Bourtanger Moor wandeltocht

Vandaag organiseerde de FLAL de Bourtangermoor wandeltocht vanuit Restaurant ‘s Lands Huys binnen de vestingpoorten van de al oude vesting Bourtange, in meerdere opzichten uniek. De wandeling voerde namelijk over zowel Hollandse als Duitse grond, was afwisselend over verharde paden, drassige weilanden, bospaden, een veenpad en ‘gewoon’ asfalt. En ditmaal vanwege het kostenbesparend uitzetten van gegevensservices op de mobiel ook géén SportyPal mashup van de route of mijn snelheden. De ruim 34 wandelkilometers heb ik in 5,5u afgelegd, dus opnieuw een prima 6,2 km/u gemiddeld.

Achtergrond Bourtangermoor

Het Bourtangermoor (moeras) ontstond rond 5000 voor Chr. Het had de vorm van een V. De westelijke poot, het oerstroomdal van de Hunze, werd in het westen begrensd door de Hondsrug, en strekte zich in het noorden uit tot bij Groningen. De oostelijke poot lag in het stroomdal van de Eems. De zuidpunt van het gebied lag bij Lingen. Het moeras had een grootte van 3000 vierkante kilometer. Van het Bourtangermoor is nu een gebied overgebleven van 140 vierkante kilometer en is ondergebracht in het Duits-Nederlandse Internationale Natuurpark Bourtanger Moor – Bargerveen.

Door het moeras liepen slecht begaanbare zandruggen (tangen). De tange die hier door het moeras liep had een breed stuk (twee karrensporen breed) waar men elkaar kon passeren. Door de ligging van deze tange was een handelsroute van Groningen naar Westfalen ontstaan.

In het jaar 1580, tijdens de Tachtigjarige Oorlog met Spanje, was dit tevens een belangrijke tange om de stad Groningen vanuit het Duitse vorstenplaats Hannover (Duitsland) te bevoorraden. Om deze bevoorrading te blokkeren, alsook om het goederen- verkeer te controleren, gaf prins Willem van Oranje aan overste Diederick van Sonoy (een Geuzenleider) opdracht om in die route een vesting aan te leggen, hetgeen later uitgroeide tot de vesting Bourtange. Onder graaf Lodewijk werd in 1593 de vesting voltooid.

Na de overgave van de stad Groningen, 23 juli 1594, werd de vesting onderdeel van de grensverdeling. Door de komst van “modernere” wapens werd de vesting overbodig en in 1581 opgeheven. Daarna werd het een gewoon dorp en werden de wallen veelal geslecht. Omstreeks 1970 werden er reconstructieprojecten opgezet om de vesting zoveel als mogelijk weer terug te brengen naar zoals het moet zijn geweest in 1672 om er een toeristische trekpleister van te maken.

De route

Na de start wandelden we door de al oude verdedigingslinie richting de Duitse grens. Hier komt u in het veengebied Emsland terecht.  Het Emsland gebied heeft een zeer bewogen verleden. Langs de rivier de Ems waren al zeer vroeg nederzettingen te vinden terwijl het Emsland nog woest en ledig was. Hieraan kwam vanaf 1785 een einde want onder de regering van de bisschop van Münster werden vanaf dat jaar de eerste veendorpen gesticht en werd het veen afgegraven. Omstreeks 1933 werden hier de eerste straf- en concentratiekampen van het Duitse Derde Rijk gebouwd. In die kampen werden tegenstanders van het bewind geplaatst, alsmede Poolse en Russische krijsgevangenen, die het gebied verder ontgonnen.

Arenberg forst is genoemd naar Prosper Lodewijk van Arenberg, tweede hertog van Meppen (1785 – 1861) en van het hertogdom Arenberg, het huidige Emsland. De 35 km-route ging door richtig Wehrtannen. Wehrtannen is nog een vrij jonge plaats (siedlung), een mooie uitdrukking voor een verzameling kasten van huizen op vrije kavels, waar menig Nederlands kenteken op het erf te vinden is. Op het pleintje, aan de rand van het bos, is een gedenksteen geplaatst ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan van Whertannen (1954 – 2004). Het wat grotere dorp Dersum was van oorsprong een nederzetting aan de rivier de Ems en bestaat ongeveer 1157 jaar. Bezienswaardigheid in het dorp is de R.K.-kerk, de Antoniuskerk. Deze werd in 1850 als zusterkerk van de R.K.-kerk te Papenburg gebouwd. De kerk heeft fraaie brandgeschilderde ramen. In Hotel Ganseforth Zur Silberen Gans werd koffie geschonken.

De rivier de Ems begint als klein stroompje van kwelwater in het natuurgebied Moosheide bij Hövelhof, in de buurt van de stad Paderborn. Tevens is de rivier de afwateringsrivier van het Teutenburgerwoud. De Ems is de kleinste rivier van Duitsland en is 317 km lang.

In 1871 is men begonnen met het afsnijden van de vele bochten in de Ems. Tevens werden vele sluizen en stuwen gebouwd om het waterpeil in de Ems beheersbaar te maken. Op die wijze is het Ems Dortmund-kanaal ontstaan. Deze werd in 1899 opengesteld voor de scheepvaart. Een deel van de route (van kilometer 200-204) voerde langs de Ems, waar de rivier sneller stroomde dan ik wandelde.

De volgende tussenstop was in het op-en-top katholieke dorp Heede bij café Kuper. Naast diverse kerken en kappellen, sculpturen van bijbelse verhalen en een vorig jaar onthuld beeld van Paus Johannes Paulus II heeft het dorp een 1.000+ jaar oude linde. De weg terug naar Nederland liep via Kaltentange en de wandelroute over de linie bij Abeltjeshuis richting vesting Bourtange.

Enhanced by Zemanta