Herta Müller – Ademschommel

Herta Müller - AdemschommelHerta Müller (1953) won met Ademschommel de Nobelprijs voor de Literatuur in 2009, goede reden om het boek zelf te lezen. Januari 1945. Roemenië, dat aan de kant van Hitler stond, heeft al gecapituleerd en de Duitstalige minderheid van de bevolking leeft in angst. In 1944 werd in Roemenië Antonescu’s fascistische regime door de Russen omvergeworpen. Alle in Roemenië woonachtige Duitsers werden opgeroepen om mee te helpen in de Russische ‘wederopbouw’. Müllers vader was SS-er geweest. Naast de moeder van Herta Müller werd ook Oskar Pastior in een kamp tewerkgesteld. Hij maakte aantekeningen van zijn kampleven, en voor zijn overlijden in 2006 gaf hij Müller toestemming om die in een roman te verwerken. In die aantekeningen ligt de basis van Ademschommel. Müller komt er in de epiloog op terug. Oskar is in het boek de zeventienjarige Leopold Auberg die per trein wordt afgevoerd naar een werkkamp bij een cokesfabriek op de Russische steppe. Juist het bizarre van ‘aan de kant van de daders’ staan, maakt het zelf ondergaan van vernederingen, zinloosheid en het moedwillig ombrengen van gevangenen tot een ontluisterend verhaal. Want zoals er talloze verhalen zijn opgetekend over joden in Duitse concentratiekampen, laat Ademschommel een andere setting met zelfde wreedheden zien.  Müller pent in voornamelijk korte thematische hoofdstukken veel aspecten van het kampleven, zoals de schaarse persoonlijke spullen, het geven van namen aan de meest ordinaire elementen in het kamp, de geuren, kleuren, eten, omgang tussen mannen en vrouwen, de honger, bedelen en stelen, ziekte en het werk in de fabriek en open mijnbouw op.

Als Leo na vijf jaar wordt vrijgelaten en weer terugkeert in Roemenië, is hij behoorlijk getraumatiseerd. Begrijpelijk komen kampervaringen dagelijks terug in zijn nieuwe werk, de grote moeite zich te binden aan een partner en weer te wortelen in de naoorlogse samenleving. Müllers woordkeuze en -vondsten spreken tot de verbeelding. Van de Melde en de hongerengel, de harteschop en ademschommel.