je leert autorijden, timmeren, datacenters aanleggen, groepen leiden, fotograferen, schilderen of pianospelen, haal je niet uit Google of je social network.

Terecht wijzen de schrijvers op het belang van reputatie, sociaal kapitaal van zowel individuen als groepen/organisaties. Ook het proces van kennisontwikkeling en -toepassing, het beoefenen van ‘wetenschap’ en de vertaling ervan naar het bedrijfsleven zou in een easycratische samenleving sneller gaan en van hogere kwaliteit zijn. Waarschuwend tegen critici stellen de auteurs, dat de zwerm (wij met z’n allen) de commerciële organisaties verslaan. Of Unilever, Procter & Gambler, het RIVM en Buma-Stemra binnenkort echt het veld ruimen voor crowdsourced producten en diensten, valt echter nog te bezien. Waar voorbeelden van easycratie principieel een criminele basis hebben (ideeën of producten stelen of zonder toestemming namaken), verlang ik naar meer oorspronkelijkheid en de principes uit het boek ook daadwerkelijk toepassen in bestaande organisaties. Als ZZP’er jezelf tot goeroe of expert verklaren is een ander kunstje dat in een grotere organisatie als zodanig erkend worden. Daarvoor heb je wel degelijk tegendraads, eigenwijs, vindingrijk gedrag, volharding en inspiratie voor nodig, maar ook executiekracht (investeringen, vermogen, machines, medestanders, wederverkopers, afnemers, betalende klanten) om er je oude dag mee te halen.

Geld en waardebepaling

Zwak is het hoofdstuk over waardebepaling. Hoezo nadruk op geld in plaats van waarde? Geld is slechts papier, een stuk metaal of wat getallen in een administratiesysteem. De waarde die het vertegenwoordigt, is bepalend. De waarde die je schenkt aan een schilderij, een hopelijk in de toekomst wel winstgevende start-up, een kilo varkenslappen of nieuwbouwhuis, bepaalt hoeveel ‘geld’ je moet lappen. Dat waarde kan schommelen, kan elke econoom je komen uitleggen. Aslander en Witteveen grijpen ook mis, waar het op rente aankomt. Rente is voor een econoom een waardering van het gelopen risico. En zo betaal of ontvang je voor een lening, spaargeld, een herverzekerd risico of een verzekering meer of minder ‘rente’.

Anderson’s ideeën uit diens tweede deel van Free komen onvoldoende over het voetlicht. Daarmee lijkt ‘gratis’ of zelfs geld toe krijgen het nieuwe business model. Sorry, heren, maar als websiteklikker meer dan het minimumloon verdienen, gaat echt nog niet. En ja, ik ken de modellen van MoneyMiljonair, iPay.nl e.d. Zingeving, de kern van Pink’s Drive als innerlijke motivator, krijgt een hoofdstuk, waarna de schrijvers een aantal easycratische voorbeelden beschrijven in de profit sector en non-profit sector die nog wel dicht tegen Lifehacking tools en huidige webtoepassingen als Twitter en Facebook eren.