Yasmine Allas – Een nagelaten verhaal

Schrijfster Yasmine Allas werd in 1967 in Somalië geboren. In 1977 werd haar vader vermoed, 8 jaar later ontvluchtte ze haar land om 2 jaar later in Nederland terecht te komen. In 1998 debuteerde ze met de roman Idil, een meisje, in 2001 gevolgd door De generaal met de zes vingers en in 2004 De blauwe kamer.

In 2006 trok ze met een cameraploeg van Paul Rosenmöller terug naar haar moederland. Het werd een “gevoelig en rauw sprookje.” Om meer en exacter met haar verleden de confrontatie aan te gaan, schreef ze in 2010 Een nagelaten verhaal. Ja, de irritante cameraploeg met interviewer Rob is er ook in de roman, maar ondanks aandringen opereert de vertelster het liefst zelf en zonder camera’s.

iemand, het liefst een oudere man, die mij buiten het zicht van de camera naar de plekken van mijn jeugd zou brengen. Midden in de nacht, ongestoord. Die fantasie, dat verlangen is in mijn hoofd gaan groeien en gaf mij houvast om overdag rond te lopen. Ik was bang voor mijn eigen volk. De fantasie over die oude man betekende het begin van deze roman, hij zou uitgroeien tot het personage Najib die de hoofdpersoon naar haar geboortehuis leidt.’

De psychologische roman speelt zich af in een aantal tijdvakken en heeft verschillende vertellers. Afwisselend worden de verhaallijnen weer opgepakt en samengebracht. In 1964 wordt Hardoe in een niet-nader genoemd Afrikaans land gebombardeerd. De jonge Zeyneb meldt zich om verpleegster te worden, behandelt gewonde frontsoldaten. Eén van hen aan en ontmoet er frontsoldaten, zo ook een zuiderling die in het verhaal De Vreemdeling blijft heten. Van zijn kant is het liefde op het eerste gezicht, van haar kant groeit de liefde gestaag. Op de Denkgalerij in het Geestesloze Ziekenhuis verklaren ze elkaar de liefde en begint de zwijgzame Vreemdeling te praten. Een half jaar later komt hij naar haar dorp om haar hand te vragen. Hoewel vrij opgevoed, wordt Zeyneb speelbal in de familietraditie. Immers, Allah heeft de vader aangesteld om te hoeden over de kinderen en vooral binnen de clan een huwelijkspartner te zoeken. Woorden als liefde passen in het vocabulaire van man noch vrouw. Na een ruzie met familieleden, waaronder de vader van Zeyneb en de vader van de in de familietraditie passende bruidegom wordt de laatste doodgeschoten door vriend Guleed.

In 2007 is de ik-vertelster ‘Torretje’ aan het woord. Zij trekt met de tv-ploeg naar haar geboorteland. Ze woont met een Nederlandse vriend Feico in Amsterdam en is inmiddels volledig ingeburgerd. Zozeer, dat de Deventer koek meegaat naar Afrika en ze gaandeweg het verhaal steeds meer bevestigd krijgt, dat je eigenlijk niet moet wroeten in je verleden (zoals een westerling dat wil doen), maar je moet schikken in het heden (zoals een Afrikaan en zeker de door de burgeroorlog getraumatiseerde landgenoten van nu). Met de naar Australië geëmigreerde tante Ahlan heeft ze zo nu en dan telefonisch contact, maar de telkens op seks uitdraaiende verhalen van tante houden zowel het heden als het verleden op afstand. Echt persoonlijk contact is er niet. Torretje is heimelijk verliefd op Guleed, de vriend van haar vader. Na dagen zoeken en filmen in Afrika ontdekt ze eindelijke een bekende in de voormalige snoepwinkel Nac Nac, Najib. Onder het mom van ‘even een frisse neus halen’ om de cameraploeg van zich af te schudden ontmoet ze ‘s nachts Najib. Het ritueel geslachte schapenvlees verdraagt ze echter niet, de Deventer koek valt beter. Een bezoek aan het geboortehuis van Torretje kan wel, maar het ziekenhuis en dus de Denkgalerij is een ruïne. Een bezoek zou een desillusie zijn geworden. De identiteit van Torretje wordt aangescherpt. Omdat haar nageboorte niet in de tuin is begraven, maar waarschijnlijk door een ezel opgegeten en ze geen moedermelk gedronken heeft, is geen echte autochtoon. Maar wat is ze wel? Nederlandse? En wat zoekt ze dan hier in Afrika? Wat brengt ze mee voor haar moederland? Op zowel de as met Feico, de cameraploeg als tantje Ahlan wordt deze crisis verder uitgediept. Wat ergens in het boek aan soldaten wordt toegeschreven (niet denken over je verleden, handelen in het nu) blijkt evenzeer op de naar liefde hunkerende Torretje en haar (groot)ouders van toepassing.

Een nagelaten verhaal heeft zo diverse lagen. Van het doorvertellen van familietradities en -lijnen, maar ook de gevolgen van het nalaten van echt liefhebben, het geen gehoor geven aan de oproep van de lokale bevolking om vooral te schrijven over de armoede in het land en zo steun vanuit het westen te krijgen. De tv-reportage kan eveneens als ‘nagelaten verhaal’ beschouwd worden. Die kan immers niet geslaagd zijn.