Kerk: gebouw of vergadering van gelovigen?

In de zoektocht naar de wortels van gewoontes en instellingen in de christelijke kerken en gemeenschappen, hebben Frank Viola en George Barna in Pagan Christianity? een groot aantal eye-openers gegeven. Graag belicht ik er een aantal in de komende tijd, met eigen voorbeelden en observaties. Als eerste het fenomeen kerk zelf.


Uitdrukkingen als 'naar de kerk gaan', 'godshuis' en 'heiligdom' slaan meestal op een gebouw, en wel zo eentje, dat je er stil naar binnen schuivelt, ontzag hebt voor de pracht en praal en ervan overtuigd bent, dat God er aanwezig is of zelfs woont, al was het maar tijdens de erediensten.

In de Bijbel wordt echter een groot onderscheid gemaakt tussen het aardse heiligdom (boeken als Exodus, Numeri staan vol met aanwijzingen hiervoor), nodig om een zichtbare plek te hebben om God te aanbidden en er de offers te brengen om verzoening te brengen voor zonden.

"De Israëlieten moeten een heiligdom voor mij maken, zodat ik te midden van hen kan wonen."Exodus 25 vers 8

Met de komst van Jezus Christus verschuift het perspectief. Na zijn dood en opstanding geldt:

"Christus is immers niet binnengegaan in een heiligdom dat door mensenhanden is gemaakt, in de voorafbeelding van het hemelse heiligdom, maar in de hemel zelf, waar hij nu bij God voor ons pleit."(Hebreeën 9 vers 24; de rest van het hoofdstuk legt de verandering verder uit).

De volgelingen van Jezus Christus, die pas na een aantal jaren christenen genoemd werden (Handelingen 11 vers 26), kwamen aanvankelijk op allerlei plekken (thuis, zuilengangen, pleinen) bij elkaar om onderwijs te krijgen en elkaar te versterken in hun geloof. Daar was geen eigen (kerk)gebouw voor nodig.

De gemeente was een vergadering van gelovigen (en ik weet, er is een gelijknamige geloofsgemeenschap; in Wikipedia lemma wordt eigenlijk de kern van deze blog post goed onder woorden gebracht), niet een gebouw of denominatie. Met Christus als hoofd en opzieners, oudsten, herders (verschillende uitdrukkingen worden gebruikt) als plaatselijke leiders was er nog geen Ecclesiologie nodig om bomen van bos te onderscheiden. "We investeren in warmte" onderbouwden de leiders van de jubilerende Vrije Evangelische Gemeente Zwolle afgelopen vrijdag de bloei van hun gemeente. Menig kerk(genootschap) investeert vooral in beheer en onderhoud van gebouwen en bezoldiging van werknemers, zo leert een blik in de financiële verslaglegging. Je kunt echter geen beroep op de Bijbel doen om te verdedigen dat we als christenen geroepen zijn om te investeren gebouwen, kunstschatten en andere overhead.

Aan de begroting van een gemeente kun je inderdaad aflezen, waarop ze gericht is: onderwijs, zending, interne relaties, beheer en onderhoud. En als je enerzijds gelooft, dat een aards heiligdom nu niet meer relevant is, omdat Jezus Christus dat overbodig heeft gemaakt, anderzijds toch een aards gebouw met overmatig veel respect en eerbied behandelt, is de verdenking van afgoderij terecht.

Laat de kerk weer bekend mogen worden als vergadering van gelovigen, waar liefde voor God en elkaar centraal staat en omgezien wordt naar mensen die dit nog niet kennen! Nog eenmaal terug naar de denominatie Vergadering van gelovigen. Dat Uitdaging gisteren meldde, dat er openlijk getwijfeld wordt over samenhang van gemeenten en bestaansrecht in de toekomst. Het geeft het breekbare weer. Helaas is de 'grap' over Nederlandse christenen wereldwijd bekend:

"Eén christen is gelukkig. Met z'n tweeën stichten ze een eigen gemeente. Zodra een derde gelovige erbij komt, is een kerkscheuring nabij."