Henry Mintzberg – Managers, maar dan echte

Managers, not MBAsDe Nederlandse vertaling van Managers, no MBAs (2005), was na Structures in Fives (1982) tijdens mijn universiteitsjaren, een recente boeiende herontdekking van Henry Mintzberg‘s huidige inzichten over de vorming van management en leiderschap.

In het eerste deel van het boek zet Mintzberg eerst zijn visie op leiderschap en management neer. Hij gebruikt de begrippen bewust door elkaar en heeft lak aan een kunstmatig onderscheid “Er bestaan inderdaad geboren leiders, en geen enkele samenleving kan zich andere dan natuurlijke leiders veroorloven. Leiderschap en management zijn het leven zelf, ze bestaan niet uit een stukje techniek dat los staat van het handelen en bestaan van de mens. Een opleiding kan geen levenservaring storten in een vat met aangeboren intelligentie, zelfs niet in een vat vol leiderschapscapaciteiten. Wel kan ze bijdragen aan de vormgeving van een vat dat al tot de rand is gevuld met ervaringen die leiding geven en het leven zelf hebben opgeleverd.” Heldere taal, dat de nature-nurture discussie in de kiem smoort. Een traditionele MBA opleiding komt dan op het verkeerde moment (net afgestudeerd, of ruim ervaren), met verkeerde methoden (standaard pakket, veel hoorcolleges, te zwaar leunend op cases, te weinig interactief en veel te weinig gebruik makend van de ervaring van de cursisten).

Management lijkt misvormd te zijn tot management by analysis, besluitvorming (ook volgens ‘mijn’ professor Bestuurlijke Informatiekunde Aart Bosman destijds de essentie), strategie of het handelen van de president-directeur alleen. Waar zijn de zachte vaardigheden? Waar zijn synthese en de toepassing? Het effect: verkeerde resultaten met een corrumpering van de maatschappelijke instituties. Mintzberg schreef het boek aan de vooravond van de val van Enron. De vele voorbeelden in binnen- en buitenland van rooskleurig geschetste resultaten versus een beroerde operatie en een grote afstand tussen management en werkvloer liggen voor het oprapen.

“Bij leiderschap gaat het niet om het nemen van intelligente beslissingen en het sluiten van steeds grotere transacties, en al helemaal neit om de kans er zelf beter van te worden. Leiderschap houdt in: andere mensen zover zien te krijgen dat ze zelf goede besluiten nemen en dingen beter doen. Met andere woorden, de positieve energie helpen vrijmaken die mensen van nature al bezitten. Effectief leiderschap is meer dan inspiratie en empowerment; meer binding dan beheersing; meer voordoen dan zelf beslissen. En dit alles dooe middel van inzet – om te beginnen van de leider zelf, en als gevolg daarvan de inzet van anderen. Om dit te bereiken moet leiderschap legitiem zijn; het moet door de geleiden niet alleen worden aanvaard, maar ook gerespecteerd.” (p.151)

Management is een praktische activiteit, waarin een grote mate van ambachtelijkheid (ervaring) is verweven met een bepaalde hoeveelheid kunstenaarschap (inzicht) en een beetje wetenschappelijkheid (analyse). Een opleiding waarin de wetenschap te sterk wordt benadrukt, bevordert een managementstijl die te ‘calculerend’ is of, wanneer de afgestudeerden zoals ze tegenwoordig steeds vaker doen zich als kunstenaar zien, tot een daarmee verwante ‘heroïsche’ stijl. De vorming van zulke managers vereist een andere opzet van de managementopleiding. In het tweede deel staat Mintzberg dan ook uitgebreid stil bij de opzet van International Masters in Practicing Management. Deze samenwerking tussen instellingen in Frankrijk, Canada, India, Japan en Engeland heeft het afgelopen decennium bewezen, dat wereldwijd managers gebaat zijn bij een andere wijze van managementvorming, waarin de nadelen van de traditionele MBA’s wegvallen. Managers, maar dan echte is bestemd voor alle weldenkende lezers met belangstelling voor de managementopleiding en de managementpraktijk: onderwijsontwikkelaars, opleiders, managers en voor andere kandidaten voor een MBA-opleiding, studenten en afgestudeerden, op zijn minst hen die de nodige twijfel over de bijbehorende titel koesteren.

Ik ben alweer geprikkeld om Russell Ackoff‘s Management f-LAWS te lezen (‘the common sins of management’)