Maaltijd van de Heer - ernstig of blij?

In vrijwel alle kerken en gemeenten wordt periodiek het Heilig Avondmaal (ja, met hoofdletters, en vaak 's ochtends, onbegrijpelijk voor een niet-gelovige), eucharistie of Maaltijd van de Heer gevierd. Afhankelijk van het soort kerk waar je naartoe gaat, wordt het elke samenkomst, eenmaal per week, maandelijks, eenmaal per kwartaal of slechts bij hoge uitzondering gevierd. Vorm, regelmaat en deelname worden allemaal per denominatie ingevuld.

Vaak hangt er een zeer ernstige sfeer rondom de maaltijd, worden bijbelteksten met vermaningen gelezen, of neemt slechts een klein deel van de kerk of gemeente deel, hetgeen de indruk geeft, alsof het wel heel bijzonder en voor slechts weinigen toegankelijk is.

Karakter maaltijd van de Heer
Lang voordat je met een ouweltje of stukje brood en een klein slokje wijn of druivensap een 'maaltijd' hebt, was de maaltijd waarover je leest in Matthe¨s, Marcus, Lucas, Handelingen, 1 Corinthiërs 11, etc. een liefdesmaal (agape maaltijd Judas 1 vers 12), een feestelijke maaltijd waarvoor iedereen wat meeneemt en ook deelt met de anderen. Deze praktijk liep in Corinthe niet goed. Daarop slaat het veelvuldig gelezen stuk van Paulus in 1 Corinthiërs 11 verzen 17-34:

"Nu ik u toch aanwijzingen geef: ik kan u niet prijzen om uw samenkomsten. Die doen meer kwaad dan goed. Om te beginnen: ik hoor dat u bij uw samenkomsten in de gemeente partijen vormt. Tot op zekere hoogte geloof ik dat ook. Het is onvermijdelijk dat er partijvorming onder u is, zodat duidelijk wordt wie van u betrouwbaar is. Alleen, u komt niet samen om de maaltijd van de Heer te vieren. Van wat u hebt meegebracht eet u alleen zelf, zodat de een honger heeft en de ander dronken is. Hebt u soms geen eigen huis waar u kunt eten en drinken? Of veracht u de gemeente van God en wilt u de armen onder u vernederen? Wat moet ik hierover zeggen? Moet ik u soms prijzen? Dat doe ik in geen geval. Want wat ik heb ontvangen en aan u heb doorgegeven, gaat terug op de Heer zelf. In de nacht waarin de Heer Jezus werd uitgeleverd nam hij een brood, sprak het dankgebed uit, brak het brood en zei: ‘Dit is mijn lichaam voor jullie. Doe dit, telkens opnieuw, om mij te gedenken.’ Zo nam hij na de maaltijd ook de beker, en hij zei: ‘Deze beker is het nieuwe verbond dat door mijn bloed gesloten wordt. Doe dit, telkens als jullie hieruit drinken, om mij te gedenken.’ Dus altijd wanneer u dit brood eet en uit de beker drinkt, verkondigt u de dood van de Heer, totdat hij komt. Daarom maakt iemand die op onwaardige wijze van het brood eet en uit de beker van de Heer drinkt, zich schuldig tegenover het lichaam en het bloed van de Heer. Laat daarom iedereen zichzelf eerst toetsen voordat hij van het brood eet en uit de beker drinkt, want wie eet en drinkt maar niet beseft dat het om het lichaam van de Heer gaat, roept zijn veroordeling af over zichzelf. Daarom zijn er onder u veel zwakke en zieke mensen en zijn er al velen onder u gestorven. Als we onszelf zouden toetsen, zouden we niet worden veroordeeld. Maar nu velt de Heer zijn oordeel over ons en wijst hij ons terecht, opdat we niet samen met de wereld zullen worden veroordeeld. Daarom, broeders en zusters, wees gastvrij voor elkaar wanneer u samenkomt voor de maaltijd. Wie honger heeft kan beter thuis eten. Dan leiden uw samenkomsten tenminste niet tot uw veroordeling."

Helaas wordt vaak slechts een uitsnede uit deze context voorgelezen, wat tot die die drukkende sfeer (ben ik wel waardig om deel te nemen?) leidt.

Waar in Corinthe al sprake is van een gezamenlijk feestmaal, viert Jezus met zijn discipelen in de evangeliën nog een joods Pesach maal, dat qua samenstelling en viering anders is.

Nog verder van een gezamenlijk feestmaal als gemeente staat het ritueel van de eucharistie, een priesterlijk opheffen van brood en wijn, laat staan de leer van de transsubstantiatie waarbij brood letterlijk Jezus' lichaam en wijn letterlijk Zijn bloed wordt.

De gemeente zelf is het Lichaam van Christus (1 Corinthiërs 12), de manier waarop God nadat Hij Jezus heeft opgenomen in de hemel, letterlijk handen en voeten wil geven aan de verspreiding van het goede nieuws over de redding van de zondige mens. Als gemeente mag je vaak en vol feestvreugde samenkomen. En zoals bekend, hoort eten en drinken bij een feest. In eenheid met elkaar de eenheid met God vieren houdt ons ver van afgoden, zonde en onrechtvaardigheid (1 Corinthiërs 10). In die context is de maaltijd van de Heer een feest, geen mysterie, ritueel of dreiging.