Henk-Jan van der Klis

De ophef over de schorsing door de EO en overstap naar de KRO van Arie Boomsma onder meer naar aanleiding van zijn photo shoot voor L’Homo in 2009 waren voor mij aanleidingen zijn met schrijver Stephan Sanders verzamelde interviews met mannen over hun lichaam zelf te lezen. Eenentwintig bekende en voor mij ook vooral onbekende Nederlanders werden in De man en zijn lichaam gevraagd naar hun (omgang met het) lichaam. De rooms-katholieke priester Antoine Bodar, wel naakt slapend, maar hoeder van het celibaat aarzelt openheid te geven over zijn seksuele oriëntatie. Hij is expliciet getrouwd met de Kerk. Laat de Kerk nu de Bruid van Christus zijn. Dan krijg je een spannende driehoeksverhouding en ik op z’n minst plaatsvervangende schaamte. Politicus van Marokkaanse afkomst Ahmed Marcouch zet zich in voor homo’s, maakt homosexualiteit bespreekbaar met de eigen achterban, maar kent ook de religieuze en culturele grenzen. Veel heren die hun lichaam vereren en er bovengemiddeld op trainen, pillen, poeders en andere supplementen slikken. De één waardeert op 60-jarige leeftijd het resultaat, de ander traint juist in hemdsmouwen over zijn 6-pack omdat nu eenmaal lekkerder voelt. Het valt op dat verhandelingen over het lichaam snel gelardeerd worden met ontwikkeling van seksualiteit, puberen, vrije jaren ’60 of juist meer op afstandelijk baan en beroep. Het interview met de 75-jarige kunstenaar Aat Veldhoen is verpakt in een gedicht. Stephan Sanders heeft sowieso goed zijn best gedaan de interviews estestisch fraai te verwerken. Ik verdenk geen enkele geïnterviewde man zulke mooie volzinnen te hebben uitgesproken.

Veel mannen scheiden nadrukkelijk hoofd en lichaam, zien zich als denker of lichaam-man. Anderen doen dat niet. Johan Quist, getrouwd, kinderen, later uit de kast, worstelt vanuit een achtergrond in de Zeeuwse Gereformeerde Gemeente van Tholen en een liefhebbende, haar man tot steun zijnde echtgenote met het gebrek aan lichamelijke begeerte naar zijn vrouw en mogelijkheden zijn homofiele gevoelens te kanaliseren via bijvoorbeeld RefoAnders. Andere mannen hebben daar de minste moeite mee en vertellen openlijk over de seks met hun (wisselende) partners. In het eerste deel van het boek stond de oververtegenwoordiging homofielen me tegen, alsof een man die bewust omgaat met zijn lichaam haast geen hetero (meer) kan zijn. Naast de priester en de streng gereformeerde verwacht je tenslotte van domineeszoon Arie Boomsma een lijntje naar boven. Hoewel Boomsma het boek afsluit met zijn persoonlijke missie in de media de scheiding tussen lichaam en geest weg te werken, is van het samenvallen van geest en lichaam alleen de zin om De Groene Amsterdammer en Vrij Nederland van kaft tot kaft te lezen en het invullen van werkschema’s terug te vinden. Géén (openbare) worsteling met God of gebod. En dat maakt onrustig. Als je net als de geïnterviewde Bor Verkroost (32) die lijdt aan epidermolysis bullosa meermalen bijna dood bent geweest of de keuze hebt gehad afscheid te nemen van het leven, moet je identiteit en bestemming meer zijn dan het (tijdelijk) samenvallen met een aards lichaam.

Popularity: unranked [?]

Isabel Allende bracht eerder dit jaar haar nieuwe roman Het eiland onder de zee uit. Het eiland onder de zee, verwijzend naar het Afrikaanse Guinea is het levensverhaal van Zarité, een Caribische mulatte in de achttiende eeuw, die op haar negende als slavin wordt verkocht aan de Fransman Toulouse Valmorain, de eigenaar van een van de grootste suikerplantages op Haïti. Ze werkt voor zijn twee echtgenotes, verzorgt zijn zoontje en wordt zijn concubine. Als de slaven op Haïti in opstand komen tegen hun onderdrukkers, dwingt Zarité een vrijstellingsverklaring af bij Toulouse, maar omwille van zijn kinderen helpt ze met de weggelopen slaaf, maar bij de rebellen aangesloten Gambo Valmorain en zijn kinderen het eiland te ontvluchten. In het bruisende Havana aarden ze niet echt. De volgende standplaats is New Orleans, waar Valmorain opnieuw een plantage start, een huwelijk aangaat met een heerzuchtig, maar lui Hortense Guizot. Valmorains nieuwe vrouw baart de ene na de andere dochter, terwijl de in de vorige relaties verkregen zoon en dochter hun eigen weg gaan, zich afzettend tegen de gevestigde orde. Zarité zelf vindt in Zacharie de liefde van haar leve en bouwt ondanks de vele tegenslagen een eigen leven op. Op diverse momenten lijkt het boek wel een sit-com, aangezien de diverse personages elkaar toch weer weten te vinden op het westelijk halfrond. Valmorains imperium brokkelt steeds verder af. Duidelijk wordt, dat vleselijke begeerte, geldzucht, onderdrukking het op lange termijn niet wint van een eenvoudig leven, dankbaarheid en een wat beperktere promiscuïteit. De roman schept een goed beeld van de ontwikkelingen op de plantages, de rol van religie in het leven van slaven en vrijen, de ontwrichting die de slavernij met zich meebrengt en het eigenlijk ongeschikt zijn van willekeurige west-Europeanen om in de tropen ondernemingen op te zetten en mensen slechts als ‘middelen’ te zien. Tegen het eind van de roman gaat het tempo omhoog, alsof Allende plots wel naar een einde toe wil schrijven. Een fenomeen rond spanningsboog dat meer romans kenmerkt.

Popularity: unranked [?]

De in 1970 in Parijs geboren, maar in Amsterdam opgegroeide journalist Maurice Swirc (1970) Hij schrijft over jodendom, cultuur en juridische onderwerpen voor onder andere De Groene Amsterdammer, Trouw, de Volkskrant en het Nieuw Israelietisch Weekblad. Hij reisde naar tien landen om ter plekke te verkennen hoe joodse gemeenschappen in de 21e eeuw leven en hoe ze aankijken en omgaan met heikele onderwerpen als zionisme, antisemitisme, het Israëlisch-Palestijnse conflict en de joodse identiteit in de diaspora. Het resultaat, Altijd mazzel, is een veelkleurige impressie.

Hij begint in zijn woonplaats Amsterdam en eindigt in New York, waar zijn vader vanaf de jaren tachtig woonde. In Siberië ontmoet hij trotse inwoners van de Joodse Autonome Regio bij Vladiwostok. In Marokko spreekt hij antizionistische joden  en in Wenen zingt hij schlagers met joodse bejaarden die nog één keer terugkeren naar de stad die zij eind jaren dertig zijn ontvlucht. Argentijnse joden vertellen over het antisemitisme onder het bewind van de militaire junta, de banden tussen de Oranjes en de Argentijnse machthebbers, al ten tijde van Juan Péron in de jaren vijftig. In het Poolse geboortedorp van zijn Swircs opa hoort hij hoe in 1942 de joodse dorpsgenoten dagenlang werden opgesloten in een kerk en vervolgens werden afgevoerd. Uiteraard de gidsen die in dienst van autoriteiten werken, joodse leiders die alleen de zonnige kant van de geschiedenis willen belichten.

Juist de onderwerpen waarover in joodse kring de gemoederen flink oplopen, komen aan de orde in het boek. Altijd Mazzel legt interne conflicten bloot die voor de buitenwereld meestal met de mantel der liefde worden bedekt. Assimilatie is gemeengoed, om antisemitisme tegen te gaan, het zelf gewoon goed te hebben, niet meer constant met het verleden bezig hoeven te zijn of het jood-zijn zelf te kunnen invullen. Als homosexueel, verdrevene, enige holocaust-overlevende of politicus. God en gebod, het praktizeren van de joodse godsdienst komt in Altijd mazzel slechts marginaal voor. Dat kan liggen aan de gekozen gesprekspartners, maar raakt ook wel de kern van het effect van de slingerbeweging tussen expliciet als joden zichtbaar zijn en volledige assimilatie. Wat bindt de joden en wat maakt het voor de buitenwereld zo lastig met hen en de joodse staat Israël om te gaan? Altijd één generatie van uitsterven verwijderd geeft het in Altijd mazzel geschapen beeld niet de hoop van een hervonden gemeenschappelijke levensovertuiging, een God om te dienen en dankbaarheid voor een stuk land om in vrijheid te mogen wonen.

Popularity: unranked [?]

In de vroege ochtend van 16 juli 1942, door de duizenden Franse ambtenaren onder het Vichy bewind bewust gekozen in de luwte van de 14 juli vieringen, wordt een grote razzia gehouden in Parijs. Lentebries is de codenaam en in 2 dagen tijd 12.884 opgepakte joden, voornamelijk vrouwen en kinderen als macaber resultaat. Sarah Starzinski is met haar ouders één van hen. Haar vierjarig broertje Michel blijft nietsvermoedend opgesloten in een schuilkamer achter. Sarah weet met een ander meisje te ontsnappen uit een doorgangskamp bij Orléans en vindt onderdak bij een ouder echtpaar. Samen keren ze na enkele weken terug in het inmiddels door nieuwe bewoners ingenomen appartement, waar ze de dode Michel vinden en moeten begraven. Sarah wordt geadopteerd, maar draagt de rest van haar leven het geheim van haar afkomst en opgesloten broertje met zich mee. Julia Jarmond, van oorsprong Amerikaanse, maar in Parijs woonachtige journaliste doet onderzoek naar de razzia, een zwarte en vooral verzwegen pagina in de Franse geschiedenis. Ze komt op het spoor van de familie Starzinsky en zo komen afwisselend de beide verhaallijnen uit de Tweede Wereldoorlog en de 21e eeuw bij elkaar. Het onderzoek leidt naar de zoon van Sarah en de geheimen die Julia’s schoonfamilie met zich meedraagt. Zij blijken het gezin te zijn dat in voormalig Starzinsky appartement hun intrek had genomen. Scheidslijnen trekken door de generaties, het huwelijk van Julia loopt stuk, terwijl ze na vele pogingen op haar 45e alsnog zwanger is geworden en ten leste een abortus afwijst. De zoektocht naar waarheid over het verleden en het moeitevol onder ogen zien van het heden zijn de rode draad in het boek. Genoegdoening, laten zien, dat niet alle Fransen hun hoofd afwenden voor het verleden en de actieve collaboratie met het Hitler-bewind, is het motief het onderzoek ondanks alle tegenslagen door te zetten. Het brengt zowel Julia, haar dochters als William, Sarahs zoon terug in Amerika, waar ze zich verzoenen met de waarheid. Dat Julia’s tweede dochter Sarah is genoemd, is natuurlijk geen toeval en bewijst de toewijding aan haar tot missie uitgegroeid journalistiek onderzoek.
Tatiana de Rosnay groeide zelf op in Parijs en Boston en kon zo haar eigen indrukken en zoektocht naar de achtergrond van Operatie Lentebries verwerken in de aangrijpende roman Haar naam was Sarah, om – nadat ze zelf op haar 10e Anne Frank had gelezen – het verleden onder de aandacht van de moderne lezer te brengen. Het is géén historische roman en natuurlijk is de samenloop van verhaallijnen en wendingen te zeer uitgekozen om nog ‘toevallig’ over te komen. Het boek werd in 2009 al voor de 25e maal herdrukt. Dit jaar komt de verfilming uit met Kristin Scott Thomas in de hoofdrol.

Popularity: unranked [?]

De in Keulen woonachtige auteur Gisa Klönne (1964) debuteerde in 2005 met En het woud zwijgt. Nacht zonder schaduw is alweer haar derde boek en leverde in 2009 de Friedrich Glauser Preis op voor Beste boek. Een literaire thriller, ofwel een meer volwassen versie van de whodunnit detective. Zodoende telt het boek 290 pagina’s, is nadrukkelijk getracht de personages wat meer persoonlijkheid en achtergrond mee te geven. Onder die dekmantel blijft het een misdaadverhaal, zoals je er tegenwoordig elke avond op televisie een handvol kunt bekijken. Tijdens een regenachtige nacht in Keulen worden hoofdinspecteur Judith Krieger en haar collega Mannie Korzellius naar een plaats delict gestuurd. Een S-bahnmachinist is overleden na meervoudige messsteken naast zijn metrostel. Kleding en rugzak missen, vreemd. Later wordt bij het spoor een mishandelde jonge hoer aangetroffen. Een nabijgelegen pizzeria gaat in vlammen op. Toeval? Georganiseerde misdaad. Tijdens het onderzoek worden diverse sporen nagetrokken, terwijl ook nog een deel van een kunstenaarsonderkomen door brand wordt verwoest. Moet de dader in de mensenhandel, de prostitutie, of juist onder de kunstenaars gezocht worden? Alle gemeenplaatsen, van zich na een persoonlijke crisis nog wat instabiele, zich in een mannenwereld terugvechtende vrouwelijke hoofdinspecteur, de korzelige voorheen bij zedenmisdrijven werkzaam zijnde collega Mannie (achternaam Korzellius is te opzichtig), de stress om privéleven op alle momenten te laten onderbreken door onderzoeksactiviteiten, vooroordelen ten aanzien van immigranten, prostitutie, ze komen alle voorbij. Ik heb diverse malen op het punt gestaan het boek niet verder uit te lezen, maar juist voor de recensie heb ik maar doorgezet. Kortom: detectives blijven voor mij wat anders dan romans.

Popularity: unranked [?]